Bojewoj (), pierwotnie Som (Сом) – rosyjski niszczyciel z przełomu XIX i XX wieku, pojedynczy okręt swojego typu w marynarce rosyjskiej. „Som” został zwodowany 27 lipca 1899 roku w brytyjskiej stoczni w Birkenhead, a do służby w Rosyjskiej Cesarskiej Marynarce Wojennej został wcielony w 1900 roku. W 1902 roku nazwę jednostki zmieniono na „Bojewoj”. Niszczyciel został przebazowany na Daleki Wschód, gdzie wszedł w skład Eskadry Oceanu Spokojnego. Brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej, podczas której został samozatopiony w styczniu 1905 roku w Port Artur, by uniknąć przejęcia przez Japończyków.
Wyporność niszczyciela wynosiła ok. 400 ton, napędzały go maszyny parowe. Uzbrojenie stanowiło jedno działo kalibru 75 mm, pięć dział kalibru 47 mm i dwie wyrzutnie torpedowe.
Projekt i budowa Okręt został zamówiony przez cesarską marynarkę Rosji w ramach programu budownictwa okrętowego z 1898 roku dla potrzeb Dalekiego Wschodu, uchwalonego w celu przeciwstawienia się rosnącej potędze marynarki Japonii. W jego wykonaniu zamówiono serię nowoczesnych niszczycieli o wyporności rzędu 350 ton, przede wszystkim w stoczniach zagranicznych: niemieckich (typ Kit) i francuskich (typ Foriel). Stocznie brytyjskie początkowo nie były brane pod uwagę w związku z nieprzyjaznymi stosunkami między oboma państwami oraz zajęciem głównych stoczni specjalizujących się w budowie niszczycieli – i Yarrow, realizacją licznych zamówień okrętów tej klasy dla marynarki japońskiej Mimo to, generał-admirał książę Aleksy zaproponował zbudowanie jednego niszczyciela w mniej znanej na tym polu angielskiej stoczni braci , poszukującej wówczas zamówień eksportowych. Projekt okrętu oparty był na wcześniejszych niszczycielach tej stoczni budowanych dla Royal Navy, typów i (tzw. ). W efekcie, rosyjskie Ministerstwo Morskie podpisało roku kontrakt na dostawę okrętu w korzystnym terminie 13 miesięcy, znacznie krótszym niż w Niemczech i Francji. 11/23 stycznia 1899 roku został on wciągnięty na listę floty pod nazwą „Som” (pol. sum) – Сом (według ówczesnej pisowni: Сомъ). Stępkę jednostki położono w stoczni braci Laird w Birkenhead pod numerem stoczniowym 637 wkrótce po zawarciu kontraktu, jesienią 1898 roku, a zwodowany został 15/27 lipca 1899 roku.
roku okręt przekazano po próbach zakładowych komisji odbiorczej. Opóźnienie 67-dniowe w ukończeniu spowodowało głównie późne dostarczenie przez stronę rosyjską wyrzutni torpedowych. Podczas prób odbiorczych powstały jednak kontrowersje w związku z drobiazgowością komisji rosyjskiej i różnymi standardami rosyjskimi i brytyjskimi. Na próbach osiągnięto prędkość średnią 27,07 węzła, jednakże według norm rosyjskich, z uwzględnieniem nawrotów, wyniosła ona 26,67 węzła (poniżej kontraktowych 27 węzłów). Także zasięg pływania 1578 mil morskich przy prędkości 15 węzłów okazał się znacznie niższy od zakładanego (3500 Mm) z uwagi na większe zużycie węgla, chociaż i tak „Som” pod tym względem okazał się najlepszy z niszczycieli programu 1898 roku. Ostatecznie jednak Ministerstwo Morskie odebrało okręt 18/31 lipca 1900 roku i zapłaciło pełne wynagrodzenie 52 000 funtów szterlingów. Formalnie przed 1907 rokiem klasa niszczycieli nie była w Rosji wyróżniana i okręt klasyfikowany był jako torpedowiec (ros. minonosiec), lecz mimo to już na etapie zamówienia okręty programu 1898 roku określane były faktycznie jako niszczyciele (ros. eskadriennyj minonosiec – dosłownie: torpedowiec eskadrowy, lub istriebitiel).
Opis konstrukcji i dane taktyczno-techniczne thumb|Stoczniowy przekrój niszczyciela Okręt był niszczycielem typowej konstrukcji i wielkości dla swojego okresu. Kadłub był gładkopokładowy, lecz na krótkim odcinku dziobowym przykryty był wypukłym pokładem w formie skorupy żółwia. Dziobnica była lekko wychylona od pionu (rosyjska marynarka zgodziła się odstąpić w tym wypadku od wymogu taranowej dziobnicy z uwagi na konieczność zmian projektowych). Nadbudówki były minimalne, ograniczone do sterówki na końcu wypukłego pokładu dziobowego, na dachu której umieszczona była platforma działa, a za nią odkryty mostek. Sterówka wykonana była z płyt grubości 13 mm. Za mostkiem był na pokładzie pojedynczy maszt. Charakterystycznym elementem sylwetki były cztery szeroko rozstawione w równomiernych odstępach pochyłe kominy, na większości długości okrętu. Na rufie znajdowała się platforma działa, a za nią na pokładzie zapasowe stanowisko sterowania. Okręt miał jeden ciągły pokład: górny, a poza przedziałami siłowni, na dziobie i rufie były wewnątrz pokłady platformy. Pokład górny pokryty był linoleum. Kadłub miał 10 głównych grodzi wodoszczelnych na pełną wysokość i niższe grodzie do poziomu platform na dziobie i rufie, dzieląc się ogółem na 23 przedziały wodoszczelne. Długość na wodnicy wynosiła 64,92 metra, szerokość 6,55 metra i maksymalne zanurzenie 2,92 metra. Wyporność normalna wynosiła 350 ton, a pełna 412 ton. Kadłub był smukły, o wysokim stosunku długości do szerokości 9,91:1, lecz uważany był za słabiej skonstruowany od niszczycieli niemieckich i francuskich.
Okręt napędzany był przez dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy indykowanej 6000 KM, do których parę dostarczały cztery kotły wodnorurkowe Laird. Kotły umieszczone były po dwa w kotłowni dziobowej i rufowej, z przodu i tyłu każdej kotłowni, a maszyny znajdowały się obok siebie we wspólnej maszynowni między kotłowniami. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 27,5 węzła. Okręt mógł zabrać zapas węgla o maksymalnej masie 80 ton, co zapewniało zasięg 1578 Mm przy prędkości 15 węzłów. Ster był półzbalansowany, zawieszony na stewie rufowej; maszyna sterowa była parowaOpisane plany .
Uzbrojenie artyleryjskie okrętu stanowiły umieszczone na dziobie pojedyncze działo kalibru 75 mm Canet L/50 oraz pięć pojedynczych dział trzyfuntowych kalibru 47 mm Hotchkiss L/43,5. Armata 75 mm umieszczona była na podstawie Mellera i w odróżnieniu od wszystkich innych rosyjskich niszczycieli nie miała tarczy ochronnej, zdjętej dla polepszenia widoczności z mostka. Strzelała tylko pociskami przeciwpancernymi o masie 4,9 kg, które podawane były z komory amunicyjnej mechanicznie (na niszczycielach budowy niemieckiej i francuskiej – ręcznie). Armaty 47 mm umieszczone były po dwie na burtach: za sterówką i na śródokręciu (na lewej burcie obok drugiego komina, a na prawej obok trzeciego komina), a pojedyncza była na podwyższonej platformie na rufie. Były wyposażone w lekkie tarcze. Strzelały pociskami wybuchowymi o masie 1,5 kg. Zapas amunicji wynosił 160 nabojów 75 mm i 1350 kalibru 47 mm. Jednostka wyposażona była w dwie pojedyncze obracalne nadwodne wyrzutnie torped kalibru 381 mm, umieszczone na pokładzie za drugim i czwartym kominem. Strzelały 17-stopowymi torpedami Whiteheada wzór 1898, o długości 5,18 metra, masie 430 kg (w tym głowica 64 kg) i zasięgu 600 metrów przy prędkości 30 węzłów lub 900 metrów przy 25 węzłach. Etatowy zapas wynosił cztery torpedy, przy czym były one składowane pod pokładem dziobowym, z oddzielonymi głowicami. Z planów stoczniowych wynika, że można było składować ich pięć, nie licząc torped w wyrzutniach.
W skład wyposażenia wchodził jeden reflektor bojowy średnicy 40 cm firmy na pokładzie przed pierwszym kominem. Radiostacja nie była przewidziana w projekcie. Okręt miał dwie kotwice o masie 400 kg, składowane na pokładzie przed sterówką i obsługiwane za pomocą żurawików, oraz kotwicę zapasową o masie 125 kg.
Załoga okrętu liczyła początkowo 62 osoby, w tym czterech oficerów, lecz po wejściu do służby zwiększono ją o jednego oficera, a w czasie wojny sięgnęła 64 osób. Marynarze spali w dwóch kubrykach na dziobie, a podoficerowie mieli kajutę na samej rufie. Jedynie dowódca i główny mechanik mieli osobne kajuty w części rufowej, a trzech oficerów spało za zasłonkami w mesie na rufie. Pomimo spartańskiego wyposażenia, w pomieszczeniach oficerskich była wanna.
„Som” był udanym i nowoczesnym okrętem, odpowiadającym wielkością i wykonaniem światowym standardom niszczycieli tego okresu, o akceptowalnej dzielności morskiej, lepiej wykonanym niż niszczyciele rosyjskiej budowy. Słabą stroną wszystkich rosyjskich niszczycieli programu 1898 roku okazało się jednak ich niedozbrojenie, w sytuacji, gdy większość starć stanowiły pojedynki artyleryjskie. Wynikało to z ograniczonych wymagań postawionych przez Ministerstwo Morskie, które opierało się na używanych starych wzorach uzbrojenia i zrezygnowało z planowanego początkowo uzbrojenia okrętów w drugą armatę kalibru 75 mm. Japońskie niszczyciele budowy brytyjskiej oraz oryginalne brytyjskie nosiły armatę kalibru 76 mm i pięć większego kalibru 57 mm, oraz wyrzutnie nowszych torped kalibru 450 mm, o większych możliwościach. Dodatkowo, na japońskich niszczycielach w toku służby zamieniano dziobową armatę 57 mm na drugą kalibru 76 mm. Mimo podobnego kalibru, armaty 76 mm strzelały ponadto cięższymi pociskami niż rosyjskie (5,7 kg). Uniwersalność rosyjskiej armaty 75 mm zmniejszał przy tym fakt, że strzelała tylko pociskami przeciwpancernymi.
Służba thumb|„Som” w drodze na Daleki Wschód w 1900 roku roku „Som” wyszedł z Birkenhead i 16/29 września dopłynął do Kronsztadu. Dopiero po przybyciu na miejsce zamontowano artylerię. W Rosji został oceniony jako dobrze wykonany, bez niedoróbek, w odróżnieniu od niszczycieli budowy niemieckiej. Już roku okręt wypłynął na Daleki Wschód pod dowództwem komandora porucznika A. Girsa, razem z niszczycielami „Kit” i „Dielfin”. „Som” po drodze odłączył się i odwiedził Kopenhagę, gdzie był wizytowany przez przebywającą tam cesarzową wdowę Marię. W dalszej drodze w składzie zespołu „Som” doznał uszkodzeń od sztormu na Morzu Północnym i w Zatoce Biskajskiej, tracąc trzy wentylatory na dziobie. Zespół płynął dalej przez Morze Śródziemne i Kanał Sueski, spędzając miesiąc na przełomie 1900 i 1901 roku w Pireusie, gdzie okręty były poddane przeglądowi i dokowane (w Salaminie). Przemalowano je wówczas z „wiktoriańskiego” bałtyckiego schematu z czarnymi burtami na biały kolor, zachowując żółte kominy. Były tam również wizytowane przez królową Olgę. Mimo największych rozmiarów „Soma” spośród rosyjskich niszczycieli, na Oceanie Indyjskim wyszła na jaw ograniczona ilość miejsca dla zabierania dodatkowego zapasu węgla, który musiał być składowany na pokładzie górnym oraz dwóch pozostałych niszczycielach. Przed Szanghajem „Som” uszkodził jedną śrubę na skale, którą dopiero po pewnym czasie wymieniono na nową, sprowadzoną z Anglii. Zespół przybył do bazy rosyjskiej Eskadry Oceanu Spokojnego w Port Artur roku. W Port Artur okręt okresowo wycofywany był do rezerwy, wziął także udział w rejsie do Władywostoku. 9/22 marca 1902 roku nazwę okrętu zmieniono na „Bojewoj” (Боевой, pol. bojowy) w związku ze zmianą schematu nazewnictwa niszczycieli rosyjskich z dotychczasowych nazw zwierząt. We wrześniu 1903 roku okręty eskadry przemalowano w bojowy kamuflaż zielonooliwkowy.
thumb|„Bojewoj” w Port Artur w 1902