Wanda Baraniecka-Szaynok

Wanda Baraniecka-Szaynok ps. „Doktor”, „Iperyt”, „Dunia” (ur. 6 grudnia 1889 w Rudence, zm. 6 czerwca 1971 w Warszawie) – lekarka, działaczka niepodległościowa, uczestniczka III powstania śląskiego, komendantka PWK, kapitan Armii Krajowej, dama Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodziła się 6 grudnia 1889 we wsi Rudenka koło Kijowa. Była córką inżyniera Ignacego Baranieckiego, który był administratorem dóbr Branickich. W 1915 ukończyła polskie gimnazjum Peretiatkowiczowej w Kijowie i rozpoczęła studia medyczne.

Okres międzywojenny W 1918 wstąpiła do żeńskiego oddziału Polskiej Organizacji Wojskowej w Kijowie, a w 1920 wyjechała na dalsze studia do Warszawy. Została przyjęta w poczet studentów trzeciego roku studiów Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego i równocześnie rozpoczęła pracę w wojskowym szpitalu w Piotrkowie Trybunalskim, w którym mieszkała do 1921. Uczestniczyła w wojnie polsko-bolszewickiej.

Brała udział w III powstaniu śląskim, gdzie jako pomoc sanitarna organizowała zaopatrzenie dla 2 Pułku Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Ze względu na nieukończone studia medyczne zwana była „medyczką” lub jak jej dwie młodsze koleżanki, Maria Zdziarska-Zaleska i Zofia Rzeczycka-Wykowska, „podlekarką”.

Służyła najpierw w 4. baonie 2 PP, potem przeniosła się do Kędzierzyna, gdzie zorganizowała przenośny punkt sanitarno-zaopatrzeniowy. Jej pułk brał udział w zdobyciu Kędzierzyna (6–9 maja), a potem od 10 maja walczył na linii: Kędzierzyn–Januszkowice.

Jej waleczną postawę podczas tych walk wspominała po latach Halina Wojciechowska-Sołowijowa:

Opuszczając Śląsk, wyszła za mąż za Władysława Szaynoka, studenta Politechniki Lwowskiej, weterana III powstania śląskiego. Zamieszkali we Lwowie, gdzie Szaynokowa w 1925 ukończyła studia medyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza i uzyskała dyplom doktora wszech nauk lekarskich. Odbyła trzyletnią praktykę szpitalną i rozpoczęła pracę jako lekarka szkolna.

Działała w Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet oraz Komitecie Społecznym Przysposobienia Wojskowego Kobiet do Obrony Kraju. Wkrótce objęła funkcję instruktorki oraz komendantki koła Przysposobienia Wojskowego Kobiet we Lwowie. Dbała o poprawę sprawności fizycznej kobiet pracujących w fabrykach oraz propagowała właściwą higienę pracy. Ukończyła kurs dla lekarzy sportowych i organizowała letnie obozy sportowe. Wielokrotnie była komendantką letnich obozów PWK. W 1933 została powołana na stanowisko komendantki PWK w Przemyślu. Po wygłoszeniu wykładu na temat broni chemicznej podczas jednego z obozów letnich zyskała przydomek Iperyt.

Po śmierci męża w 1934 pozostała sama z kilkuletnią córką Haliną, która z uwagi na jej pogarszający się stan zdrowia trafiła pod opiekę dziadków, mieszkających wówczas na Lubelszczyźnie.

W 1936 została oddelegowana z ramienia PWK na igrzyska olimpijskie do Berlina. Następnie została powołana na stanowisko wizytatora ds. żeńskich hufców licealnych przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego i z ramienia tegoż ministerstwa w 1938 wizytowała nauczanie nowo wprowadzonego do szkół przedmiotu – przysposobienia do obrony kraju – w zakresie wojskowej służby pomocniczej.

II wojna światowa W czasie kampanii wrześniowej, została zmobilizowana 1 września 1939 i przydzielona jako lekarz batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej Kobiet we Lwowie. W drodze z Warszawy do Lwowa została jednak skierowana przez szefa sanitarnego garnizonu lubelskiego do Komendy Garnizonu. Uczestniczyła w obronie Lublina w szeregach Kompanii Obrony Lublina. W październiku 1939 wróciła do Warszawy, gdzie wstąpiła do Służby Zwycięstwu Polski, a potem została członkiem ZWZ-AK. Początkowo pracowała w dziale kolportażu, potem szkoliła patrole sanitarne (działała pod pseudonimem „Dunia”). Od 1942 pełniła funkcję kuriera Oddziału II KG AK na Białoruś i Ukrainę. Pracę konspiracyjną wykonywała, posługując się fałszywymi dokumentami na nazwisko Halina Sobolewska. W jej mieszkaniu znajdował się skład leków, które przemycano do obozu koncentracyjnego Stutthof. Uzyskała stopień kapitana AK.

13 stycznia 1943 została aresztowana w Kijowie w mieszkaniu szefa polskiego wywiadu na obszar Ukrainy. Pomimo tortur nie zdradziła swojej prawdziwej tożsamości i dzięki temu nie została powiązana z grupą pracowników wywiadu. Po dwóch miesiącach przewieziono ją do więzienia przy ulicy Łąckiego we Lwowie, a stamtąd 3 października do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz-Birkenau.

Zarejestrowana w obozie jako Halina Sobolewska otrzymała numer 64267. Została przydzielona do pracy jako pielęgniarka w bloku dziecięcym.

30 września 1944 została wywieziona transportem ewakuacyjnym do KL Ravensbrück, gdzie została zarejestrowana pod numerem 73189. Pracowała jako lekarz w rewirze szpitalnym dla kobiet. Sprzeciwiała się okradaniu chorych z żywności przez więźniarki funkcyjne (blokową i naczelną pielęgniarkę). 7 kwietnia 1945 roku karnie przeniesiono ją do obozu koncentracyjnego w Mehltheuer razem z 300 Żydówkami. Doczekała wyzwolenia obozu przez żołnierzy amerykańskich w nocy z 15 na 16 kwietnia.

Okres powojenny Do września 1945 pracowała jeszcze w Wetzlar, w obozie dla byłych robotników przymusowych, a później w szpitalu w Meppen, gdzie stacjonowała 1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka. Tam też została zweryfikowana w stopniu kapitana.

W maju 1947 wyjechała do Anglii, gdzie została zdemobilizowana i rozpoczęła pracę w szpitalu w Chester. Od 1954 pracowała jako psychiatra w szpitalu w Bridgend. Podczas epidemii czarnej ospy w 1962 opiekowała się zakażonymi, mimo że nie była wcześniej szczepiona. Swoją postawą wzbudziła ogólny szacunek mieszkańców miasta.

W 1966 wróciła do Polski i zamieszkała wraz z córką w podwarszawskim Konstancinie. Wkrótce rozpoczęła działalność w Komitecie Opieki Społecznej. Zmarła 6 czerwca 1971 w Szpitalu Praskim w Warszawie. Pochowano ją na warszawskich Powązkach (kwatera P-1-13).

Ordery i odznaczenia Została odznaczona: Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 13916 „za wyróżniające się męstwo w służbie kurierki i emisariuszki w warunkach stałego zagrożenia przez wroga” – 1945, Krzyżem Niepodległości – 13 kwietnia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” wskazana jako Dr. Baraniecka-Szaynokowa Wanda, Srebrnym Krzyżem Zasługi – 1934, Śląską Wstęgą Waleczności i Zasługi I Klasy – 1921, Medalem Wojska (czterokrotnie).

Upamiętnienie Była bohaterką wystawy „Zapomniane bohaterki – lekarki w służbie medycznej w powstaniach śląskich”.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Przysposobienia Wojskowego Kobiet Kategoria:Członkowie Służby Zwycięstwu Polski Kategoria:Członkinie Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Kobiety – żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Powstańcy śląscy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1971