Ulica Makowa – ulica położona we Wrocławiu na osiedlu Grabiszyn, w dawnej dzielnicy Fabryczna. Ulica ma długości i biegnie od alei Pracy do ulicy Kreślarskiej i dalej jako sięgacz. Ulica ta powstała w ramach budowy Osiedla Mieszkaniowego Grabiszyn, prowadzonej w latach 1919-1926. Przy ulicy znajduje się kilka zachowanych z tamtego okresu budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków, a sama ulica na całej swojej długości przebiega przez obszar, którego układ urbanistyczny podlega ochronie i również wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków.

Historia Ulica Makowa biegnie przez teren zagospodarowany niegdyś jako istniejące do początku XX wieku ogrody, sady (Eichborngarten) i rezydencja należących do Ludwiga Eichborna, patrycjusza i bankiera. W 1891 roku po wschodniej stronie opisanych terenów rozpoczęła się budowa tak zwanej Towarowej Obwodnicy Wrocławia. Linię uruchomiono w 1896 roku. Na początku XX wieku ogrody i sady zostały przekształcone w ogrody działkowe. Obszar obejmujący opisane miejsca przez które przebiega współczesna ulicy Makowa włączony został w granice Wrocławia w 1911 r..

W 1919 powstała spółdzielnia Siedlungsgeselleschaft Eichborngarten (Spółdzielnia Osiedlowa Eichborngarten), działająca w ramach polityki spółdzielczości mieszkaniowej Republiki Weimarskiej. Nazwa tej spółdzielni nawiązywała bezpośrednio do miejsca budowy pierwszego osiedla na terenie ogródków urządzonych w miejscu wyżej opisanych ogrodów i sadów Eichborna. Inwestycja ta realizowana była w latach 1919–1926 na podstawie projektu Paula Heima powstałego przy współpracy z architektem Albertem Kempterem. Obejmowała obszar 30 ha rozciągający się pomiędzy aleją generała Józefa Hallera, ulicą Grabiszyńską i wyżej wspomnianymi torami kolejowymi. Osiedle przeznaczone było dla około mieszkańców. Zbudowano wówczas około 800 domów jedno- i wielorodzinnych, z ogrodami o powierzchni od 80 od 600 m². W rejonie samej ulicy Makowej powstały niskie domy z ogrodami, charakteryzujące się prostokątnymi bryłami i spadzistymi dachami.

Zaprojektowane osiedle ogrodowe typu street cum square naśladowało angielskie wzorce kompozycyjne. Centrum układu urbanistycznego i kompozycyjnego tego osiedla stanowił plac (plac Bzowy) i główna oś całego założenia w postaci wychodzącej z tego placu ulicy (ulica Bzowa), których zamknięciem po stronie południowej jest ulica Makowa. Zarówno plac jak i ulica zagospodarowane były terenami zieleni. Całość osiedla dopełniała obrzeżna zabudowa wielorodzinna przy obecnej alei generała Józefa Hallera.

W wyniku działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 r. znaczna część zabudowy uległa zniszczeniu. Ta część miasta została zdobyta przez Armię Czerwoną stosunkowo wcześnie, bo już w lutym 1945 r., kiedy to front dotarł w rejon ulicy Jemiołowej, a kolejne walki skutkowały zniszczeniami w dalej części miasta.

Nazwy W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy: Dahlienweg, do 1946 r. Makowa, od 1946 r..

Niemiecka nazwa ulicy – Dahlienweg – nosiła miano ulicy Daliowej, gdyż słowo Dahlie w języku niemieckim oznacza w tłumaczeniu na język polski – dalię. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Wrocławia i ogłoszona w okólniku nr 33 z 15.05.1946 r..

Układ drogowy Ulica łączy się z następującymi drogami publicznymi, kołowymi oraz innymi drogami: + Drogi powiązane powiązanie droga foto opis skrzyżowanie aleja Pracy skrzyżowanie ulica Księgowa skrzyżowanie ulica Pierwiosnkowa 160px w lewo i w prawo skrzyżowanie ulica Słonecznikowa 160px w prawo ulica Bzowa w lewo skrzyżowanie ulica Bzowa 160px w lewo skrzyżowanie ulica Chabrowa skrzyżowanie ulica Różana sięgacz koniec ulicy

Droga thumb|Od pl. Bzowego w kierunku wschodnim thumb|Od pl. Bzowego w kierunku zachodnim Do ulicy Makowej przypisana jest droga gminna, o długości , biegnąca od alei Pracy do ulicy Kreślarskiej i dalej jako sięgacz (numer drogi 106106D, numer ewidencyjny drogi G1061060264011). Droga gminna przypisana do ulicy Makowej położona jest na działce ewidencyjnej o powierzchni . Ponadto do ulicy przypisana jest działka gruntu o statusie drogi wewnętrznej i powierzchni wynoszącej , zapewniającej połączenie z drogami publicznymi dla posesji położonych w głębi kwartału zabudowy. Na niemal całej ulicy jezdnie posiadają nawierzchnie z masy bitumicznej, z wyjątkiem sięgacza o nawierzchni gruntowej. Ulicą Makową nie przebiegają jakiekolwiek linie transportu miejskiego. W ramach komunikacji miejskiej trasy przejazdów linii autobusowych wyznaczone są aleją Pracy i ulicą Inżynierską. Ulica na niemal całej długości, znajduje się w strefie ruchu uspokojonego z ograniczeniem prędkości do 30 km/h. Tylko odcinek przy alei Pracy do numerów 28 i 47 znajduje się w strefie zamieszkania z ograniczeniem prędkości do 20 km/h i jest wskazana także dla ruchu rowerowego.

Zabudowa i zagospodarowanie thumb|Przychodnia na pl. Bzowym 1 Współczesne osiedle Grabiszyn, przez które przebiega ulica Makowa, w tej jego części, określane jako osiedle kameralne. Dominuje tu zabudowa jednorodzinna, bliźniacza i niska wielorodzinna o funkcji mieszkaniowej, w tym część budynków to zachowana zabudowa przedwojenna ujęta w gminnej ewidencji zabytków. Tylko w początkowym biegu ulicy znajduje się zabudowa o innym charakterze położona przy alei Pracy. Po stronie północnej jest to szkoła, w budynku o trzech kondygnacjach nadziemnych i powierzchni zabudowy i salą sportową o powierzchni zabudowy , z terenem przyległym o łącznej (wraz z budynkami) powierzchni , a po stronie południowej plebania przylegająca do kościoła pw. św. Klemensa Dworzaka i inną zabudową na terenie o powierzchni . Ponadto na placu Bzowym w otoczeniu zieleni znajduje się budynek przychodni. Cały plac Bzowy otoczony jezdniami ulicy Bzowej i ulicy Makowej ma powierzchnię . Sam budynek przychodni stanowi tu dominantę z akcentem architektonicznym, który dzięki swojej formie koncentruje uwagę obserwatorów na określonym elemencie tego obiektu z osi widokowej jaką jest ulica Bzowa. Budynek ma 2 kondygnacje nadziemne i 572 m² powierzchni zabudowy.

Ulica przebiega przez teren o wysokości bezwzględnej od 123,4 m n.p.m. (początek ulicy – zachodni kraniec w okolicach alei Pracy) do 125,0 m n.p.m. (koniec ulicy – wschodni kraniec w okolicach łącznika ulicy Inżynierskiej).

Punkty adresowe, budynki Punkty adresowe przy ulicy Różanej (wg stanu na 2021 r.): strona północna – numery nieparzyste: ulica Makowa 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków (jako numery 1-15 oraz 17-19) ulica Makowa 21, 23: budynek mieszkalny ulica Makowa 25, 27: budynek mieszkalny ulica Makowa 29: działka niezabudowana ulica Makowa 33: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków ulica Makowa 35: numer bez przypisanego budynku ulica Makowa 37, 39: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków ulica Makowa 41, 43: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków ulica Makowa 45, 47: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków

strona południowa – numery parzyste: ulica Makowa 6 (oraz ulica Chabrowa 2): budynek mieszkalny ulica Makowa 8 (oraz ulica Chabrowa 1): budynek mieszkalny ulica Makowa 14, 16: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków ulica Makowa 18, 20: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków ulica Makowa 22, 24: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków ulica Makowa 26, 28: budynek mieszkalny ujęty w gminnej ewidencji zabytków.

Demografia Ulica przebiega przez trzy rejony statystyczne o wykazanej w poniższej tabeli gęstości zaludnienia i ilości zameldowanych osób, przy czym dane pochodzą z 31.12.2020 r.

+ Demografia Rejon statystyczny nr Liczba osób zameldowanych Gęstość zaludnienia [lud./km²] Położenie 930900 819 od alei Pracy do ulicy Pierwiosnkowej i numeru 14 włącznie 930910 539 od ulicy Pierwiosnkowej do końca – strona północna 930920 571 od numeru 14 (bez tego numeru) do końca – strona południowa

Ochrona i zabytki Obszar, przez który przebiega ulica Makowa, podlega ochronie i jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków pod pozycją osiedle Grabiszyn. W szczególności ochronie podlega historyczny układ urbanistyczny osiedla w rejonie alei generała Józefa Hallera i alei Pracy, ulic Inżynierskiej, Różanej i linii kolejowej wraz z zespołami budowlanymi Hutmenu i dawnej zajezdni tramwajowej we Wrocławiu, kształtowany sukcesywnie od 1919 r. do początku lat 70. XX wieku. Stan zachowania tego układu ocenia się na dobry. Fragment ulicy przy placu Bzowym i plac leżą w granicach obszaru rehabilitacji istniejącej zabudowy i infrastruktury technicznej oraz w strefie ochrony konserwatorskiej obejmującej wyżej opisany układ urbanistyczny.

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków:

+ Obiekty zabytkowe obiekt, położenie powstanie, rodzaj ochrony fotografia strona północna Budynek mieszkalnyulica Makowa 1-15 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Budynek mieszkalnyulica Makowa 17-19 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Budynek mieszkalnyulica Makowa 33 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny 160px Budynek mieszkalnyulica Makowa 37-39 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny 160px Budynek mieszkalnyulica Makowa 41-43 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Budynek mieszkalnyulica Makowa 45-47 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Szkoła "Roonschule", obecnie Gimnazjum nr 6aleja Pracy 24 lata 20. XX wiekurodzaj ochrony: inny 160px strona południowa Budynek mieszkalnyulica Kreślarska 2-8 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Budynek mieszkalnyulica Kreślarska 1-7 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Budynek mieszkalnyulica Makowa 14-16 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny 160px Budynek mieszkalnyulica Makowa 18-20 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny 160px Budynek mieszkalnyulica Makowa 22-24 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Budynek mieszkalnyulica Makowa 26-28 około 1920-1930 r. (projekt Paul Heim)rodzaj ochrony: inny Dom Gminy Ewangelickiej (Evangelisches Gemeindehaus), obecnie plebania kościoła pw. św. Klemensa Dworzakaaleja Pracy 26 lata 20. XX wieku, około 1935 r., po 1945 r.rodzaj ochrony: inny

Baza TERYT Dane Głównego Urzędu Statystycznego z bazy TERYT, spis ulic (ULIC): województwo: DOLNOŚLĄSKIE (02) powiat: Wrocław (0264) gmina/dzielnica/delegatura: Wrocław (0264011) gmina miejska; Wrocław-Fabryczna (0264029) delegatura Miejscowość podstawowa: Wrocław (0986283) miasto; Wrocław-Fabryczna (0986290) delegatura kategoria/rodzaj: ulica Nazwa ulicy: ul. Makowa (12004).

Zobacz też Historia Wrocławia Architektura Wrocławia

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Makowa Kategoria:Grabiszyn-Grabiszynek