thumb|Adam Przybylski,Wojna Polska 1918–1921 thumb|Adam Przybylski,Wojna Polska 1918–1921 Bitwa pod Baranowiczami – walki grupy kpt. Jerzego Dąbrowskiego w marcu i grupy płk. Aleksandra Boruszczaka w kwietniu 1919 z oddziałami Armii Czerwonej toczone w początkowym okresie wojny polsko-bolszewickiej.
Geneza W ostatnich miesiącach 1918 i w pierwszych 1919 na wschodnich krańcach odradzającej się Rzeczypospolitej stacjonowały wojska niemieckie Ober-Ostu. Ich ewakuacja powodowała, że opuszczane przez nie tereny od wschodu zajmowała Armia Czerwona. Jednocześnie od zachodu podchodziły oddziały odradzającego się Wojska Polskiego. W lutym 1919 oddziały polskie weszły w kontakt bojowy z jednostkami Armii Czerwonej. Rozpoczęła się nigdy niewypowiedziana wojna polsko-bolszewicka. W tym okresie oddziały polskie prowadziły ograniczone działania zaczepne. W połowie lutego front polsko-sowiecki ustalił się na linii rzeki Szczary.
Walczące wojska JednostkaDowódcaPodporządkowanie Wojsko Polskiedowództwo Dywizji Litewsko-Białoruskiej gen. Stanisław SzeptyckiFront Litewsko-Białoruski⇒ oddział kpt. Dąbrowskiegokpt. Jerzy DąbrowskiDywizja L-B→ szwadrony ułanów wileńskich oddział kpt. Dąbrowskiego→ szwadron 10 puł→ szwadron 3 pułku ułanów⇒ grupa płk. Boruszczaka płk Aleksander BoruszczakDywizja L-B→ oddział płk. Pasławskiegopłk Stefan Pasławskigrupa płk. Boruszczaka→batalion szturmowy Dywizji L-B kpt. Witold Komierowski→ I/ wileńskiego pułku strzelcówmjr Stanisław Bobiatyński → oddział mjr. Dąbrowskiegomjr Władysław Dąbrowski Armia Czerwonadowództwo Dywizji ZachodniejRoman ŁągwaArmia Zachodnia⇒ rewolucyjny pułk warszawskiDywizja Zachodnia⇒ 2 rewolucyjny pułk lubelski⇒ Miński pułk czekistówoddziały tyłowe ACz
Walki pod Baranowiczami Wypad w marcu 1919 thumb|Dowództwo ochotniczego oddziału braci Dąbrowskich - luty 1919. Siedzą (od lewej): mjr Władysław Dąbrowski, rtm Jerzy Dąbrowski. 13 marca dowódca Dywizji Litewsko-Białoruskiej gen. Stanisław Szeptycki rozkazał grupie jazdy kpt. Jerzego Dąbrowskiego w składzie dwóch szwadronów 13 pułku ułanów, szwadronu zbiorczego 10 pułku ułanów i szwadronu 3 pułku ułanów wykonać rajd (zagon) na tyły przeciwnika w rejon Baranowicz. Grupa przeszła lasami i 15 marca uszkodziła tor kolejowy pod Horodziejem. Następnego dnia wieczorem polscy ułani zajęli stację i miasteczko Sieniawkę, zdobywając przy tym pociąg wojskowy. Jednocześnie szwadron techniczny zniszczył mosty, przerywając ruch na odcinku Baranowicze – Łuniniec. Wieczorem 16 marca pułk osiągnął Horodyszcze, a po odpoczynku nocnym rozpoczął marsz na Nową Mysz. Stąd zaatakował Baranowicze i zdobył je. Atak i zdobycie stacji kolejowej wywołało panikę i zamieszanie na tyłach sowieckich wojsk. 20 marca polska grupa wypadowa wróciła nad Szczarę. Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 19 marca 1919 donosił:
Walki grupy płk. Boruszczaka thumb|Powitanie marszałka Józefa Piłsudskiego na dworcu kolejowym w Siedlcach podczas jego podróży na wschód do Brześcia 26 marca 1919 thumb|Natarcie grupy płk Aleksandra Boruszczaka na Baranowicze
26 marca 1919 marszałek Józef Piłsudski przedstawił w Brześciu plan wyzwolenia Wilna. Plan przewidywał też wykonanie uderzenia demonstracyjnego na Baranowicze, Lidę i Nowogródek. Miały one odwrócić uwagę dowództwa sowieckiej Dywizji Zachodniej od głównego kierunku uderzenia, jakim był kierunek wileński.
Zadanie opanowania Baranowicz i Nowogródka powierzono gen. Adamowi Mokrzeckiemu. Dysponował on dziewięcioma batalionami piechoty, 3. i 9 pułkiem ułanów, grupą jazdy mjr. Dąbrowskiego i trzema bateriami artylerii. Główne zadanie wykonywała grupa płk. Aleksandra Boruszczaka. Dowódca grupy podzielił swoje zgrupowanie uderzeniowe na cztery kolumny. Tworzący północne skrzydło zgrupowania oddział płk. Stefana Pasławskiego, liczący trzy bataliony i dwie baterie, ruszył na Cieszewlę i Białolesie, batalion szturmowy kpt. Witolda Komierowskiego skierował się na Nową Mysz, mjr Stanisław Bobiatyński z I wileńskim batalionem strzelców nacierał na Baranowicze od południowego zachodu; oddział mjr. Władysława Dąbrowskiego w składzie trzy szwadrony ułanów wileńskich, dwa bataliony lidzkiego pułku strzelców miał obejść Baranowicze od południowego wschodu. Pod Baranowiczami broniła się składająca się w większości z Polaków I Brygada sowieckiej dywizji, licząca około 3000 żołnierzy i posiadająca 8 dział. W Nowogródku i Nowojelni stały 3 kompanie i 2 szwadrony kawalerii, w Horodyszczach 1 batalion, w Cieszewli 1 szwadron, w Nowej Myszy 1 kompania, w Kuncewiczach, Małachowcach i Młynku znajdowały się 2 kompanie i 2 szwadrony. Wysunięte placówki nieprzyjaciel rozmieścił w Świerjanach, Połonce i Niebytach. Sowieci wykorzystywali ponadto umocnienia polowe z czasów I wojny światowej. Największe zgrupowanie nieprzyjaciela stacjonowało w Baranowiczach. Tu znajdował się też sztab sowieckiej brygady. thumb|Pociąg pancerny „Śmiały” 13 kwietnia ruszyło polskie natarcie, ale po trzech dniach ciężkich walk zostało załamane nad Myszanką. Brakowało amunicji strzeleckiej, a i baterie artylerii, którym pozostało po 15–20 pocisków na działo, nie mogły efektywnie wspierać piechoty. Ponieważ po obu stronach frontu walczyli Polacy, niejednokrotnie podczas przerw w boju żołnierze wymyślali sobie nawzajem po polsku. Podwładni płk. Aleksandra Boruszczaka nazywali przeciwników zdrajcami i sprzedawczykami, ci zaś rewanżowali się określeniem „pachołki burżuazji”. W tym położeniu dowódca Dywizji Litewsko-Białoruskiej gen. Stanisław Szeptycki wzmocnił grupę gen. Mokrzeckiego batalionem piechoty z Okręgu Generalnego Łódź, oddziałem jazdy tatarskiej i baterią artylerii. Zaopatrzono też walczące oddziały w amunicję. Także Sowieci wzmacniali swoje siły. Na front przybył 10 Miński pułk czekistów, który odrzucił grupę płk. Pasławskiego spod Adamowa.
18 kwietnia płk Boruszczak wznowił natarcie siłami batalionu szturmowego, batalionu OGen. Łódź i szwadronu 10 pułku ułanów. Uderzenie na Nową Mysz załamało się, ale na innych odcinkach frontu odnotowano sukcesy. Mjr Bobiatyński dotarł do Uznohy, a mjr Dąbrowski sforsował Myszankę, wszedł w lukę i rozpoczął manewr obejścia Baranowicz od południowego wschodu. 19 kwietnia Grodzieński pułk strzelców opanował Stołowicze. 19 kwietnia pod miasto dotarł batalion szturmowy Dywizji L-B kpt. Komierowskiego, ale zmęczony całonocnym marszem nie zdołał przełamać obrony nieprzyjaciela. O rezultacie walk przesądziła śmiała akcja podjazdu 10 pułku ułanów, który wykonał szarżę na uchodzące tabory, wzniecając panikę na tyłach oddziałów broniących miasta. Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 19 kwietnia 1919 donosił:
Bilans walk Opanowanie Baranowicz umożliwiło wojskom polskim oparcie frontu na linii okopów niemieckich z okresu I wojny światowej.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Bitwy i boje wojny polsko-bolszewickiej Kategoria:Bitwy w 1919 Kategoria:Bitwy i boje 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej Kategoria:Historia Baranowicz