mały|Martwi radzieccy cywile w pobliżu Mińska, Białoruś, 1943 r. Liczba ofiar II wojny światowej w Związku Radzieckim wyniosła około 27 000 000 osób, cywilów oraz wojskowychLopez Aubin Bernard Guillerat Fenby, Jean Nicolas Vincent Nicolas Jonathan (2019). World War II Infographics. Thames & Hudson. s. 146 (ang.)., chociaż dokładne liczby są kwestionowane. W ZSRR za oficjalną liczbę ofiar uznano 20 milionów. Po transformacji ustrojowej rosyjski rząd szacuje na podstawie badań Rosyjskiej Akademii Nauk z 1993 r. radzieckie straty wojenne na 26,6 mln osób, w tym zmarłych w wyniku skutków działań wojennych. Liczba ta obejmuje 8 668 400 poległych wojskowych, wg szacunków rosyjskiego Ministerstwa ObronyKrivosheev, G. F. (1993). „Soviet Armed Forces Losses in Wars, Combat Operations and Military Conflicts: A Statistical Study” (PDF). Translated by U.S. government. Moscow: Military Publishing House. Dostęp 2021-08-29 – przez The Black Vault. (ang.)..
Liczby opublikowane przez Ministerstwo Obrony Rosji zostały zaakceptowane przez większość historyków spoza Rosji. Jednak oficjalna liczba 8,7 mln ofiar wojskowych została zakwestionowana przez rosyjskich uczonych, którzy uważają, że liczba zabitych i zaginionych jeńców wojennych jest nieprawidłowa i konieczne są nowe badania, aby oszacować rzeczywisty rozmiar strat. Urzędnicy z Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej utrzymują, że ich baza danych zawiera nazwiska około 14 milionów zabitych i zaginionych pracownikówIl’Enkov, S. A. (2001). Pamyat O Millionach Pavshik Zaschitnikov Otechestva Nelzya Predavat Zabveniu Voennno-Istoricheskii Arkhiv Nr. 7(22). Centralne Archiwum Militarne Federacji Rosyjskiej. s. 73–80. (ros.).. Prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew stwierdził w 2009 roku, że „dane o naszych stratach nie zostały jeszcze ujawnione... Musimy ustalić prawdę historyczną”. Dodał, że ponad 2,4 miliona osób nadal oficjalnie uważa się za zaginionych w akcji, z 9,5 miliona osób pochowanych w masowych grobach sześć milionów jest niezidentyfikowanych. Niektórzy rosyjscy uczeni oceniają całkowitą liczbę strat wojennych, zarówno cywilnych, jak i wojskowych, na ponad 40 milionów. W 2020 r. Michaił Mieltiuchow, który współpracuje z rosyjskim federalnym projektem archiwalnym, stwierdził, że 15,9–17,4 mln cywilów zostało zabitych na terytorium ZSRR przez nazistów podczas wojny. mały|Ofiara głodu w oblężonym Leningradzie cierpiąca na zanik mięśni w 1941 r.
Podsumowanie źródeł rosyjskich Liczby ofiar II wojny światowej wyszczególnione w źródłach rosyjskich są następujące:
W badaniu Kriwoszejewa wymieniono 8 668 400 ofiar: 5 226 800 zabitych w akcji, 1 102 800 zmarłych w szpitalach polowych w wyniku odniesionych ran, 555 500 zgonów poza walką, suma zmarłych jeńców i zaginionych to 4 559 000Krivosheev, G. F. (1993). „Soviet Armed Forces Losses in Wars, Combat Operations and Military Conflicts: A Statistical Study” (PDF). Translated by U.S. government. Moscow: Military Publishing House. Dostęp 2021-08-29 – przez The Black Vault. s. 115 (ang.)..
W badaniu Kriwoszejewa wymieniono 500 000 rezerwistów powołanych do wojska, ale schwytanych przez wroga przed wcieleniem.
Źródła rosyjskie podają 2 164 000 ofiar w wyniku cywilnej „pracy przymusowej w Niemczech”. Wiktor Zemskow uważał, że w rzeczywistości były to ofiary wojskowe, które nie zostały uwzględnione w raporcie Kriwoszejewa. Zemskow oszacował liczbę ofiar wojskowych na 11,5 milionaZemskow uważał, że ofiary i zaginieni wśród jeńców to prawie 4 miliony, a nie 1 milion 783 tys. ludzi, jak oszacował Kriwoszejew.. Skazani i dezerterzy wymienieni w badaniu Kriwoszejewa: 994 300Krivosheev G.F., Collection M.H., Soviet casualties and combat losses in the twentieth century, London: Greenhill Books, 1997, s. 92, , OCLC 36884089 [dostęp 2021-08-29] (ang.).Kriwoszejew, G. I. (2010). Russia & USSR at War in the 20th century. Moscow: Veche. . s. 219 (ang.) (135 000 straconych; 422 700 wysłanych do jednostek karnych na froncie i 436 600 uwięzionych skazańców). zostało skazanych przez sąd wojskowy, a 212 400 zostało zgłoszonych jako dezerterzyKrivosheev G.F., Collection M.H., Soviet casualties and combat losses in the twentieth century, London: Greenhill Books, 1997, s. 91–92, , OCLC 36884089 [dostęp 2021-08-29] (ang.).. Liczby te nie są uwzględnione w sumie 8 668 000 strat oszacowanych przez Kriwoszejewa. Rosyjskie źródła podają 7,420 milionów cywilów zabitych w wojnie, w tym podczas oblężenia Leningradu. Źródła cytowane dla tej liczby pochodzą z okresu radzieckiego. Liczba 7,4 miliona została zakwestionowana przez Zemskowa, który uważał, że rzeczywista liczba ofiar wśród ludności cywilnej wyniosła co najmniej 4,5 miliona. Utrzymywał, że oficjalne dane obejmowały jeńców wojennych, osoby emigrujące z kraju, osoby ewakuowane w czasie wojny uznane za zaginione, a także milicję i partyzantówЗемсков В.Н., О масштабах людских потерь CCCР в Великой Отечественной Войне (в поисках истины), „Военно-исторический архив”, pol. „O skali strat ludzkich ZSRR w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej (w poszukiwaniu prawdy)”, www.demoscope.ru, 2012 [dostęp 2021-08-29]. s. 59–71 „Суммируя все вышеприведённые составляющие прямых гражданских потерь, к которым без всяких натяжек применим термин «жертвы войны», мы определяем их общее количество величиной, как минимум, 4,5 млн. человек.” (pol. „Podsumowując wszystkie powyższe składniki bezpośrednich strat cywilnych, do których bez przesady można odnieść termin „ofiary wojny”, określamy ich łączną liczbę na co najmniej 4,5 mln osób”.).. Źródła rosyjskie utrzymują, że w regionach okupowanych przez Niemcy zginęło 4,1 miliona osóbЕвдокимов, Ростислав, ed. (1995). Людские потери СССР в период второй мировой войны: сборник статей [pol. Straty ludzkie ZSRR w czasie II wojny światowej, kolekcja artykułów]. Saint-Petersburg: Ин-т российской истории РАН (Russian Academy of Sciences). , s. 124–131, Philimoshin, M. V. Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny:sbornik statei (O wynikach obliczeń strat ludności cywilnej ZSRR i Federacji Rosyjskiej 1941–1945).. Więźniowie łagrów – Według Zemskowa „z powodu ogólnych trudności w obozach w latach 1941–1945 w łagrach i więzieniach zmarł około 1 milion więźniów”Евдокимов, Ростислав, ed. (1995). Людские потери СССР в период второй мировой войны: сборник статей [pol. Straty ludzkie ZSRR w czasie II wojny światowej, kolekcja artykułów]. Saint-Petersburg: Ин-т российской истории РАН (Russian Academy of Sciences). , s. 174–177, Zgony spowodowane trudnymi warunkami, takimi jak brak żywności i lekarstw, na nieokupowanych przez Niemców terenach radzieckich były spowodowane niedoborami wojennymi.. Anne Applebaum cytuje rosyjskie źródła, które podają liczbę ofiar śmiertelnych łagrów w latach 1941–1945 na 932 000. Deportacja mniejszości etnicznych – źródła rosyjskie podają liczbę 309 000 ofiarPohl, J. Otto (1999). Ethnic Cleansing in the USSR, 1937-1949. Connecticut: Greenwood Press. s. 8. (ang.).. Zgony związane z wojną osób urodzonych podczas wojny – według Andrejewa, Darskiego i Charkowej nastąpił wzrost śmiertelności niemowląt o 1,3 miliona.
Liczby ofiar w poszczególnych republikach radzieckich
Rosyjski historyk Wadim Erlikman szacuje całkowitą liczbę ofiar militarnych na 10,7 miliona, zwiększając szacunkową sumę 8,7 miliona Kriwoszejewa o dodatkowe dwa miliony, które prawdopodobnie obejmują sowieckich jeńców wojennych zmarłych w nazistowskiej niewoli, partyzantów i milicję. + Liczba ofiar w Republikach RadzieckichVadim Erlikman. Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik. Moscow 2004. , s. 23–35, Tabela zawiera oszacowane przez Wadima Erlikmana straty ludności cywilnej w republikach zakaukaskich i środkowoazjatyckich spowodowane głodem i chorobami spowodowanymi niedoborami wojennymi.RepublikaLiczba mieszkańców w 1940Ofiary militarneOfiary cywilnesumaLiczba ofiar jako procent populacji z 1940 r.Armeńska SRR1 320 000150 00030 000180 00013,6%Azerbejdżańska SRR3 270 000210 00090 000300 0009,1%Białoruska SRR9 050 000620 0001 670 0002 290 00025,3%Estońska SRR1 050 00030 00050 00080 0007,6%Gruzińska SRR3 610 000190 000110 000300 0008,3%Kazachska SRR6 150 000310 000350 000660 00010,7%Kirgiska SRR1 530 00070 00050 000120 0007,8%Litewska SRR2 930 00025 000350 000375 00012,7%Łotewska SRR1 890 00030 000230 000260 00013,7%Mołdawska SRR2 470 00050 000120 000170 0006,9%Rosyjska SRR110 100 0006 750 0007 200 00013 950 00012,7%Tadżycka SRR1 530 00050 00070 000120 0007,8%Turkmeńska SRR1 300 00070 00030 000100 0007,7%Uzbecka SRR6 550 000330 000220 000550 0008,4%Ukraińska SRR41 340 0001 650 0005 200 0006 850 00016,3%Niezidentyfikowane165 000130 000295 000Suma194 090 00010 700 00015 900 00026 600 00013,7% Zobacz też Wielka wojna ojczyźniana Uwagi
Przypisy
! Kategoria:ZSRR w czasie II wojny światowej