Cyrylizacja języka polskiego – zbiór projektów alfabetów cyrylickich do zapisu języka polskiego. Najważniejsze powstały w okresie zaborów po klęsce powstania styczniowego w 1863 roku.
Pierwszy tego typu projekt narodził się w latach 1844–1845 w Ministerstwie Oświaty Publicznej, pod kierownictwem ministra Siergieja Uwarowa. Przygotowany wówczas wniosek o użycie pisma cyrilicznego w języku polskim uznano za przedwczesny.
Projekt z 1863 roku W wyniku nieudanego powstania styczniowego car Aleksander II Romanow powołał Komitet Ustawodawczy, który miał na celu poddanie Królestwa Polskiego pod ogólne prawa Imperium Rosyjskiego. Komitet zajmował się między innymi reformą szkolnictwa, a przez to, że wielu jego członków było tak zwanymi słowianofilami, zrodził się pomysł zastąpienia polskiego alfabetu cyrylickim i wprowadzenia polskich podręczników drukowanych alfabetem rosyjskim do szkół podstawowych w Królestwie Polskim..
Głównym realizatorem tego pomysłu był Aleksandr Hilferding w jego współpracownikiem Jan Papłoński. Pierwszy podręcznik ukazał się w roku 1865 pod nazwą „Elementarz dla dzieci wiejskich” i składał się z trzech części, alfabetu, modlitw katolickich oraz tzw. „prawd gospodarskich”.
Przez to, że szkoły polskie wtedy jednocześnie rusyfikowano, nie powstawało zbyt wiele oficjalnych sytuacji, w których w ogóle mógł być używany język polski. Dlatego cyrylica nie przyjęła się w społeczeństwie. Eksperyment zakończono w roku 1871 a od roku szkolnego 1872-73 wszystkie szkoły otrzymały nakaz przejścia na nauczanie w języku rosyjskim.
W książce „Elementarz dla dzieci wiejskich” wydanej w 1865 roku jest przedstawiony następujący wariant polskiej cyrylicy:
А аa Б бb В вw Г гg Д дd Е еje/ie Ё ёjo/io Ж жż З зz И иi I ii К кk Л лł/l М мm Н нn О оo О̂ о̂ó П пp Р рr Р̌ р̌rz С сs Т тt У уu Ф фf Х хch Х̾ х̾h Ц цc Ч чcz Ш шsz Щ щszcz Ъ ъ- Ы ыy Ь ь´ Э эe Ю юju/iu Ю̂ ю̂jó/ió Я яja/ia Й йj А̨ а̨ą Я̨ я̨ją/ią Э̨ э̨ę Е̨ е̨ję/ię Ten alfabet jest bardzo nietypowy w porównaniu z innymi wariantami cyrylicy, między innymi dlatego, że litery О̂, Р̌, Ю̂, А̨, Я̨, Э̨ i Е̨ nie występują nigdzie poza nim, a znaczek nad Х̾ jest reliktem języka cerkiewnosłowiańskiego.
W ortografii używającej tego alfabetu widoczne są również wpływy rosyjskiego:
obecność samogłosek jotowanych; (Е, Ё, Ю, Ю̂, Я, Я̨ i Е̨) ъ na końcu słów, jeśli kończą się twardą spółgłoską; po Ж, Р̌, Ч, Ш i Щ zamiast Э, Ы i Э̨ są pisane Е, И (lub І) i Е̨ zamiast И przed samogłoskami jest pisana І.
W alfabecie nie występuje Ѣ.
Na Białorusi Wśród Polaków na Białorusi znajomość polskiego jest praktycznie zerowa, więc do zapisów polskich tekstów religijnych stosuje się cyrylicki alfabet, stworzony na wzór rosyjskiego i białoruskiego. W tym alfabecie nie ma specjalnych oznaczeń na samogłoski nosowe oraz Ch, Ó i Rz nie są odróżniane od H, U i Ż.
Przykłady tekstów „Modlitwa Pańska – Ojcze nasz”. Łacinka: Modlitwa Pańska Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech, święć się Imię Twoje; przyjdź królestwo Twoje; bądź wola Twoja, jako w niebie tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Amen.Cyrylica z 1865 r.:
Модлитва Паньска Ойче нашъ, кто̂рысь естъ въ небесехъ, све̨ць се̨ Име Твое; пр̌ійдзь кро̂лество Твое; ба̨дзь воля Твоя, яко въ небе такъ и на земи. Хлеба нашего повшеднего дай намъ дзисяй и одпусць намъ наше вины, яко и мы одпущамы нашимъ виновайцомъ. И не во̂дзь насъ на покушене, але насъ збавь одэ злэго. Амэнъ.Cyrylica białoruska:
Модлитва Паньска Ойчэ наш, ктурысь ест в небесех, сьвенць се Іме Твое; пшыйдзь Крулество Твое; боньдзь воля Твоя, яко в небе так і на земі. Хлеба нашэго повшэднего дай нам дзісяй і одпусьць нам нашэ віны, яко і мы одпушчамы нашым віновайцом. І не вудзь нас на покушэне, але нас збав одэ злэго. Амэн.
Zobacz też
Cyrylizacja języka litewskiego
Przypisy
Kategoria:Cyrylica Kategoria:Historia języka polskiego Kategoria:Pisownia polska