Kolegium jezuitów w Łomży – szkoła średnia prowadzona przez jezuitów w Łomży, działająca od 1614 do 1773 roku. Była jednym z ważniejszych ośrodków edukacyjnych na północno-wschodnim Mazowszu.
Po kasacie jezuitów tradycja szkoły była kontynuowana przez pijarów, a następnie przez kolejne instytucje oświatowe działające w Łomży. Za kontynuatora tej tradycji uznaje się współcześnie I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki w Łomży.
Historia mały|Plan z 1619 roku wskazujący położenie planowanych budynków kolegium jezuickiego na północ od Nowego Rynku w Łomży. Początek działalności jezuitów w Łomży to rok 1609, kiedy to powstała mała placówka „misja” podporządkowana kolegium w Pułtusku380 lat Szkoły Średniej…, s. 13.. Zostali sprowadzeni przez proboszcza łomżyńskiego Jana Chociszewskiego. Pierwszym rektorem łomżyńskiej szkoły jezuickiej był Jakub Lachowski, który pełnił swoją funkcję do 1610 roku, kiedy został zastąpiony przez Adama Kołożemskiego380 lat Szkoły Średniej..., s. 35.. W 1611 roku jezuici nabyli obszerny ogród na północnym skraju Nowego Miasta, na skarpie nad Narwią, gdzie rozpoczęli budowę własnych obiektów.
Placówka niezależna („rezydencja”) od kolegium w Pułtusku powstała w Łomży 1 lutego 1612 roku, jednak szkołę otwarto dopiero 5 września 1614 roku dzięki wsparciu materialnemu opata przemęckiego Adama Nowodworskiego380 lat Szkoły Średniej..., s. 12–13.. W 1616 roku szkoła osiągnęła pełny poziom szkoły średniej i zaczęto określać ją mianem kolegium, a niekiedy gimnazjum.
W 1638 roku dyrektorem szkoły był Andrzej Bobola380 lat Szkoły Średniej…, s. 13–14.. Początkowo szkoła miała 2 klasy, następnie 4, a w roku 1644 została utworzona klasa retoryki, czyniąc ze szkoły prawdziwą szkołę średnią. Wkrótce w szkole zaczęło rozwijać się życie kulturalno-naukowe. W tym czasie powstał Teatr Szkolny, Sodalicja Mariańska, bursa dla ubogich studentów, chór szkolny, koła samokształceniowe oraz biblioteka380 lat Szkoły Średniej…, s.14,34-35..
Nauka w szkole była bezpłatna380 lat Szkoły Średniej…, s. 16.. Szkoła była ważnym ośrodkiem edukacyjnym dla młodzieży z Łomży i okolic. Program nauczania obejmował pięć zasadniczych klas: infimę, gramatykę, syntaksę, poetykę i retorykę. Znaczną część nauczania zajmował język łaciński, a edukacja obejmowała również literaturę klasyczną, zasady wymowy i sztukę pisania. W późniejszym okresie zakres nauczania został rozszerzony. W XVIII wieku w programie znalazły się między innymi język francuski, język niemiecki, historia, geografia, matematyka oraz filozofia.
W 1618 roku w kolegium miało uczyć się 253 uczniów, natomiast w 1645 roku ich liczba wynosiła około 500. W kolegium pracowało wówczas około 20 zakonników.
Szkoła przeżyła swój największy kryzys na przełomie XVII i XVIII stulecia. W 1696 roku wybuchł pożar, który strawił drewniany kościół jezuicki, internat i dach murowanej biblioteki. Ocalała nienaruszona jedynie sama szkoła. Kolejne zniszczenia i przerwy w nauce spowodował wielka wojna północna i kolejnej przemarze wojsk.
W latach 1733–1735 1735 roku wzniesiono pierwszy murowany gmach kosztem fundatorki Ewy Szembekowej, z sześcioma klasami i wielką salą. Szembekowie dokończyli też budowy jezuickiego murowanego kościoła św. Stanisława Kostki, który służył uczniom i nauczycielom szkoły. W 1754 roku wzniesiono natomiast dwupiętrowy, murowany gmach kolegium. Budynki tworzyły zespół położony w rejonie dzisiejszego placu Kościuszki.
Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku szkoła przeszła pod zarząd pijarów. W 1774 roku rozpoczęli oni prowadzenie nauczania w dawnym kolegium jezuickim. W 1772 roku, na krótko przed kasatą zakonu, w łomżyńskiej placówce przebywało 11 ojców jezuitów oraz 34 innych zakonników.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Dzieje Łomży – rozdział dotyczący szkolnictwa Jezuici w Łomży – historia kolegium
Kategoria:Historia Łomży Łomża