Wodociągi w Poznaniu

Wodociągi w Poznaniu – sieć wodociągowa w Poznaniu.

Historia Średniowiecze i renesans W okresie średniowiecza warunki sanitarne w Poznaniu nie były dobre – jakość wody pitnej była słaba, a oceniano ją „na oko”. Doły kloaczne lokalizowane na podwórzach kamienic częstokroć pozostawały w bliskości studni. W 1282 Przemysł II wydał dominikanom przywilej zezwalający na budowę wodociągu od młyna książęcego na Warcie do ich klasztoru na przedmieściu św. Gotarda. Przywilej ten jest najstarszym polskim dokumentem informującym o instalacji doprowadzającej czystą wodę do miasta. W różnych dokumentach z lat 1398, 1432 oraz 1433 wspomina się o tzw. rurmistrzach, tj. osobach utrzymujących instalacje doprowadzające wodę pitną, którą czerpano wówczas z Bogdanki. W 1502, z inicjatywy biskupa Jana Lubrańskiego, zbudowano wodociąg i kanalizację na Ostrowie Tumskim. Woda czerpana była z okolic Starołęki. W 1521 magistrat zawarł umowę z Sędziwojem Sadowskim na dostarczanie wody z jego dóbr w Strzeszynku do fontann i studzienek miejskich. System ten działał poprawnie do czasu potopu szwedzkiego, w trakcie którego miasto zostało poważnie zdewastowane. Do XVIII wieku dostarczanie wody do miasta pozostawiało wiele do życzeniaMarek Rezler, Podziemny świat, w: Monitor Wielkopolski, 8/2021, s. 10, ISSN 1642-0918..

Czasy nowożytne thumb|240px|Studzienka Madonny Sykstyńskiej (IV studzienka wodociągu Raczyńskiego) thumb|240px|Fontanna Higiei w Poznaniu - od 1971 stoi na Placu Wolności, ale w latach 1841-1908 była II studnią wodociągu Raczyńskiego na skrzyżowaniu Al. Wilhelmowskich (teraz Al. Marcinkowskiego) z ul. Fryderykowską (ul. 23 lutego), gdzie obecnie jest fontanna z delfinami thumb|240px|Stacja pomp na Dębinie thumb|240px|Ujęcie wody w Mosinie thumb|240px|Zbiorniki na Morasku Znacząca poprawa nastąpiła w wyniku działań Komisji Dobrego Porządku, w latach 1779–1780. W 1793 w Poznaniu funkcjonowały cztery fontanny, dwanaście publicznych studni oraz 26 studni należących do prywatnych właścicieli. Dodatkowo przedmieścia dysponowały kolejnymi 88 studniami. Mimo tego w początku XIX jakość samej wody była w mieście niezbyt dobra.

Doskonałymi zasobami wodnymi dysponowało Wzgórze Winiarskie zlokalizowane na północ od miasta. Wykorzystał to hrabia Edward Raczyński, który w 1841 doprowadził stamtąd wodę do studni usytuowanej na styku Alei Marcinkowskiego (wówczas Wilhelmowskiej) z ulicą 23 Lutego (wówczas Pocztową). Studnia ta przyozdobiona została medalionem z wizerunkiem Vincenza Priessnitza, pioniera hydroterapii. 15 września 1847, już po śmierci Raczyńskiego, oddano do użytku pierwszy poznański wodociąg z prawdziwego zdarzenia. Drewniane rury (od 1862 zastąpione żelaznymi) połączyły Wzgórze Winiarskie z następującymi, kolejnymi punktami: + Przebieg wodociągu RaczyńskiegoPunkt / przebiegFunkcjaWzgórze WiniarskieŹródło/początekPrzepadek –Święty Wojciech –Plac DziałowyStudnia I – niezachowanaPlac Sapieżyński (Wielkopolski) –Aleje Marcinkowskiego (Wilhelmowskie)Studnia II – Fontanna Higiei w Poznaniu (przeniesiona, zastąpiona Fontanną z delfinami)Ulica Podgórna –Ulica Szkolna –Święty Marcin/PodgórnaStudnia III – niezachowanaUlica Strzelecka –Ulica Długa –Szpital Przemienienia Pańskiego (wejście)Studnia IV – Studzienka Madonny Sykstyńskiej/koniec 12 maja 1865 magistrat przyjął projekt berlińskiego inżyniera Johna Moora, który zakładał budowę stacji uzdatniania wody i sieci wodociągowej. Stację zbudowano przy ul. Grobla 10, na terenie gazowni miejskiej, natomiast rurociągi zrealizowano w latach 1865–1866. Woda zasysana z Warty przechodziła przez dwa filtry żwirowe i była tłoczona do sieci za pomocą pomp parowych z wydajnością 2300 m³ na dobę. Z uwagi na wzrastające potrzeby dwa kolejne filtry dodano w 1872. Mimo filtrowania woda miała słabą jakość. Jej spożycie wywołało dwie epidemie pomiędzy 1880 a 1890. Kwestie zdrowotne wpłynęły na ponowne uruchomienie źródeł winiarskich (1892) i kolejnych, na Niestachowie i Urbanowie. Każda z tych studni charakteryzowała się wydajnością 5000 m³ na dobę. Od początku XX wieku nowo wznoszone kamienice miały już od razu sieci wodne i kanalizację, a do starszych dobudowywano piony wodno-kanalizacyjne. W latach 1910–1911 powstała Wieża Górnośląska ze zbiornikiem na 4000 m³ wody. Była elementem Wystawy Wschodnioniemieckiej, a zaprojektował ją Hans Poelzig.

Współczesność W okresie dwudziestolecia międzywojennego sieć wodociągowa była systematycznie rozbudowywana i objęła Komandorię, Główną, Osiedle Warszawskie, Winogrady, Winiary i Wildę (na tej ostatniej ułożono magistralę wodociągową). Ogółem 66% mieszkańców miasta uzyskało wówczas dostęp do wodociągu.

Bitwa o Poznań w 1945 wpłynęła na uszkodzenia infrastruktury wodociągowej w 25%. Pierwszą stację wodociągową uruchomiono 21 lutego 1945, jeszcze w trakcie walk o Cytadelę. W 1950 sieć wodociągowa przewyższyła przedwojenną o 30 kilometrów. Zbudowano w tym czasie magistralę Wilda-Łazarz. Od 1950 do 1964 wodociągi doprowadzono do Dębca, osiedla Popiełuszki (wówczas Świerczewskiego), na Grunwald, Raszyn, Smochowice, Krzyżowniki, Sytkowo, Winiary, Zagórze, Czekalskie, Zatorze, Świerczewo i Minikowo. Użytkowano źródła na Starołęce i w Luboniu, a w dolinie Warty stosowano infiltrację brzegową i sztuczną. 1 maja 1963 rozpoczęto prace nad zakładem w Mosinie. Ujęcie to (Góra Pożegowska) uruchomiono 2 lutego 1968 i zaspokajało ono potrzeby Poznania, dając 205 tys. m³ wody dziennie. Woda stamtąd dociera do Górczyna, Grunwaldu, Jeżyc oraz Winiar. Zbiorniki retencyjne usytuowano na stokach Góry Moraskiej, a bezpośrednie magistrale doprowadzono również na Rataje, Żegrze, Chartowo i do Kobylegopola. W 2021 z sieci wodociągowej zasilanej przez ujęcia na Dębcu i w Mosinie, korzystało ponad 95% mieszkańców miasta. Wodociągami dysponowała spółka Aquanet S.A. obejmując obszar powiatu poznańskiego i kilku gmin z sąsiednich powiatów, obsługując ponad 103 tys. klientów i około 900 tys. mieszkańców aglomeracji poznańskiej.

W XXI wieku rozwój sieci wodociągowej w Poznaniu przedstawiał się następującored. Jacek Kowalewski, Rocznik statystyczny Poznania, Urząd Statystyczny w Poznaniu, Poznań, 2019, s. 120, ISSN 1642-8439: +Zagadnienie2010201520172018Kilometraż sieci910,51172,311971205,8Przyłącza do budynków mieszkalnych31.33942.50243.85153.989Zdroje uliczne3151631Zużycie wody na gosp. dom. w dam³22.945,221.275,821.635,922.177,4Zużycie wody na 1 mieszkańca w m³41,239,140,141,2

Zobacz też Kanalizacja w Poznaniu

Przypisy

Kategoria:Historia Poznania Kategoria:Instalacje sanitarne Kategoria:Zaopatrzenie w wodę