Żeńska Kapela Ludowa „Zagłębianki” – amatorski zespół ludowy z Będzina-Grodźca, który powstał w latach 60. XX wieku. Złożony wyłącznie z kobiet, grający muzykę tradycyjną, przeważnie z Zagłębia Dąbrowskiego.
Historia Żeńska Kapela Ludowa „Zagłębianki” powstała około 1965 rokuNiektóre źródła podają 1966 rok, jednak biorąc pod uwagę, że w 1966 roku zespół już koncertował, sugeruje się, że był to jednak rok 1965. przy Powiatowym Domu Kultury w Będzinie-Grodźcu. Zespół tworzyły uzdolnione muzycznie kobiety z okolicznych miejscowości, potrafiące grać na instrumentach. Wchodziły początkowo w skład równolegle działającego w tej instytucji Chóru Kół Gospodyń Wiejskich, który również w tym samym roku rozpoczął działalność, zrzeszając około 300 osób z pobliskich wsi przynależących do powiatu będzińskiego.
Twórcą i kierownikiem zespołu był pochodzący z Kielecczyzny muzyk Władysław Byszewski.
Mimo zmian administracyjnych w 1974 roku i przekształceniu instytucji, w której działały zespoły, na Miejski Dom Kultury, kapela działała do końca lat siedemdziesiątych. Początkowo liczyła 8 osób, później 6. Zakończenie jej działalności (spowodowane niedyspozycją najstarszych członkiń oraz brakiem funduszy na dalsze utrzymanie zespołu, finansowanego głównie przez pobliską Kopalnię Węgla Kamiennego Grodziec) datować można na koniec lat osiemdziesiątych. Przez krótki okres po zakończeniu „oficjalnej” działalności zespół funkcjonował nieformalnie i był niezinstytucjonalizowany.
Obsada kapeli (z uwzględnieniem zmian osobowych):
skrzypce I – wiodące (Antonina Pierzchała), skrzypce II – wykonujące drugi głos oraz obiegniki (Zenobia Bielewicz), skrzypce sekund (Irena Krzykawska; Stefania Słowińska, zastąpiona w 1981 roku przez Lidię Wojciechowską) akordeon (Wiesława Kaczmarczyk, późniejsza kierowniczka zespołu), kontrabas (Krystyna Wojciechowska), flet prosty (Janina Walocha), solistka – śpiewaczka (Józefa Pietras).
W pierwszym składzie jedne ze skrzypiec zastępowano czasem basetlą.
Kapela złożona była z amatorek mających wieloletnie doświadczenie w grze na różnych instrumentach. Niektóre zaś traktowały grę jako tradycję rodzinną. Ojciec Ireny Krzykawskiej i Stefanii Słowińskiej z Mierzęcic (Targoszyc) Józef Paszewski był muzykiem znanej lokalnie Kapeli Paszewskich. Miało to wpływ na warsztat instrumentalny jego córek oraz znajomość repertuaru zagłębiowskiego. Muzyczne korzenie miała również Antonina Pierzchała.
Kapela Ludowa „Zagłębianki” prowadziła intensywne życie koncertowe. Uświetniała przeróżne uroczystości, takie jak Centralne Dożynki, lokalne imprezy zakładowe, festyny. Brała udział w przeglądach, festiwalach i konkursach zdobywając liczne nagrody. Do najważniejszych należą: Wojewódzki Przegląd Chórów i Kapel w 1966 roku; Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym w 1969 roku; Wojewódzka Giełda Pomysłów w Dąbrowie Górniczej w 1970 roku, Ogólnopolski Festiwal Sztuki Ludowej w Płocku w 1972 roku; Przegląd Amatorskich Zespołów Artystycznych w 1976 roku.
Wielokrotnie nagradzano także solistkę zespołu, śpiewaczkę ludową Józefę Pietras (pochodzącą z Kielecczyzny, zamieszkałą w Będzinie-Grodźcu).
Członkinie kapeli pracowały w lokalnych zakładach przemysłowych (Kopalni Węgla Kamiennego Grodziec i Cementowni Grodziec). Mimo pracy zawodowej mogły uczestniczyć w intensywnym życiu koncertowym, ponieważ kierownictwo zakładów przemysłowych w których pracowały, pozwalało na zamienianie dniówek lub branie wolnego dnia ze względu na występy kapeli.
Styl muzyczny kapeli Zespół miał w repertuarze melodie zagłębiowskie (przede wszystkim będzińskie i zawierciańskie), choć pozyskiwał także repertuar z innych lokalnych zespołów spotykanych podczas koncertów i przeglądów. Ze względu na pochodzenie kierownika zespołu (W. Byszewskiego) słyszalne są także wpływy i maniery wykonawcze z ziemi kieleckiej. W 2024 roku utwory kapeli znajdujące się w rodzinnym archiwum Lidii Krajewskiej (Wojciechowskiej) oraz Agaty Krajewskiej-Mikosz zostały zdigitalizowane i umieszczone na stronie poświęconej kapeli. Łącznie w bazie znajduje się 207 utworów.
Audycje radiowe Zachowały się audycje radiowe, w których członkinie zespołu udzieliły wywiadu, zarejestrowano też kilka utworów z ich repertuaru:
audycja radiowa Spotkania z folklorem z Władysławem Byszewskim, Polskie Radio Katowice, nagrano 23 lutego 1979 roku, audycja radiowa Z muzyką na co dzień z Kapelą żeńską z Grodźca (Antonina Pierzchała, Zenobia Bielewicz, Stefania Słowińska, Wiesława Kaczmarczyk, Krystyna Wojciechowska), brak daty nagrania; audycja radiowa Z muzyką na co dzień z Władysławem Byszewskim, nagrano 26 kwietnia 1983.
Przypisy
Kategoria:Polskie zespoły ludowe Kategoria:Będzin Kategoria:Zagłębie Dąbrowskie