Stanisław Czosnowski (ur. w Bożykowcach na Podolu, zm. 11 sierpnia 1944 w Warszawie) – polski prozaik, poeta, publicysta, jeden z najwybitniejszych aforystów dwudziestolecia międzywojennego; do wybuchu II wojny światowej sekretarz Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, w czasie okupacji niemieckiej żołnierz Armii Krajowej.

Życiorys Wywodził się ze starego rodu z Czosnowa na Mazowszu. Był synem Zdzisława i Marii z domu Skarbek. Studiował filozofię na uniwersytetach we Lwowie i w Wilnie. Pracował jako redaktor naczelny sprawozdań Parlamentu RP oraz sekretarz Polskiej Grupy Unii Międzyparlamentarnej. Podróżował po Afryce, Stanach Zjednoczonych i KanadzieKazimierz Orzechowski (wybór i oprac.), Żądło i miód. Antologia aforyzmu polskiego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo, 1984, ss. 101–103..

Podczas II wojny światowej zaangażował się w działalność konspiracyjną w Warszawie, gdzie wówczas mieszkał przy ulicy Uniwersyteckiej 1. Był redaktorem pierwszego konspiracyjnego pisma satyrycznego „Biały Koń”. W czasie powstania warszawskiego służył w IV Obwodzie AK w dzielnicy Ochota, którego dowódcą był ppłk. Mieczysław Sokołowski, ps. „Grzymała”. Brał udział w obronie Reduty Wawelskiej. mały|Tablica upamiętniająca Redutę Wawelską oraz przejście kanałami w czasie powstania warszawskiego Zginął – wraz ze swoim 13-letnim synem – 11 sierpnia 1944 roku w rzezi cywilnej na Ochocie, został rozstrzelany przez żołnierzy Brygady Szturmowej SS „RONA” w bramie budynku przy ulicy Wawelskiej 60. Stanisława Czosnowskiego i jego syna pochowano w zbiorowej mogile na Cmentarzu Powstańców Warszawy przy ul. WolskiejLudwik Bohdan Grzeniewski (wybór i oprac.), Aforystyka dwudziestolecia [1918-1939]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1984, ss. 104-105.O Stanisławie Czosnowskim i jego książce Idąca śmierć na stronie Wydawnictwa IX..

Twórczość

Z rozmyślań nad Anhellim (1917). Idąca śmierć (Warszawa: Vita Nuova, 1922) – zbiór opowiadań, wpisujący się, zdaniem Krzysztofa Grudnika, w nurt tak zwanej literatury niesamowitej lub weird fictionStefan Grabiński. Recenzja książki Idąca śmierć, [w:] Zapiski, „Wiek Nowy” 1922, nr 6360, ss. 12–13.. Prawda (1924) – opowiadanie opublikowane w „Bluszczu”Krzysztof Grudnik, Wstęp, [w:] Idąca śmierć, Stanisław Czosnowski, Warszawa: Vita Nuova, 1922.. Ochrona praw autorskich w Stanach Zjednoczonych (1928). Conradiana (1929) – artykuł opublikowany w „Epoce” nr 136 (1929)Zdzisław Najder, Życie Conrada-Korzeniowskiego. Warszawa: Wydawnictwo Alfa, 1996. Tom 1, s. 355.Stanisław Czosnowski, Conradiana, [w:] Polskie zaplecze Josepha Conrada Korzeniowskiego. Dokumenty rodzinne, listy, wspomnienia. Zdzisław Najder, Joanna Skolik (pod red.), Lublin: Wydawnictwo GAUDIUM. Tom II, ss. 315–318, s. 360..

Cykl jego aforyzmów zatytułowany Opiłki literackie drukowały takie pisma, jak „Wiadomości Literackie”, „Dzień Polski”, „Nowy Kurier Polski” bądź „Epoka”.

Miniatury aforystyczne Czosnowskiego znalazły swoje miejsce – obok Kazimiera Przerwy-Tetmajera, Karola Irzykowskiego, Aleksandra Świętochowskiego i innych – również w antologii Aforystyka dwudziestolecia wydanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy w 1984 roku.

W recenzji książki Idąca śmierć Czosnowskiego Stefan Grabiński pisze: „Wstępuje Stanisław Czosnowski w literackie szranki jako artysta świadom swych środków i celów. Przynosi z sobą młodzieńczą świeżość pomysłów, styl piękny, wytworny i myśl pogłębioną widocznie przez filozoficzną dyscyplinę; jest artystą – myślicielem w oryginalnym, mocno swoistym profilu”. Teksty fantastyczne z elementami grozy, artykuły, wiersze i aforyzmy autorstwa Czosnowskiego drukowano w różnych magazynach, ale jeśli chodzi o wydawnictwa zwarte, dorobek pisarza jest niewielki, z czasem o literacie niemal zapomniano.

Rodzina Żoną brata aforysty, Wacława Czosnowskiego, była Wanda CzosnowskaPowstańczy biogram Wandy Czosnowskiej na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego. (ur. 1905, córka Franciszka Białokura), bratanicą zaś ich córka, Marta Czosnowska-BrosowskaPowstańczy biogram Marty Czosnowskiej na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego.Wywiad Dominika Cieszkowskiego z Martą Czosnowską-Brosowską z 2011 roku. (ur. 1929, zm. 2019). Obie służyły w batalionie „Oaza” na Sadybie, brały udział w powstaniu warszawskim, pierwsza jako peżetka, druga, mając jedynie 14 lat, jako sanitariuszka.

Aforysta był krewnym Josepha Conrada, bowiem ciotecznym rodzeństwem jego dziadka, Wacława Czosnowskiego, byli bracia Tadeusz i Stefan Bobrowscy oraz ich siostra Ewa, żona Apolla Korzeniowskiego, matka Conrada.

Przypisy

Kategoria:Ofiary rzezi Ochoty 1944 Kategoria:Polscy aforyści Kategoria:Polscy pisarze XX wieku Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Powstańców Warszawy