Metoda UVA ( – Metoda Jednostek Wartości Dodanej) – system zarządzania i wspomagania podejmowania decyzji oparty na rachunku kosztu transakcji sprzedaży. W przeciwieństwie do rachunkowości zarządczych, które obliczają marże względem kosztu produktów, metoda UVA oblicza wynik finansowy (zysk albo stratę) generowany przez każdą transakcję sprzedaży.
Metoda UVA opiera się na bardzo dokładnej analizie wszystkich kosztów związanych z produktami, a także z klientami, z zamówieniami i z dostawami. Metoda wprowadza jedną jednostkę miary (UVA), wspólną dla wszystkich funkcji w przedsiębiorstwie. Należy do kategorii metod opartych na równoważnikach.
Pochodzenie metody UVA Metoda UVA jest rozwinięciem metody GP, której pierwszy opis można znaleźć w pracach Georges’a Perrina (1891-1958), francuskiego inżyniera, absolwenta Ecole Centrale. W roku 1953 zaprezentował on swoją metodę obliczania kosztów produktów opartą na wprowadzeniu jednej jednostki miary – GP, niepowiązanej z pieniądzem, służącej do wyrażania całej produkcji przedsiębiorstwa. Jednostka GP odpowiada wysiłkowi poniesionemu przez przedsiębiorstwo celem wyprodukowania produktu reprezentatywnego dla jego działalności, tzw. artykułu bazowego. Metoda oparta jest na założeniu o tzw. stałych ukrytych sformułowanym przez Georgesa Perrina. Założenie to głosi, że stosunek między miarami nakładów ponoszonych w celu wytworzenia różnych produktów jest stabilny w czasie.
Jean Fiévez i Robert Zaya z biura doradczego Les Ingénieurs Associés (LIA) rozwijają i wzbogacają metodę. W roku 1995 uległa zmianie jej nazwa; stała się Metodą Jednostek Wartości Dodanej – UVA. W przeciwieństwie do metody GP, która skoncentrowana była wyłącznie na koszcie wytwarzania produktów, metoda UVA zajmuje się analizą niemalże wszystkich kosztów w przedsiębiorstwie.
Podstawy koncepcyjne metody UVA Metoda UVA opiera się na bardzo szczegółowej analizie wszystkich procesów generujących wartość dodaną z uwzględnieniem procesów wytwarzania towarów lub usług i procesów obsługi klienta.
Całkowita produkcja wartości dodanej w przedsiębiorstwie jest mierzona przy pomocy jednej jednostki – UVA. Idea zastosowania jednej jednostki miary, wspólnej dla wszystkich funkcji przedsiębiorstwa wynika z faktu, że jedyny rodzaj przedsiębiorstwa, w którym koszt produktu jest dokładnie znany to taki, w którym produkuje się tylko jeden produkt, ponieważ w takim przypadku koszt ten jest wynikiem dzielenia wszystkich wydatków przedsiębiorstwa przez liczbę wytworzonych produktów. Wprowadzenie jednostki UVA przekształca każde przedsiębiorstwo w przedsiębiorstwo jedno-produktowe, produkujące UVA.
Analiza wszystkich procesów w przedsiębiorstwie pozwala na obliczenie „wyniku każdej transakcji sprzedaży”. Jest to główny cel metody UVA, ponieważ w każdej transakcji sprzedaży, której reprezentacją jest faktura, skupiają się wszystkie wysiłki poszczególnych działów przedsiębiorstwa, które doprowadziły do sfinalizowania sprzedaży. Stanowi to nową wizję zarządzania, w której zasadniczą kwestią jest pytanie o to, czy transakcja między przedsiębiorstwem, a jego klientem przyniosła zysk czy stratę. Klient zostaje umieszczony w centrum systemu decyzyjnego. Kiedy dokonuje zakupu za określoną kwotę, to przedsiębiorstwo ponosi z tego tytułu zysk czy stratę? Każda transakcja sprzedaży stanowi przyczynek do ogólnego wyniku finansowego przedsiębiorstwa. Wynik każdej sprzedaży jest różnicą między zainkasowaną kwotą, a kosztem sprzedaży. Łączny wynik finansowy wszystkich transakcji sprzedaży jest wynikiem finansowym całego przedsiębiorstwa.
Problem precyzji jest kluczowy dla rachunku kosztów. Jest on związany z istnieniem kosztów pośrednich. Umieszczając transakcję sprzedaży w centrum analizy, metoda UVA eliminuje koszty pośrednie, ponieważ względem sprzedaży wszystkie koszty są bezpośrednie: koszt sprzedanych produktów, koszt transportu, koszt obsługi zamówienia, wystawienie faktury etc. Dzięki takiemu podejściu metoda UVA umożliwia osiągnięcie stopnia precyzji obliczeń nieosiągalnego dla innych systemów.
Wyróżnia się dwa źródła kosztów: koszty związane z produktami i koszty związane z klientem. Pośród kosztów produktów wymienić można koszt opracowania produktu, jego wdrożenia i wyprodukowania, koszt zakupu surowców, magazynowania, obsługi posprzedażnej itd. Wszystko, co przedsiębiorstwo musiało zrobić, aby sprzedać swoje produkty (lub usługi) składa się na koszt klienta. Na koszt ten składają się: działania prospekcyjne, obsługa zamówień, wysyłka i dostawa, wystawianie faktur itp.
Około 90 do 95% kosztów w przedsiębiorstwie jest pochłanianych przez produkty i klientów. Pozostała część kosztów jest związana z wewnętrznymi potrzebami przedsiębiorstwa, na przykład z funkcjonowaniem dyrekcji i rachunkowości.
W koszcie produktów wyróżnia się dwie składowe: koszt wartości dodanej i koszt zakupów. Zakupy, to przede wszystkim surowce i podzespoły niezbędne do wytworzenia produktu. W metodzie UVA określa się je mianem Wydatków Bezpośrednich na Produkt (WBP). Ich wartość jest łatwa do obliczenia na podstawie specyfikacji produktu.
W koszcie klienta wyróżnia się także dwie składowe: koszt wartości dodanej i koszt Wydatków Bezpośrednich na Klienta (WBK). Do WBK można zaliczyć na przykład prowizję dla przedstawiciela handlowego, rabat udzielony klientowi lub kwotę zapłaconą firmie transportowej. Ich wartość jest bezpośrednio znana, a zatem łatwa do obliczenia.
Metoda UVA skupia swoją uwagę na precyzyjnym obliczaniu wartości dodanej. Cała produkcja wartości dodanej w przedsiębiorstwie jest mierzona przy pomocy jednej jednostki miary – UVA.
Podstawowe pojęcia Metoda UVA wprowadza pewną liczbę właściwych sobie pojęć.
Stanowisko UVA Stanowisko UVA to zespół środków materialnych i ludzkich niezbędnych do wykonywania jakiejś operacji, wykorzystywanych w stałych, precyzyjnie zdefiniowanych warunkach techniczno-ekonomicznych. Inaczej mówiąc stanowisko UVA zużywa wchodzące w jego skład zasoby w sposób dokładnie określony i niezmienny. Stanowiska UVA definiuje się w każdym obszarze działalności przedsiębiorstwa.
Koszty przypisywalne Koszty przypisywalne to koszty, które można przypisać stanowiskom UVA bez stosowania żadnego arbitralnego klucza podziałowego, odpowiadają one zużyciu zasobów przez stanowisko UVA.
Wskaźnik kosztu stanowiska UVA Wskaźnikiem kosztu stanowiska UVA określa się jednostkowe zużycie przez to stanowisko zasobów takich jak siła robocza, amortyzacja, zajmowana powierzchnia, energia, konserwacja itp.
Proces Proces jest sekwencją operacji realizowanych na poszczególnych stanowiskach UVA w określonym czasie. Pojęcie procesu produkcyjnego jest powszechnie znane i używane, natomiast metoda UVA wprowadza procesy we wszystkich obszarach działalności przedsiębiorstwa.
UVA – Jednostka Wartości Dodanej Jednostka Wartości Dodanej (1 UVA) odpowiada zużyciu zasobów niezbędnych do realizacji procesu reprezentatywnego dla przedsiębiorstwa. Przykładowo może to być proces wytwarzania wybranego produktu w przypadku przedsiębiorstwa produkcyjnego lub proces realizacji wybranej usługi w przypadku przedsiębiorstwa usługowego. Wybrany proces nazywany jest procesem bazowym, a jego wskaźnik kosztu nosi nazwę bazowego wskaźnika kosztu.
Wskaźnik stanowiska UVA Wskaźnikiem stanowiska UVA nazywany jest stosunek wskaźnika kosztu tego stanowiska do bazowego wskaźnika kosztu.
Inaczej mówiąc, wskaźnik stanowiska UVA jest miarą zużycia zasobów przez to stanowisko wyrażoną w jednostkach wartości dodanej.
Równoważnik UVA procesu Równoważnik UVA procesu odpowiada zużyciu zasobów przez ten proces wyrażonemu w jednostkach wartości dodanej.
Koszt sprzedaży Koszt sprzedaży jest sumą kosztu produktów i kosztu klienta poniesionych przez przedsiębiorstwo w celu realizacji tej transakcji sprzedaży.
Wynik sprzedaży Wynik transakcji sprzedaży jest różnicą między zainkasowaną kwotą, a kosztem sprzedaży.
Krzywa rentowności Krzywa rentowności jest wykresem, dla którego na osi argumentów przedstawiono skumulowany przychód przedsiębiorstwa (kwoty kolejnych faktur), a na osi wartości procentowy wskaźnik rentowności faktur. Faktury na osi argumentów są uporządkowane według rosnącego wskaźnika rentowności.
Konstrukcja metody UVA Konstrukcja metody UVA przebiega według następujących etapów:
Specyfikacja stanowisk UVA Analiza kosztów przypisywalnych Obliczanie wskaźników kosztu stanowisk UVA Wybór jednostki UVA Obliczanie wskaźników stanowisk UVA Definicja procesów Obliczanie równoważników UVA procesów
Specyfikacja stanowisk UVA Precyzyjna analiza działania przedsiębiorstwa rozpoczyna się od wyszczególnienia wszystkich stanowisk pracy. Stanowiskiem pracy nazywamy zespół środków materialnych służących do wytwarzania (z udziałem siły roboczej lub nie) wartości dodanej przez przedsiębiorstwo. Stanowiskiem pracy na wydziale produkcyjnym może być na przykład maszyna, a stanowiskiem pracy w administracji sekretarka pracująca w biurze wyposażonym w sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny. Stanowiska pracy mogą być wykorzystywane w różny sposób, zużywając przy tym różne zasoby w różnych ilościach. Maszyna na wydziale produkcyjnym będąca w trakcie regulacji i ustawiania będzie najprawdopodobniej potrzebowała personelu o specjalnych kwalifikacjach, ale niekoniecznie dużej ilości energii elektrycznej. Kiedy ta sama maszyna będzie pracowała w trybie produkcyjnym, sytuacja może ulec odwróceniu. Zużycie energii elektrycznej wzrośnie, ale obsługa będzie mogła być mniej liczna i mniej wykwalifikowana. Zgodnie z podejściem zaproponowanym przez metodę UVA, jednemu stanowisku pracy może odpowiadać wiele stanowisk UVA, tyle ile jest różnych sposobów jego funkcjonowania. Liczba stanowisk UVA w przedsiębiorstwie zależy od jego wielkości i struktury. Zwykle wynosi ona od kilkunastu do kilkuset.
Analiza kosztów przypisywalnych Koszty przypisywalne do danego stanowiska UVA odpowiadają zużyciu zasobów na tym stanowisku.
Najczęściej występujące koszty przypisywalne to:
Siła robocza. Składają się na nią: płaca, składki socjalne, koszt funkcjonowania działu zasobów ludzkich, różne świadczenia przyznane pracownikom (mieszkanie, samochód, dopłaty do ochrony zdrowia itp). Środki i materiały eksploatacyjne. Składają się na nie, w przypadku stanowisk biurowych: telefon, narzędzia informatyczne, papier, etc.; w przypadku stanowisk produkcyjnych: energia elektryczna, sprężone powietrze, smary, itd. Konserwacja i utrzymanie (części i siła robocza) Amortyzacja techniczna sprzętu, liczona w zależności od kosztu zastąpienia sprzętu, jego przewidywanego czasu życia i liczby godzin funkcjonowania w ciągu roku. Koszty użytkowania pomieszczeń (w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni). W ich skład wchodzi amortyzacja techniczna budynków lub koszt wynajmu, konserwacja, sprzątanie, ogrzewanie, oświetlenie, ubezpieczenie itp.
Obliczanie wskaźników kosztu stanowisk UVA Wskaźnik kosztu stanowiska UVA odpowiada zużyciu zasobów przez to stanowisko na właściwą mu jednostkę, na przykład na godzinę pracy. Obliczenie wskaźnika kosztu stanowiska UVA polega na zsumowaniu przypisywalnych mu kosztów jednostkowych.
Wybór jednostki UVA Z definicji, jednostka wartości dodanej odpowiada zużyciu zasobów koniecznych do realizacji procesu bazowego (wyprodukowanie produktu lub wykonanie usługi). Wybór tego, a nie innego produktu lub tej, a nie innej usługi jako procesu bazowego nie ma technicznie żadnego znaczenia, ponieważ proces ten służy wyłącznie jako punkt odniesienia do późniejszych obliczeń. Po dokonaniu wyboru należy jednak zadbać, aby proces ten był zdefiniowany z najwyższą możliwą dokładnością, chodzi bowiem o przyszłą jednostkę miary.
Obliczanie wskaźników stanowisk UVA Po obliczeniu wskaźników kosztu wszystkich stanowisk UVA i wyborze procesu bazowego, można przystąpić do obliczenia wskaźników stanowisk UVA używając następującego wzoru:
Definiowanie procesów