mały Pierścieniak białawy, łysiczka biaława (Stropharia albonitens (Fr.) Quél.) – gatunek grzybów z rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae). Grzyb niejadalny.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Stropharia, Strophariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungii.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1857 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus albonitens. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1875 r. Lucien Quélet. Synonimy: Agaricus albonitens Fr. 1857 Fungus albonitens (Fr.) Kuntze 1898 Geophila albonitens (Fr.) Quél. 1886 Psilocybe albonitens (Fr.) Noordel. 1995 Władysław Wojewoda w 2003 r. zaproponował dla gatunku Psilocybe albonitens polską nazwą łysiczka biaława. Jest ona niespójna z uznaną przez Index Fungorum nazwą naukową Stropharia albonitens. Spójną z tą nazwą naukową nazwę pierścieniak białawy podaje internetowy atlas grzybów. Nazwa ta została zaakceptowana w 2025 r. przez Komisję ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego.
Morfologia Kapelusz Średnica 1,5–4 (6) cm, początkowo półkulisty lub dzwonkowaty, potem wypukły na koniec rozpostarty, zwykle wklęsły, cienki. Brzeg ostry, równy. Powierzchnia lepka, w stanie wilgotnym satynowa, w stanie suchym gładka, naga, początkowo czysto biała, potem cętkowana ochrowożółta, czasem z lekkim zielonkawożółtym odcieniem. Blaszki Przyrośnięte do płytko zbiegających, dość szerokie, brzuchate, z międzyblaszkami, początkowo białawe, potem szarawe i od zarodników liliowobrązowe do brązowofioletowych. Ostrza białe i łuszczące się. Trzon Wysokość 3–8 cm, grubość 2–7 mm, smukły, sztywny, kruchy, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia nad pierścieniem biaława i gładka, pod pierścieniem biaława do żółtawej, pokryta drobnymi jasnożółtymi lub ochrowymi włókienkami i łuseczkami. Brak ryzomorfów. Miąższ Cienki, białawy, bez zapach, u o smaku niewyraźnym, lekko słodkawym. Cechy mikroskopowe Podstawki cylindryczne z 4 sterygmami, 20–25 × 5,5–6,5 µm. Zarodniki elipsoidalne do migdałkowatych, 5,5–7,0 × 3,5–4,0 µm, gładkie, grubościenne z małymi porami zarodkowymi, szarobrązowe, 7–9 × 4–5 µm. Cheilocystydy typu leptocystydy (22) 30–55 × 8–15 (17) µm, chryzocystyd brak. Pleurocystydy nieliczne, chryzocystydowe, wrzecionowato brzuchate do maczugowatych, w KOH żółte, 35–50 × 9–15 µm. Skórka kapelusza typu ixocutis, utworzona z równoległych, cienkich, żelatynizowanych, szklistych strzępek o średnicy 2–4 µm.
Występowanie i siedlisko Pierścieniak białawy występuje w Ameryce Północnej i Europie. W zestawieniu wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski W. Wojewoda w 2003 r. przytacza 6 stanowisk i umieszcza go na czerwonej liście gatunków zagrożonych w kategorii I (gatunek o nieokreślonym zagrożeniu). Bardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – gatunek narażony na wymarcie, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą utrzymywać się czynniki zagrożenia.
Grzyb saprotroficzny. Rośnie w trawach w lasach nadrzecznych w towarzystwie olszy, także w trawach i mchach na pastwiskach i łąkach. Owocniki pojawiają się zwykle od lipca do października.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Pierścieniakowate