thumb|Ul. Świdnicka i pierzeja wschodnia thumb|ul. Oławska 1, w prawo ul. Świdnicka 2 i kolejne numery parzyste thumb|Ul. Szewska, po prawej ul. Oławska 5 thumb|Ul. Szewska, skrzydło środkowe i dalej południowe
thumb|Teren przed południowym skrzydłem przed przebudową, po prawej ul. Szewska 80, 81, na końcu ul. Świdnicka 8c thumb|Dziedziniec północny thumb|Dziedziniec południowy thumb|ul. Oławska, po prawej nr 1, 3 i 5 thumb|Ul. Ofiar Oświęcimskich, w tle zabudowa na dawnym Placu Młodzieżowym przerywająca bieg ulicy thumb|Południowa strona Rynku, w lewej górnej części zdjęcia zespół zabudowy mieszkalno-usługowej
Zespół zabudowy mieszkalno-usługowej – zespół zabudowy znajdujący się we Wrocławiu na Starym Mieście przy wlocie ulicy Świdnickiej i Oławskiej do Rynku, w kwartale ulic: ulica Kazimierza Wielkiego, ulica Oławska, ulica Szewska i ulica Świdnicka, w ramach osiedla Stare Miasto.
Zespół zabudowy mieszkalno-usługowej został wzniesiony na dawnym placu Młodzieżowym istniejącym tu w latach 1954–1956, który powstał po odgruzowaniu tego terenu. Styl powstałej wówczas zabudowy określa się jako modernizm, choć niektórzy autorzy sytuują ją między socrealizmem a modernizmem. Wskazuje się, że na jej kształt decydujący wpływ miało położenie miejsca w ścisłym centrum z narożnikowym stykiem do Rynku. Ocenia się, że zabudowa ta jest neutralna stylowo i jako taka dobrze wpisuje się w historyczne otoczenie kreując harmonijny zespół przestrzenny.
Położenie i otoczenie Zespół mieszkalno-usługowy położony jest we Wrocławiu w obrębie Starego Miasta, osiedla Stare Miasto, w dzielnicy urbanistycznej Śródmieście w ramach wielofunkcyjnego centrum miasta. Współcześnie otaczają go następujące ulice: Świdnicka od zachodu, Oławska od północy, Szewska od wschodu oraz Kazimierza Wielkiego od południa. Zabudowa ta przylega także w północno-zachodnim narożniku do Rynku, z którym powiązane są w tym miejscu ulice: Świdnica i Oławska. Ulica Świdnicka, Oławska, Kazimierza Wielkiego oraz Rynek określane są jako rdzeń ogólnomiejski w ramach przestrzeni publicznych oraz w otoczeniu omawianej zabudowy jako ulice handlowe. Obecnie ulice te oraz wspomniany Rynek pełnią funkcję deptaków. Na ulicy Szewskiej na odcinku od ulicy Kamieniarza Wielkiego do ulicy Ofiar Oświęcimskich dopuszczony jednokierunkowy ruch kołowy, a na odcinku od ulicy Ofiar Oświęcimskich do ulicy Oławskiej ruch ten jest ograniczony. Natomiast ulica Kazimierza Wielkiego stanowi szeroką arterię z wydzielonym torowiskiem tramwajowym stanowiąc część tzw. Trasy W-Z. Pojedyncze torowisko tramwajowe znajduje się także w ulicy Szewskiej. Obie ulice wskazywane są jako główne korytarze tramwajowe. Drogi wokół oraz w obrębie omawianej zabudowy objęte są strefami ograniczenia prędkości, częściowo do , a w pozostałej części do z wyłączeniem ulicy Kazimierza Wielkiego. Przy południowo-zachodnim narożniku zabudowy w ciągu ulicy Świdnickiej znajduje się podziemne przejście dla pieszych pod ulicą Kazimierza Wielkiego, tzw. Przejście Świdnickie, a także po przebudowie Przejście Dialogu, choć współcześnie zbudowano tu także naziemne przejście dla pieszych sterowane sygnalizacją świetlną. Wokół opisanego obszaru znajduje się zabudowa Starego Miasta obejmująca zarówno budynki zabytkowe, jak i późniejsze realizacje uzupełniające powstałe na wolnych terenach, jakie pozyskano po odgruzowane zniszczonej w czasie II wojny światowej zabudowy. Są to przede wszystkim realizacje z okresu PRL, ale nie tylko, bowiem znalazło się tu także miejsce na realizację kilku inwestycji z okresu po przemianach ustrojowych w Polsce. Zabudowa ta jest zaliczana do niskiej i średniowysokiej. Jest to obszar gęsto wypełniony tkanką miejską z dużą intensywnością wykorzystania terenu, przemieszaniem funkcji mieszkalnej z funkcją handlowo-usługową, w tym z usługami o charakterze wielkomiejskim oraz atrakcjami turystycznymi, o gęstej sieci ulicznej, gęstego układu linii komunikacji zbiorowej w ramach transportu publicznego i dużej gęstości zaludnienia. Omawiany teren objęty jest rejonem statystycznym nr 933130, w ramach którego zameldowanych jest 549 osób, a gęstość zaludnienia wynosi (według stanu na dzień 31.12.2021 r.). Układ zabudowy charakteryzuje się liniowym, kwartałowym układem, rozmieszczonych w blokach urbanistycznych z reprezentacyjną funkcją zwróconą na zewnątrz i usługową do wewnątrz bloku, przy czym blok urbanistyczny, na którym znajduje się omawiana zabudowa, ma powierzchnię około . Układ ten ponadto cechuje regularna siatka ulic i placów. Oprócz budynków mieszkalnych i mieszkalno-usługowych znajdują się także budynki handlowe, biurowe oraz budynek z parkingiem wielopoziomowym o nazwie Szewska Centrum.
Historia Przed II wojną światową omawiany teren zabudowany był gęstą zabudową pierzejową. Przecięty był ówcześnie dwoma ulicami: nieistniejącym współcześnie odcinkiem ulicy Ofiar Oświęcimskich (Junkernstraße) oraz niezachowanymi Marstallgaße i Zaułkiem Pokutniczym (Altbüßerohle), a od południa ograniczony niesiniejącą dziś ulicą Słodową (Hummerei).
W wyniku działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia z 1945 r. ulica Świdnicka została zniszczona w około 90%. W jej okolicy powstały wolne tereny po usunięciu gruzów pochodzących z zastanych ruin. Taka sytuacja miała miejsce w obszarze otoczonym ulicami: Świdnicką, Oławską, Szewską i Słodową. Po zakończeniu odgruzowywania z ruin, omawiany teren pozostawał wolną przestrzenią i otrzymał on nazwę Placu Młodzieżowego. Do połowy lat 50. XX wieku plac uznawano za miejsce szczególne, między innymi ze względu na bliskość Rynku oraz wspomniane wyżej wydarzenia organizowane na jego terenie. Prowadzona była wówczas debata dotycząca ingerencji w układ urbanistyczny i wniesienie polskiego wkładu poprzez wykreowanie trzeciego placu narożnikowego połączonego z Rynkiem. Zwyciężyła jednak inna koncepcja, określana w niektórych publikacjach jako odważna, aby powstała w tym miejscu pizzeta. Zrezygnowano przy tym z rekonstrukcji substancji zabytkowej. Zdecydowano się także na wyznaczenie przesuniętej względem pierwotnej zabudowy nowej linii zabudowy, poszerzając ulicę Świdnicką i kreując tym samym wydłużony plac od ulicy Oławskiej do ulicy Słodowej (dzisiejszej ulicy Kazimierza Wielkiego). Poszerzenie to wynosiło . Po zakończeniu inwestycji nazwa placu, zarówno w szerokim znaczeniu kwartału pomiędzy ulicami zajętego nową zabudową, jak i w wąskim zakresie poszerzonej ulicy Świdnickiej stosowanym podczas budowy, przestała być używana. Sam północy odcinek ulicy Świdnickiej, tworzący wydłużony plac, nie uzyskał odrębnej tożsamości.
Projekt zabudowy tego terenu powierzono grupie młodych architektów ocenianych jako awangardowych. W skład tej grupy wchodzili: Włodzimierz Czerechowski), Ryszard Jędrak, Ryszard Natusiewicz oraz Anna i Jerzy Tarnawscy. Część publikacji wymienia także Konrada Dybę i Kazimierza Ciechanowskiego. Koncepcja zabudowy powstała w 1954 roku, a projekt powstawał w latach 1954–1955. Czas ten określa się jako przeddzień odrzucenia socrealizmu. Jeżeli zaś chodzi o realizację inwestycji, to spotkać można w publikacjach rozbieżne daty lub zakres lat, niewątpliwie w niektórych przypadkach obejmujące także okres projektowania. I tak podaje się, że budynki powstały: lata 1954–1956, lata 1955–1956, w 1956 r., w 1957 r., prowadzenie robót budowlanych lata 1955–1960. Zlikwidowano wówczas linię tramwajową biegnącą w ulicy Świdnickiej na odcinku od Rynku do placu Teatralnego. W kolejnych latach po zakończeniu budowy rozgorzała także już wówczas dyskusja nad zakazem ruchu kołowego na ulicy Świdnickiej, przynajmniej w niektórych godzinach.
W parterze budynków przy ulicy Świdnickiej 8b oraz przy ulicy Szewskiej 80 i 81, po południowej stronie kompleksu zabudowy od strony ulicy Kazimierza Wielkiego, zlokalizowany był jeden z lokali usługowych, w którym mieścił się dawny Bar Barbara. Pierwotnie był on zaprojetowany przez Annę i Jerzego Tarnawskich. Współcześnie niektórzy autorzy określają miejsce i sam lokal gastronomiczny jako kultowy. Od 21.01.2014 r. do 14.05.2015 r. prowadzono w nim przebudowę, w wyniku której powstała tam siedziba Biura Festiwalowego Impart 2016. Tu mieściło się centrum informacyjne Europejskiej Stolicy Kultury we Wrocławiu. Lokal pełnił także funkcję przestrzeni wystawienniczej, koncertowej, warsztatowej i konferencyjnej. Jego część przeznaczono także pod funkcje gastronomiczną, w ramach której funkcjonował bar. Docelowo ma on funkcjonować jako przestrzeń wielofunkcyjna dla wydarzeń kulturalnych, wykładów itp. oraz biurowa. Koszt inwestycji wyniósł. Inwestorem był Zarząd Inwestycji Miejskich. Projekt przebudowy został wykonany w latach 2013–2014 w pracowni Major Architekci, przy udziale architektów: Marcin Major, Paweł Osmak, Magdalena Szkoda, Kamila Jacyniuk, Anna Owsiany oraz konstruktora z pracowni Projjekt.pl Jarosława Jakimczyk, a generalnym wykonawcą robót budowlanych firma Bor Bud Sp. z o.o. Kolejna zamiana nastąpiła w 2017 r., kiedy w miejsce baru rozpoczęła tu działalność kawiarnia sieci Etno Cafe.
Współcześnie dopuszcza się wykorzystanie terenu poszerzonej ulicy Świdnickiej między innymi na lokalizację letnich ogródków przy lokalach gastronomicznych. W lokalu przy ulicy Świdnickiej 2-4 mieści się Galeria Dizajn działająca w ramach BWA Wrocław Galerie Sztuki Współczesnej. Natomiast przy ulicy Oławskiej 1 otwarto kawiarnię sieci Starbucks.
Tereny wnętrz międzyblokowych (dziedzińców z zieleńcami) oraz ulicy i placu pomiędzy zabudową a ulicą Kazimierza Wielkiego stanowią własność Gminy Wrocław. Natomiast nieruchomości zabudowane opisanymi budynkami mieszkalno-usługowymi stanowią współwłasność Gminy Wrocław, osób fizycznych oraz w mniejszym stopniu innych osób i Skarbu Państwa.
Zabudowa i architektura Układ zabudowy Na opisywaną zabudowę składa się zespół budynków mieszkalno-usługowych zbudowanych w jednym bloku powiązanych obiektów tworzących ciągłe pierzeje ulic, w tym tworzą: wschodnią pierzeję ulicy Świdnickiej na odcinku od ulicy Oławskiej do ulicy Kazimierza Wielkiego południową pierzeję ulicy Oławskiej na odcinku od ulicy Świdnickiej do ulicy Szewskiej północną pierzeję ulicy Kazimierza Wielkiego na odcinku od ulicy Świdnickiej do ulicy Szewskiej północną pierzeję ciągu pieszego przebiegającego na śladzie niesiniejącego dziś odcinka ulicy Ofiar Oświęcimskich przez wnętrze kwartału zajmowanego przez opisywaną zabudowę.
Natomiast od strony ulicy Szewskiej opisywana zabudowa kreuje dwa otwarte od tej ulicy dziedzińce objęte i przedzielone trzema skrzydłami budynków ukierunkowanych do ulicy swoimi szczytami, w znacznym stopniu zagospodarowane na duże zieleńce. Całość zabudowy w rzucie poziomym na płaszczyznę terenu ma kształt odpowiadający dużej literze „E”. Od strony ulicy Kazimierza Wielkiego linia zabudowy skrzydła południowego jest odsunięta od ulicy tworząc tu niewielką przestrzeń otwartą dla ruchu pieszego. To samo dotyczy opisywanej wyżej odsunięcia linii zabudowy od ulicy Świdnickiej kreującego wydłużony plac i efektowne przedpole dla zlokalizowanych tu lokali handlowo-usługowych, przy czym w zakresie południowego odcinka tego przedpola do ulicy Kazimierza Wielkiego jest ono wyniesione ponad teren ulicy, a pokonanie różnicy tych poziomów umożliwiają schody terenowe. Teren wyrównuje się przy samej ulicy Kazimierza Wielkiego. Położony jest on na wysokości bezwzględnej od około 119 do 120 m n.p.m.
Dane adresowe i liczbowe Budynki zrealizowane w ramach Placu Młodzieżowego mają pięć kondygnacji nadziemnych. Na pierwszej kondygnacji (w parterach) zaprojektowano lokale handlowo-usługowe oraz przejścia bramowe, a na wyższych kondygnacjach lokale mieszkalne. Budynki te mają przypisane następujące numery adresowe: ulica Świdnicka 2, 4, 4a, 6, 6a, 8, 8a, 8b i 8c ulica Oławska 1, 3, 5 ulica Szewska 78, 79, 80, 81.