thumb|Kołpaczek półjajowaty (Panaeolus semiovatus) Panaeolus (Fr.) Quél. (kołpaczek) – rodzaj grzybów należący do rodziny hełmiaczkowatych (Galeropsidaceae).
Charakterystyka Grzyby saprotroficzne wytwarzające owocniki zbudowane z kapelusza o blaszkowym hymenoforze i trzonu. Kapelusze mają pokrój paraboliczny, stożkowaty, dzwonkowaty lub półkulisty i przeważnie są higrofaniczne, pokryte komórkową, najczęściej suchą skórką. Blaszki po dojrzeniu mają czarniawe, nieregularne zabarwienie spowodowane niejednoczesnym dojrzewaniem zarodników. trama blaszek regularna. U niektórych gatunków na trzonach wstępuje pierścień. Zarodniki kołpaczków są spłaszczone, nieco kanciaste, o przeważnie gładkiej powierzchni (u niektórych gatunków szorstkie), z porą rostkową, a ich wysyp jest czarny. Grzyby z tego rodzaju rozwijają się na substratach bogatych w związki azotowe, czasami bezpośrednio na odchodach zwierząt hodowlanych.
Większość gatunków Panaeolus to grzyby halucynogenne.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Galeropsidaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
W 1849 r. Elias Fries utworzył podrodzaj Agaricus subgen. Panaeolus, w 1872 r. Lucien Quélet nadał mu rangę rodzaju Panaeolus. Synonimy:
Gatunki występujące w Polsce: Panaeolus alcis M.M. Moser 1984 – kołpaczek łosiowy Panaeolus antillarum (Fr.) Dennis 1961 – kołpaczek antylski Panaeolus ater (J.E. Lange) Kühner & Romagn. 1953– kołpaczek czarniawy Panaeolus cinctulus (Bolton) Sacc. 1887 – kołpaczek pośredni Panaeolus fimicola (Pers.) Gillet 1878 – kołpaczek ciemnoszary Panaeolus leucophanes (Berk. & Broome) Sacc. 1887 Panaeolus olivaceus F.H. Møller 1945 – kołpaczek oliwkowy Panaeolus papilionaceus (Bull.) Quél. 1872 – kołpaczek mierzwiowy Panaeolus reticulatus Overh. 1916 Panaeolus rickenii Hora 1960 Panaeolus semiovatus (Sowerby) S. Lundell & Nannf. 1938 – kołpaczek półjajowaty, k. blady Panaeolus subbalteatus (Berk. & Broome) Sacc. 1887 – kołpaczek ciemnobrzegi Panaeolus subfirmus P. Karst. 1889 – kołpaczek okazały Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody i innych.
Przypisy W. Wojewoda nie podał polskiej nazwy, traktując ten gatunek jako synonim Panaeolus acuminatus, jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek. W. Wojewoda podał nazwę dla synonimu P. fimiputris (Bull.: Fr.) Quel.
Kategoria:Galeropsidaceae