Wanda Jordan-Łowińska (27 maja 1900 w Grzywnie, zm. 31 marca 1959 w Katowicach) – polska uczestniczka III powstania śląskiego, działaczka plebiscytowa, harcmistrzyni.
Życiorys Córka pracownika bankowego Franciszka Jordana (zmarł w 1917 roku) i Marty z Modrzejewskich (zmarła w 1912 roku). Mieszkała z rodzicami w zaborze pruskim do 1905 roku. Następnie rodzina przeprowadziła się do Bytomia, gdzie zamieszkała w skrzydle budynku banku. Chodziła do powszechnej szkoły podstawowej w Bytomiu. Od 1914 roku uczyła się w niemieckim żeńskim gimnazjum w Bytomiu, gdzie w 1918 roku zdała maturę. W 1920 roku pracowała w sekcji towarzystw kulturalno-oświatowych Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Podczas prac plebiscytowych zetknęła się z harcerzami, a 30 lipca 1920 roku uczestniczyła w zebraniu instruktorek i instruktorów harcerskich, podczas którego ustalono kierunki działalności harcerskiej na Górnym Śląsku oraz utworzono Inspektorat Harcerski Okręgu Górnego Śląska, do którego przystąpiła.
Wstąpiła do harcerstwa prawdopodobnie w 1920 roku (bądź w 1919 roku), we wrześniu 1920 roku uczestniczyła w kursie kierowników harcerskich w Patoce, podczas którego prawdopodobnie złożyła przyrzeczenie harcerskie. Współpracowała z pismem „Harcerz Śląski”. 8 kwietnia 1921 roku objęła kierownictwo harcerskiej Sekcji Żeńskiej. Organizowała kursy dla zastępowych w Czarnym Lesie, a w bytomskim Hotelu Lomnitz szkoliła sanitariuszki. Współorganizowała oddział harcerzy, którzy brali udział w bitwie pod Łabędami. Podczas III powstania śląskiego działała jako kurierka i sanitariuszka. Od 28 lipca do 28 sierpnia 1921 roku brała udział w kursie dla instruktorek w Rydzynie, zorganizowanym przez Główną Kwaterę Harcerek. W grudniu 1921 roku przeprowadziła się do Katowic. W 1922 roku została mianowana komendantką Górnośląskiego Oddziału Męskiego (piastowała stanowisko do 1928 roku) przez Naczelnictwo Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP) oraz pierwszą komendantką Śląskiej Chorągwi Harcerek, którą pozostała do 1926 roku. W 1927 roku została przewodniczącą Zarządu Oddziału Śląskiego ZHP, zrezygnowała z tego stanowiska w 1935 roku (lub do 1934 roku) ze względów rodzinnych, pozostała jednak czynnym członkiem ZHP. Od lipca 1922 do 1939 roku pracowała w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim (w gmachu Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego). Zainicjowała przebudowę obory folwarku Bucze w Górkach Wielkich na stanicę harcerską; budowę rozpoczęto w 1928 roku. 5 czerwca 1932 roku poślubiła Mariana Łowińskiego. Od 30 października 1937 roku zajmowała się referatem obozowym w komendzie chorągwi. 27 marca 1938 roku została ponownie wybrana w poczet Zarządu Okręgu. W okresie międzywojennym mieszkała w Katowicach przy ul. Wojewódzkiej 29.
1 września 1939 roku jako pracownik państwowy została ewakuowana z synem Michałem (ur. 1935, zm. 2000; polski konsul w Brazylii); znalazła się w Przemyślu, 15 października 1939 roku wróciła do Katowic. Około 17 października 1939 roku gestapo zabrało ją z mieszkania na przesłuchanie do komisariatu przy ul. Juliusza Ligonia w Katowicach. Przebywała kilka miesięcy w hitlerowskim więzieniu. Po uwolnieniu wróciła do domu, jednak otrzymała nakaz dziennego meldowania się. Wraz z siostrą Marią zniszczyła potencjalnie obciążające materiały z danymi osobowymi, związane z działalnością plebiscytową, powstańczą i harcerską. Podczas II wojny światowej prowadziła działalność konspiracyjną: pomimo inwigilacji wstąpiła do żeńskiej komórki Polskich Sił Zbrojnych, była komendantką Wojskowej Służby Kobiet, organizowała tajne nauczanie, pomagała więźniom obozu Auschwitz i ich rodzinom. W 1939 roku działała w konspiracyjnym Pogotowiu Harcerek. W 1940 roku została przymusowo skierowana do pracy fizycznej w magazynie przedsiębiorstwa chemicznego Deges w Katowicach.
Po zakończeniu wojny nie powróciła do pracy w harcerstwie; mieszkała w Katowicach, w domu przy ul. Misjonarzy Oblatów MN 21 i pracowała jako kierowniczka administracyjna szpitala dziecięcego w Katowicach-Załężu. Od 1953 roku pracowała w Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłu Węglowego w Katowicach. Chorowała na gruźlicę i grypę, zmarła 31 marca 1959 roku z powodu zapalenia płuc. Została pochowana na cmentarzu w Katowicach-Bogucicach.
Upamiętnienie Jej imię nosi jedna z ulic w Katowicach. Jest jedną z 30 bohaterek wystawy pt. „60 na 100. SĄSIADKI. Głosem Kobiet o powstaniach śląskich i plebiscycie” poświęconej roli kobiet w śląskich zrywach powstańczych i akcji plebiscytowej (2019). Koncepcję wystawy, scenariusz i materiały przygotowała Małgorzata Tkacz-Janik, a grafiki Marta Frej.
Odznaczenia Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I stopnia za działalność kurierską podczas III powstania śląskiego (1921) harcerska odznaka Za Zasługę (1924) Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1929) Srebrny Krzyż Zasługi (1931) Medal Niepodległości (1934 strona 3, poz. 327.) Złoty Krzyż Zasługi (1938)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Komendanci chorągwi ZHP Kategoria:Ludzie związani z Katowicami Kategoria:Działacze plebiscytowi na Górnym Śląsku Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Kobiety – żołnierze Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1959 Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ul. Wróblewskiego w Katowicach