Gloria Evangelina Anzaldúa (ur. 26 września 1942 w Harlingen, zm. 15 maja 2004 w Santa Cruz) – amerykańska badaczka zajmująca się studiami kulturowymi Chicano, badaniami feministycznymi oraz queer. Jedną z jej najbardziej znanych prac jest pół-autobiograficzne Borderlands/La Frontera: The New Mestiza, gdzie autorka analizuje doświadczenia z dorastania na meksykańsko-teksańskiej granicy przez pryzmat zagadnień takich jak płeć, tożsamość, rasa i kolonializm.
Wczesne życie i edukacja Gloria E. Anzaldúa urodziła się 26 września 1942 roku w dolinie Rio Grande na północy stanu Teksas. Była najstarszą z czworga dzieci Urbana Anzaldúi i Amalii z d. García. Pradziadek Glorii, Urbano Senior, był sędzią okręgowym w Hrabstwie Hidalgo. Jej ojciec, Urbano Anzaldúa był przodkiem wielu wybitnych hiszpańskich odkrywców, którzy przybyli na tereny obu Ameryk w XVI oraz XVII wieku. Nazwisko Anzaldúa jest pochodzenia Baskijskiego. Gdy Gloria miała jedenaście lat jej rodzina przeprowadziła się do Hargill w stanie Teksas. W 1962 roku ukończyła Edinburg High School, a w 1968 otrzymała bachelor’s degree z University of Texas–Pan American z zakresu języka angielskiego, sztuki i edukacji, następnie z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin otrzymała tytuł Master of Arts. W trakcie edukacji na uniwersytecie w Austin dołączyła do aktywnych politycznie poetów i dramaturgów, takich jak Ricardo Sanchez oraz Hedwig Gorski.
Kariera i ważne publikacje Po uzyskaniu tytułu Bachelor of Arts z języka angielskiego na ówczesnym Pan American University (obecnie University of Texas Rio Grande Valley), Anzaldúa pracowała jako nauczyciel w przedszkolu i edukacji specjalnej. W 1977 przeprowadziła się do Kalifornii, gdzie utrzymywała się z pisania, wykładów i okazjonalnego nauczania o feminizmie, studiach nad Chicano i kreatywnym pisaniu na Uniwersytecie Stanowym w San Francisco, Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz, Florida Atlantic University i innych uczelniach.
Znana jest najbardziej ze współredakcji This Bridge Called My Back: Writings by Radical Women of Color (1981) wraz z Cherríe Moraga, redakcji Making Face, Making Soul/Haciendo Caras: Creative and Critical Perspectives by Women of Color (1990) oraz współredakcji This Bridge We Call Home: Radical Visions for Transformation (2002). Jest autorką pół-autobiograficznej Borderlands/La Frontera: The New Mestiza (1987). Przed śmiercią była bliska ukończenia rękopisu następnej książki Light in the Dark/Luz en lo Oscuro: Rewriting Identity, Spirituality, Reality, którą planowała przedstawić jako pracę doktorską. W 2015 książka została opublikowana pośmiertnie przez Duke University Press.
Anzaldúa była także autorką książek dla dzieci, m.in. Prietita Has a Friend (1991), Friends from the Other Side — Amigos del Otro Lado (1993) oraz Prietita y La Llorona (1996). Napisała także wiele książek fantastycznych oraz dzieł poetyckich.
Miała także znaczący wkład w dziedzinie feminizmu, teorii kultury Chicano i teorii queer. Jej eseje są uważane za fundamentalne teksty w rozwijającej się dziedzinie filozofii Latinx.
Napisała przemówienie zatytułowane „Speaking in Tongues: A Letter to Third World Women Writers”, skupiające się na zmianie w kierunku równej i sprawiedliwej reprezentacji płci w literaturze, ale z dala od kwestii rasowych i kulturowych ze względu na rozwój pisarek i teoretyków. W swoim eseju podkreśliła również, że siła pisania pozwala stworzyć świat, który zrekompensowałby to, czego nie oferuje rzeczywistość.
This Bridge Called My Back Esej Glorii Anzaldúa „La Prieta” dotyczy jej przejawów myśli i trudności, które złożyły się na jej życie w Teksasie. Anzaldúa identyfikuje się jako byt bez symbolicznego domu i/lub ludzi, z którymi można by się w pełni odnieść. Aby uzupełnić ten brak, stworzyła własne sanktuarium, Mundo Zurdo, w którym jej osobowość wykracza poza oparte na normach linie odniesienia do określonej grupy. Zamiast tego, w swoim Mundo Zurdo, jest jak „Śiwa, wielorękie ciało z nogami, z jedną nogą na brązowej ziemi, drugą na białej, jedną w prostym społeczeństwie, jedną w świecie gejów, w świecie mężczyzn, kobiet, jedna kończyna w świecie literackim, druga w klasie robotniczej, socjalistycznej i okultystycznej”. Fragment opisuje bitwy tożsamościowe, w które autorka musiała toczyć się przez całe życie. Od wczesnego dzieciństwa Anzaldúa borykała się z wyzwaniem bycia kobietą koloru. Od samego początku była narażona na kontakt z własnym ludem, rasizmem własnej rodziny i „lękiem przed kobietami i seksualnością”. Zinternalizowany rasizm jej rodziny natychmiast postawił ją w pozycji „innej” z powodu ich uprzedzeń, że bycie białą i jasną skórą oznacza prestiż i królewskość, kiedy kolor często sprawia, że staje się śmieciem w społeczeństwie (tak jak jej matka narzekała na jej randki mojado z Peru). W gospodarstwie, w którym dorastała postać męska była autorytarną głową, podczas gdy kobieta, matka, tkwiła we wszystkich uprzedzeniach tego paradygmatu. Chociaż jest to trudna sytuacja, w której białe patriarchalne społeczeństwo odrzuciło kolorowe kobiety, geje i lesbijki, nie czyni z nich arcywrogów, ponieważ uważa, że „rzucanie kamieniami nie jest rozwiązaniem” i że rasizm oraz seksizm nie pochodzą tylko od białych, ale także od ludzi kolorowych. Przez całe życie prześladował ją wewnętrzny rasizm i seksizm z dzieciństwa, ponieważ często proszono ją, aby wybrała grupę wobec której jest najbardziej lojalna, czy są to kobiety, osóby kolorowe czy geje/lesbijki. Jej analogia do Śiwy jest odpowiednio dopasowana, ponieważ postanawia przeciwstawić się tym konwencjom i wejść do własnego świata: Mundo Zurdo, który pozwala sobie wejść głębiej, przekroczyć granice konwencji, a jednocześnie odtworzyć siebie i społeczeństwa. Dla Anzaldúi jest to forma religii, która pozwala sobie radzić jej sobie z niesprawiedliwością, jaką społeczeństwo na nią rzuca, i stać się lepszym i bardziej rozsądnym człowiekiem.
We wstępie do książki Speaking In Tongues: A Letter To Third World Women Writers zwraca uwagę na niebezpieczeństwa, z którymi, według Anzaldúa, mają do czynienia kolorowe pisarki, a te niebezpieczeństwa wynikają z braku przywilejów. Opowiada o zmianie stylów pisania i o tym, jak uczono nas, abyśmy nie mówili prawdy. Ludzie są wyrzutkami w wyniku mówienia i pisania w swoich ojczystych językach. Anzaldúa chce, aby więcej kolorowych pisarek było widocznych i dobrze przedstawionych w tekście. Jej esej zmusza nas do pisania ze współczuciem i miłością. Pisanie jest formą zdobywania władzy poprzez mówienie prawdy i jest postrzegane jako sposób na dekolonizację, opór i zjednoczenie kolorowych kobiet w ruchu feministycznym.
Borderlands/La Frontera: The New Mestiza Gloria Anzaldúa jest najbardziej znana dzięki na wpół autobiograficznej książce, która opowiada o jej życiu na granicy Meksyku z Teksasem. Została wybrana jako jedna z 38 najlepszych książek 1987 roku przez Library Journal. Borderlands bada kondycję kobiet w kulturze Chicano i latynoskiej. Anzaldúa omawia kilka krytycznych kwestii związanych z doświadczeniami Chicany: heteronormatywność, kolonializm i dominacja mężczyzn. Opowiada bardzo osobiście o ucisku lesbijek z Chicana i opowiada o płciowych oczekiwaniach wobec zachowań, które normalizują szacunek kobiet do męskiej władzy w jej społeczności. Rozwija ideę „nowej mestizy” jako „nowej wyższej świadomości”, która przełamie bariery i będzie walczyć z dualistycznymi normami płci męsko-żeńskiej. Pierwsza część książki dotyczy izolacji i samotności na pograniczu kultur, druga składa się z poezji. W książce Anzaldúa używa dwóch odmian angielskiego i sześciu odmian hiszpańskiego. Robiąc to, celowo utrudnia czytanie osobom nie dwujęzycznym. Język był jedną z barier, z którymi Anzaldúa miała do czynienia jako dziecko. Chciała, aby czytelnicy zrozumieli, jak frustrujące są bariery językowe. Książka została napisana jako ujście jej złości i zachęca do bycia dumnym ze swojego dziedzictwa i kultury.
W rozdziale 3 książki, zatytułowanym Entering Into the Serpent, Anzaldúa omawia trzy kluczowe meksykańskie kobiety: La Llorona, La Malinche i Matka Boża z Guadalupe, znane jako Trzy Matki (hiszpański: Las Tres Madres) oraz bada ich związek z kulturą meksykańską.
Light in the Dark⁄Luz en lo Oscuro: Rewriting Identity, Spirituality, Reality Anzaldúa napisała Light in the Dark w ostatniej dekadzie swojego życia. Zaczerpnięta z jej niedokończonej rozprawy doktorskiej z literatury na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz, książka jest starannie przygotowana na podstawie The Gloria Anzaldúa Papers (1942–2004), autorstwa AnaLouise Keating, powiernika literackiego Anzaldúi. Książka przedstawia jej najbardziej rozwiniętą filozofię. W Light in the Dark wplata osobiste narracje w głęboko wciągające lektury teoretyczne, aby skomentować liczne współczesne kwestie - w tym ataki z 11 września, praktyki neokolonialne w świecie sztuki i politykę koalicyjną. Docenia podrzędne formy i metody poznania, bycia i tworzenia, które zostały zmarginalizowane przez myśl Zachodu, i teoretyzuje swój proces pisania jako w pełni ucieleśnioną praktykę artystyczną, duchową i polityczną. Light in the Dark zawiera wiele teorii transformacyjnych, w tym nepantleras, imperatyw Coyolxauhqui (nazwany na cześć bogini azteckiej Coyolxāuhqui), aktywizm duchowy i inne.
Inspiracje literackie Nepantlizm Anzaldúa wykorzystała Nepantla, słowo w języku Nahuatl, które oznacza „w środku”, aby przedstawić jej doświadczenie jako kobiety Chicana. Ukuła termin Nepantlera, według niej „Nepantlerowie są ludźmi progowymi; poruszają się w wielu, często sprzecznych, światach i pomiędzy nimi i odmawiają łączenia się wyłącznie z jakąkolwiek pojedynczą jednostką, grupą lub systemem wierzeń”.
Duchowość Anzaldúa określiła siebie jako osobę bardzo uduchowioną i oświadczyła, że podczas swojego życia doświadczyła czterech doświadczeń poza ciałem. W wielu swoich pracach odwoływała się do swojego nabożeństwa do la Virgen de Guadalupe (Matki Bożej z Guadalupe), bóstw Nahuatl, Tolteków oraz do Joruby, Orisza, Jemaja, i Oszun. W 1993 roku wyraziła ubolewanie, że uczeni w dużej mierze zignorowali „niebezpieczne” duchowe aspekty Borderlands i opłakiwali opór wobec tak ważnej części jej pracy. W swoich późniejszych pismach rozwinęła koncepcje duchowego aktywizmu i nepantleras, aby opisać sposoby, w jakie współcześni aktorzy społeczni mogą łączyć duchowość z polityką w celu wprowadzenia rewolucyjnych zmian.
Język i „terroryzm lingwistyczny” Prace Anzaldúi splatają angielski i hiszpański jako jeden język, pomysł wywodzący się z jej teorii tożsamości „kresowej”. Jej autobiograficzny esej La Prieta został opublikowany (głównie) po angielsku w This Bridge Called My Back oraz (głównie) po hiszpańsku w Esta puente, mi espalda: Voces de mujeres tercermundistas en los Estados Unidos. W swoich pismach Anzaldúa używa unikalnej mieszanki ośmiu dialektów, dwóch odmian angielskiego i sześciu odmian hiszpańskiego. Pod wieloma względami, pisząc w różnych językach, autorka stwarza trudne zadanie dla czytelnika nie dwujęzycznego, aby rozszyfrować pełne znaczenie tekstu. Język, z pewnością jedna z granic, do których skierowała Anzaldúa, jest istotną cechą jej pisarstwa. Jej książka jest poświęcona dumie ze swojego dziedzictwa i uznaniu wielu wymiarów jej kultury.