Piotr Kawczyński (ur. 10 września 1824 w Chełmnie, zm. 18 marca 1882 w Braniewie) – nauczyciel historii i języka polskiego w gimnazjach w Chojnicach oraz w Braniewie, prof. języka polskiego w seminarium w Braniewie, polski działacz narodowy.

Życiorys mały|250x250px|Gimnazjum w Braniewie było wówczas prężną placówką oświatową kształcącą ponad 300 uczniów mały|Nekrolog w prasie, Pielgrzym, 23 marca 1882, s. 4 Urodził się w 1824 roku w Chełmnie w dolinie Dolnej Wisły. Tam w 1846 ukończył gimnazjum i zdał maturęZeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Beiheft 8, Anhang, 1990, str. 156. Następnie odbył studia filologiczne i historyczne na uniwersytetach w Lipsku i we Wrocławiu. We Wrocławiu w latach 1850–1851 był członkiem Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego. Był stypendystą Towarzystwa Pomocy Naukowej dla Młodzieży Prus Zachodnich, organizacji wspomagającej materialnie niezamożną uczącą się młodzież Pomorza, a następnie został współpracownikiem zarządu tego Towarzystwa. Odbył dwuletnią praktykę pedagogiczną w gimnazjum w Chojnicach, uzyskując prawo do nauczania historii oraz języków: niemieckiego, polskiego i łaciny. W latach 1853–1863 pracował jako etatowy nauczyciel języka polskiego w gimnazjum w Chojnicach, był tam również współzałożycielem oraz członkiem kółka pracy narodowej, a także zorganizował ze składek uczniowskich i darowizn bibliotekę dla uczniów polskich, liczącą 1300 tomów i następnie nią zarządzałLeon Stoltmann Na drodze do matury, w: Pomerania nr 3 marzec 2002.

Prowadził ożywioną działalność polityczną, popierając polskie ruchy narodowe. Gdy po wybuchu powstania styczniowego w 1863 roku kilku jego uczniów uciekło do oddziałów powstańczych, został karnie przeniesiony od roku szkolnego 1863/64 do katolickiego Królewskiego Gimnazjum (Königliches Akademisches Gymnasium) w Braniewie w Prusach Wschodnich. W Jahresbericht nr 43 – sprawozdaniu rocznym za rok szkolny 1863/64 – napisano, iż został przeniesiony na lepsze stanowisko w dowód uznania za dobrą pracę, lecz w rzeczywistości mianowano go tam zwykłym nauczycielemJahresbericht über das Königliche Katholische Gymnasium in Konitz vom Schuljahre 1863–64. W Braniewie akurat potrzebny był lektor języka polskiego, gdyż dotychczasowy nauczyciel, pochodzący ze Śląska Constantin Brandenburg, z powodu słabnącego wzroku z dniem 1 października 1863 przechodził na emeryturę, a gimnazjum w Braniewie było wówczas prężną placówką oświatową, w której uczyło się ponad 300 uczniów (w 1863 roku było aż 347 uczniów)Johann Joseph Braun Geschichte des Königlichen Gymnasiums zu Brausberg während seines dreihundertjährigen Bestehens. Fest-Programm, womit zu der Dienstag den 4. Juli 1865 stattfindenten Feierr des dreihundertjährigen Jubiläums dieser Anstalt, s. 125, 134.

Dużo zyskały natomiast na tej zmianie braniewskie uczelnie. Podczas gdy o pracy nauczyciela Brandenburga biskup Geritz wyrażał się z wielkim niezadowoleniem („Wyniki tej nauki były tak niskie, że nie warto wspominać (...); pomimo poważnych starań i kosztów, uzyskano bardzo niewiele, a raczej nic”), to nauczanie języka polskiego przez profesora Kawczyńskiego zostało ocenione bardzo wysokoJanusz Jasiński Trzej historycy warmińscy drugiej połowy XIX wieku o dawnej tożsamości warmińskiej (Anton Eichorn, Franz Hipler, Karol Emilian Sieniawski) Komunikaty Mazursko-Warmińskie 4, 513–542 2006. Kawczyński w Braniewie, oprócz pracy w gimnazjum, zatrudnił się również jako lektor języka polskiego w seminarium duchownym, uzyskując na tej uczelni w 1879 roku tytuł profesora. Nadal współpracował z Towarzystwem Pomocy Naukowej w ChełmieWspomnienia rodzinne Aniela z Dembińskich Borne, w: Pomerania nr 115, rok 1981, a w Braniewie już od 1860 rokuZeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Jahrgang 1891, Chronik des Vereins– Personalbestand des Vereins s. 643, Mainz 1860 należał do Warmińskiego Towarzystwa HistorycznegoZeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Jahrgang 1891, s. 206, Braunsberg 1886. Kawczyński był też w Braniewie nauczycielem Karola Sieniawskiego, syna powstańca listopadowego, późniejszego historyka Warmii i Polski, który właśnie pod wpływem prof. Kawczyńskiego powrócił do polskich korzeni i języka polskiego, w którym to języku publikował następnie prace historyczne.

Piotr Kawczyński swoje prace naukowe publikował m.in. w programach rocznych szkoły. Były to prace na temat historii Polski, jak np. Polnisch-Preußen zur Zeit des ersten schwedisch-polnischen Krieges von 1626–1629 (Jahresbericht über das Königliche Katholische Gymnasium zu Braunsberg in dem Schuljahre 1873–74) oraz Polnisch-Preußen zur Zeit des zweiten schwedisch-polnischen Krieges von 1655–1660. Ein Beitrag zur Geschichte der Provinz Preußen (Jahresbericht 1867–1868).

Piotr Kawczyński zmarł 18 marca 1882 w Braniewie, wskutek zapalenia płuc, po krótkiej chorobieNekrolog w prasie, Pielgrzym, 23 marca 1882, s. 4. Na stanowisku profesora historii jego następcą został Eugen Dombrowski, natomiast lektorat języka polskiego przejął dr Prill z ReszlaPrzyjaciel : pismo dla ludu 8 czerwca 1882 nr 23, s. 3 Brunsberga, jednakże lektorat wkrótce został zlikwidowany na skutek prowadzonej polityki kulturkampfuAndrzej Kopiczko Vom Lyceum „Hosianum“ bis zur Staatlichen Akademie zu Braunsberg Organisatorische Änderungen und deren Umstände.

Życie osobiste Jego pierwsza żona zmarła. W maju 1862 wstąpił w drugi związek małżeński z Anielą Dembińską, ciotką Anieli Borne. Mieli 2 córkiJan M. Małecki Stanisława Tarnowskiego podróż do Prus Królewskich, Teki Gdańskie, Gdańsk 2004, s. 105Stanisław Tarnowski Z wakacyj T. 2, (Prusy Królewskie), Kraków 1894, s. 185–186.

Przypisy

Bibliografia Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego pod redakcją Stanisława Gierszewskiego, tom II G–K pod red. Zbigniewa Nowaka, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk 1994

Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Braniewie Kategoria:Osoby represjonowane za udział lub pomoc w powstaniu styczniowym (zabór pruski) Kategoria:Urodzeni w 1824 Kategoria:Zmarli w 1882 Kategoria:Ludzie urodzeni w Chełmnie Kategoria:Członkowie Warmińskiego Towarzystwa Historycznego Kategoria:Polscy nauczyciele języka polskiego Kategoria:Pochowani w Braniewie