Ukraiński kryzys uchodźczy – kryzys uchodźczy, spowodowany rosyjską inwazją na Ukrainę w 2022 roku. Rozpoczął się wraz z inwazją wojsk rosyjskich 24 lutego 2022 r. W sumie do 20 kwietnia swoje domy na Ukrainie opuściło dziesięć milionów osób – ponad jedna czwarta populacji.
Większość uchodźców znalazła schronienie w sąsiednich krajach na zachód od Ukrainy: Polsce, Węgrzech, Mołdawii, Rumunii i Słowacji. Niektórzy uchodźcy przenieśli się następnie dalej na zachód, do innych krajów europejskich i do Ameryki (głównie do Kanady i USA).
Kraje znajdujące się w Unii Europejskiej oraz graniczące z Ukrainą zezwoliły na wjazd wszystkim osobom uciekającym przed wojną na Ukrainie ze względów humanitarnych, niezależnie od tego, czy posiadają paszporty biometryczne. Unia Europejska postanowiła również przyznać prawo do pobytu, pracy i nauki w dowolnym wybranym przez uchodźcę kraju członkowskim, początkowo na okres jednego roku.
Przewoźnicy kolejowi w kilku krajach, takich jak Polska i Niemcy, umożliwili ukraińskim uchodźcom bezpłatne podróżowanie pociągami. Obywatele Ukrainy mogli swobodnie podróżować do wielu innych krajów europejskich.
Liczby Biuro Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej oszacowało 27 lutego, że na Ukrainie 18 milionów ludzi jest dotkniętych konfliktem, a 12 milionów ludzi będzie potrzebować opieki zdrowotnej. Liczba osób uciekających przed wojną może sięgnąć 4 milionów.
Według danych ONZ na dzień 20 kwietnia 2022 r. liczba ukraińskich uchodźców przekroczyła 5 mln osób. Najwięcej, bo 2451,3 tys. uchodźców, znalazło się do tego dnia w Polsce. Do 19 marca do Rumunii dotarło ich 643 tys., do Mołdawii 394,7 tys., na Węgry 390,3 tys., do Słowacji 301,4 tys., do Rosji 350,6 tys., na Białoruś 2,5 tys. Do 14 marca ponad 304 tys. osób trafiło do innych krajów europejskich. alt=People sitting on a tiled floor, some eating food wrapped in paper|mały|Uchodźcy na dworcu Przemyśl Główny + Dane z UNHCRKierunek migracji uchodźcówLiczba uchodźców1 212 5851 139 690956 635381 400168 840116 195115 87578 74569 67067 77065 58552 67038 245
Państwa sąsiadujące z Ukrainą Polska thumb|Wolontariusze pomagający uchodźcom na stacji Przemyśl Główny (luty 2022) thumb|Prowizoryczne miejsca do spania na dworcu Warszawa Centralna (marzec 2022) mały|Punkt informacyjny dla uchodźców ukraińskich na dworcu Centralnym w Warszawie (maj 2022)
Polska od początku wybuchu konfliktu zbrojnego w Ukrainie stała się miejscem największego napływu osób uciekających przed wojną. W samym 2022 roku osobowy ruch graniczny cudzoziemców na granicy polsko-ukraińskiej w kierunku do Polski wyniósł 9 436 203, a z Polski 7 376 721 osób.
Władze szybko uchwaliły nową ustawę kierowaną specjalnie do osób poszukujących ochrony w wyniku tego konkretnego konfliktu – ustawę z dnia 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwaDz.U. z 2022 r., poz. 583.. Na mocy tej ustawy obywatele Ukrainy byli uprawnieni do legalnego pobytu w Polsce w okresie 18 miesięcy, licząc od 24 lutego 2022 roku, jeżeli przybyli do Polski od tego dnia w związku z działaniami wojennymi. Tym samym osoby korzystające z ochrony na mocy ustawy zostały wyłączone z obowiązku składania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na mocy przepisów unijnych, co stanowiło pierwszy tego typu wyjątek w historii polskiej legislacji.
Ustawa przyznała Ukraińcom szeroki katalog praw, zrównując ich z wieloma prawami przysługującymi obywatelom polskim – i zrobiła to w sposób dużo szerszy, aniżeli obligowały ją do tego regulacje unijne. Na mocy klauzuli narodowej zrównano Ukraińcom dostęp m.in. do prawa do wykonywania pracy i prowadzenia działalności gospodarczej bez konieczności posiadania zezwolenia, dostęp do świadczeń zdrowotnych i opieki medycznej, dostęp do bezpłatnej edukacji dla dzieci i młodzieży do 18. roku życia oraz możliwość nieodpłatnego kontynuowania studiów. Dopuszczalne było przekraczanie granicy do innych państw strefy Schengen na okres do 90 dni, a na terytorium Polski umożliwiono bezpłatne przejazdy komunikacją miejską i polskimi kolejami. Zapewniono szeroką pomoc socjalną dla obywateli Ukrainy – uzyskali oni dostęp do świadczeń rodzinnych (m.in. zasiłku rodzinnego, jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, świadczeń rodzicielskich, świadczeń pielęgnacyjnych), świadczenia wychowawczego (comiesięczne świadczenie w wysokości 500 zł na dziecko), świadczenia dobry start (jednorazowe świadczenie pieniężne w wysokości 300 zł na rozpoczęcie roku szkolnego), rodzinnego kapitału opiekuńczego, dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, w klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego na utrzymanie w wysokości 300 zł.
W 2022 roku pomoc Ukraińcom kosztowała Polskę około 35–40 mld zł, z czego 10 mld to wydatki na broń, 6 mld to wsparcie dla przybywających osób bezpośrednio z budżetu państwa, około 10 mld to pomoc ze strony samorządów i organizacji pozarządowych oraz około 10 mld to prywatna pomoc Polaków.
Punkty recepcyjne Przy przejściach granicznych na granicy polsko-ukraińskiej oraz w największych polskich miastach, stacjach kolejowych powstały tzw. punkty recepcyjne, które były pierwszym miejscem kontaktu uchodźcy po przekroczeniu polskiej granicy. Na miejscu tłumacze, wojsko, policja i wolontariusze zapewniali wyżywienie, opiekę medyczną i inne niezbędne zaopatrzenie. Stamtąd uchodźcy byli kierowani do miejsc noclegowych.
Centra obsługi uchodźców W każdym województwie otwarto punkty zbiórki dla uchodźców, w których lokalne władze, ludność oraz organizacje zapewniały bezpłatne zakwaterowanie, wyżywienie i inne niezbędne zaopatrzenie. W Krakowie obiekt po dawnej Galerii Plaza zamieniono w punkt pomocy uchodźcom, w którym powstały miejsca noclegowe oraz tzw. „Szafa Dobra”, czyli miejsce, gdzie wydawana była odzież.
Miejsca noclegowe W każdym województwie w wolnych domach studenckich, sanatoriach, hotelach oraz halach widowiskowo-sportowych przygotowano miejsca do zakwaterowania, do których uchodźcy byli kierowani z punktów recepcyjnych. Poza tym ogromna liczba obywateli i organizacji dobrowolnie oferuje bezpłatne zakwaterowanie i inną pomoc.
Bezdomność Napływ uchodźców pogłębił problem bezdomności – według danych z 2024 roku, Ukraińcy stanowili 6% osób bezdomnych w Polsce. W szczególności wskazywane są trudności w koordynacji działań ministerstw odpowiedzialnych za opiekę nad osobami chorymi i z niepełnosprawnościami.
Opieka medyczna Mimo pandemii COVID-19 Polska zniosła obowiązek kwarantanny dla osób przybywających spoza Unii Europejskiej bez szczepień ochronnych. W stan pogotowia postawiono placówki medyczne i przygotowano pociąg szpitalny do transportu przybywających rannych.
Ratownicy medyczni z Polski uczestniczyli też aktywnie w ewakuacji osób poszkodowanych podczas inwazji, współpracując przy tym ze służbami innych państw, m.in. z Niemiec.
Edukacja Dla uczniów przybywających z zagranicy, którzy nie znali języka polskiego lub znali go na poziomie niewystarczającym do nauki zorganizowano tzw. oddziały przygotowawcze. Kształcenie uczniów realizowane było zgodnie z podstawą programową kształcenia ogólnego oraz dostosowane pod względem treści nauczania, metod i form do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów, w miarę możliwości organizacyjnych i kadrowych poszczególnych szkół.
Zwierzęta Główny Lekarz Weterynarii złagodził przepisy dotyczące wwozu zwierząt, tak by uciekający przed wojną nie byli zmuszeni do porzucania swoich psów i kotów.
Cybertarcza Ukrainy Stworzono akcję #TechforUkraine, w ramach której firmy i pracownicy z branży IT angażują się w pomoc dla Ukrainy. Polega ona między innymi na walce z dezinformacją (czyli odpieraniu cyberataków) oraz utrzymywaniu ukraińskich systemów informatycznych. Firmy informatyczne pomagają również uchodźcom, zatrudniając ich oraz tworząc aplikacje do pomocy organizacji pracy wolontariuszy.
Węgry Od początku rosyjskiej inwazji do 19 marca 2022 r. na Węgry przybyło 299,3 tys. osób z Ukrainy.
Rumunia Według stanu na 9 marca rumuńska straż graniczna zgłosiła wjazd do tego kraju 320 tys. obywateli Ukrainy, z czego 85,6 tys. pozostało w Rumunii.
Słowacja Według stanu na 19 marca Słowacja przyjęła ponad 240 tys. osób.
Rosja Według stanu na 19 marca do Rosji wyjechało 184,6 tys. uchodźców. Dodatkowo w okresie eskalacji napięcia tuż przed wojną (od 21 do 23 lutego) z separatystycznych republik na wschodzie Ukrainy wywieziono do Rosji ok. 50 tys. ich mieszkańców.
Mołdawia Według stanu na 7 marca MSW poinformowało o wjeździe do Mołdawii 239 tys. obywateli Ukrainy, z czego 75 800 pozostało w Mołdawii.
Inne państwa mały|Tablica informacyjna
Niemcy Deutsche Bahn umożliwiła uchodźcom posiadającym ukraiński paszport lub dowód osobisty bezpłatny przejazd pociągami dalekobieżnymi z Polski do Niemiec.
Francja Według stanu na 7 marca 2022 r. liczbę ukraińskich uchodźców, którzy przybyli do Francji, szacowano na 4 tysiące.
Czechy Czechy przyjęły dotychczas ponad 100 tys. ukraińskich uchodźców (7 marca).
Irlandia Irlandzki rząd ogłosił, że prawdopodobnie przyjmie 100 000 uchodźców.
Bułgaria Od początku rosyjskiej inwazji do 14 marca 2022 r. do Bułgarii wjechało ok. 70 tys. uchodźców uciekających z Ukrainy, z czego ok. połowa pozostała w tym kraju. Uchodźcy deklarujący chęć zatrzymania się w Bułgarii otrzymują na granicy dokument legalizujący ich pobyt, umożliwiający korzystanie z rynku pracy, edukacji, służby zdrowia i wsparcia socjalnego.
Litwa 14 marca 2022 rząd Litwy zadeklarował, że do kraju od początku wojny przybyło ponad 11 tysięcy uchodźców.
Kanada Rząd Kanady zobowiązał się do przyjęcia wszystkich Ukraińców, którzy zamierzają skorzystać z oferowanej pomocy. Do 5 maja 2022 wpłynęło 180 tys. wniosków, wydano pozytywne decyzje dla 71 tys. osób. Rząd Kanady otworzył centrum informacyjne dla ukraińskich uchodźców w Warszawie.
Organizacje międzynarodowe Unia Europejska Wojna na Ukrainie spowodowała przyjęcie przez UE wielu dokumentów modyfikujących dotychczasowe regulacje prawne w celu jak najszybszego niesienia pomocy ofiarom.
4 marca 2022 Rada Unii Europejskiej jednomyślnie zgodziła się, po raz pierwszy w swojej historii, wdrożyć Dyrektywę o Ochronie Tymczasowej, aby uchodźcy uciekający z Ukrainy nie musieli przechodzić standardowej unijnej procedury azylowej. Ochrona tymczasowa to mechanizm nadzwyczajny, który dawał prawo do pobytu w państwie członkowskim UE przez początkowy okres jednego roku, który mógł zostać przedłużony maksymalnie do trzech lat. Beneficjenci korzystali w całej UE z praw, takich jak prawo pobytu, dostęp do rynku pracy i mieszkań, pomocy medycznej oraz dostępu do edukacji dla dzieci.
UE po raz pierwszy wprowadziła możliwość wyboru państwa członkowskiego, na terenie którego cudzoziemiec chce przebywać i korzystać z praw związanych z ochroną tymczasową, i możliwość swobodnego podróżowania po strefie Schengen.
Regulacje te pozwoliły na uniknięcie nadmiernego obciążenia i zatorów komunikacyjnych systemów azylowych oraz usług recepcyjnych państw członkowskich, które pozostawały w dużej mierze niewydolne od czasu wybuchu kryzysu migracyjnego w 2015 roku.
Zapewnienie dostępu do rynku pracy i edukacji pozwoliło na integrację społeczną i ekonomiczną przybywających osób.
Zwierzęta Zwierzęta domowe oraz pochodzące z ogrodów zoologicznych przed rozpoczęciem działań wojennych na Ukrainie obowiązywało wiele przepisów dotyczących mikrochipów i szczepień. Wiele władz UE krajów sąsiadujących z Ukrainą od tego czasu usunęło lub złagodziło wymogi, które muszą być spełnione, aby zwierzęta mogły przekroczyć granice.
Zobacz też Kryzys migracyjny w Europie
Uwagi
Przypisy https://300gospodarka.pl/news/uchodzcy-z-ukrainy-w-polsce-liczba.
Kategoria:Uchodźcy Kategoria:Inwazja Rosji na Ukrainę