Kazimierz Żelazkiewicz (ur. 25 lutego 1904 w Ciechocinku, zm. 7 sierpnia 1995 tamże) – inżynier, specjalista przemysłu fotooptycznego i precyzyjnego, w tym w szczególności zegarkowego.
Życiorys Rodzice Kazimierza Żelazkiewicza mieli młyn. Wiadomo, że gdy dzieci (Kazimierz i jego dwie siostry) były jeszcze małe, cała rodzina wyemigrowała na kilka lat do Ameryki Północnej.
W 1920 roku ukończył Szkołę Salezjanów w Aleksandrowie Kujawskim. Edukację kontynuował w kierunku technicznym kończąc Państwową Szkołę Budowy Maszyn w Grudziądzu. W tej samej szkole pracował także jako asystent i był organizatorem, a potem prezesem Stowarzyszenia Państwowej Szkoły Budowy Maszyn w Grudziądzu„Czy wiesz kto to jest?” – pod ogólną redakcją Stanisława Łozy, Warszawa 1938.
Działał aktywnie na forum inżynierów, a będąc podporucznikiem rezerwy pełnił także funkcję Wiceprzewodniczącego Związku Inżynierów Wojskowych. W Stowarzyszeniu Techników Rzeczpospolitej Polskiej pełnił funkcję skarbnika.
Jeszcze w Grudziądzu poznał swoją przyszłą żonę Annę Nicikowską, z którą przeprowadził się do Warszawy i z którą miał trzech synów.
Zgodnie z przekazem rodzinnym, jeszcze przed wojną Kazimierz zajmował się elektryfikacją dużego zakładu pracy w Stalowej Woli. W Warszawie w 1931 roku uruchomił fabrykę zegarów WUZET. Fabryka, mieszcząca się przy ul. Grzybowskiej, wytwarzała ponad 20 typów elektrycznych zegarów synchronicznych (z napędem za pomocą silniczka synchronicznego) zasilanych z sieci prądu przemiennego. Zegary te były przeznaczone głównie dla PKP, zakładów przemysłowych, urzędów itp. Wytwórnia zegarowa była także producentem licencyjnych aparatów fotograficznych SIDA.
W swoich wspomnieniach wskazuje także siedmioipółletnią pracę, do 30 września 1935 roku, na stanowisku kierowniczym w Państwowej Wytwórni Aparatów Telegraficznych i Telefonicznych"Inżynierowie Polscy W XIX i XX wieku" Tom X. Pod redakcją Zdzisława Mrugalskiego, Warszawa 2008.
Tak przed wojną, jak i przez całą okupację mieszkał w Warszawie na ul. Elektoralnej. W czasie Powstania Warszawskiego wszyscy mieszkańcy kamienicy chronili się w jej piwnicy. Po Powstaniu Warszawskim trafił do niemieckiego obozu "Politz" (Police)Halter Marek Wspomnienia (dostęp 20.02.2026).
W czasie okupacji hitlerowskiej, pod szyldem: „Fabryka K. Żelazkiewicz”, Warszawa, ulica Marszałkowska 86 oferował zegary elektryczne, synchroniczne. Działalność okupacyjną w stosunku do przedwojennej rozszerzył o sprzedaż między innymi: gwoździ, pinesek, walizek i mosiężnych okuć.
Był pierwszym dyrektorem powołanej 16 kwietnia 1945 roku, Państwowej Fabryki Zegarów w Łodzi, podległej Zjednoczeniu Przemysłu Precyzyjnego i Optycznego. Poza wiedzą zawodową wykazywał się on mistrzowską organizacją produkcji. W początkowym okresie jego pracy w fabryce w Łodzi wytwarzane były narzędzia zegarmistrzowskie, cyrkle szkolne, wentyle do dętek, a także inne drobne elementy.
W czasie jego pracy w Państwowej Fabryki Zegarów w Łodzi udanie wprowadzono do produkcji budziki własnej konstrukcji. Pracując w fabryce, od 1947 roku do około 1954 roku był także nauczycielem technologii wytwarzania w szkołach zawodowych w Łodzi. W trakcie pracy w Łódzkiej Fabryce Zegarów organizował także cztery przejęte przez Polskę po wojnie fabryki – dwie w Świebodzicach i po jednej w Pieszycach i Świdnicy. Fabryki te należały także do Grupy Precyzyjno-Optycznej w Zjednoczeniu Przemysłu Obrabiarkowego.
Prawdopodobnie od 1955 roku do 1957, pracował w Warszawskich Zakładach Fotooptycznych na stanowisku Głównego Technologa, gdzie był zaangażowany we wprowadzenie zmian konstrukcyjnych dla migawki aparatu Start, a następnie przy uruchomieniu masowej produkcji aparatu Druh. Dla wytwarzania soczewek do tego właśnie aparatu wraz z dr Alojzym Koteckim opatentowali technologię produkcji soczewek z tworzyw sztucznych.
W latach 1957–1959 był zatrudniony w firmie PAX-INCO (od 1958 roku Zjednoczone Zespoły Gospodarcze INCO). Jeszcze będąc w Łodzi opracował on dokumentację konstrukcyjną wytwarzanego w INCO ciśnieniomierza Horn. W nowym miejscu pracy produkowane (składane) także były mechanizmy trójkołowe tyrolskie, stosowane do wytwarzanych przez zakład tak zwanych zegarów ludowych.
15 lipca 1559 roku został przyjęty do pracy w Zakładach Mechaniczno-Precyzyjnych Błonie (później MERA-BŁONIE) na stanowisku Głównego Technologa, a następnie Zastępcy Głównego Inżyniera ds. Nowych Uruchomień i Postępu Technicznego. Jego zadaniem w Błoniu było uruchomienie montażu mechanizmów zegarkowych, a potem także produkcji licencyjnych mechanizmów do zegarków. W początkowym okresie pracy w Błoniu zorganizował tam produkcję dodatkowego asortymentu (tarcze telefoniczne) umożliwiającą racjonalizację zatrudnienia. Zakładowi udało się uruchomić montaż zegarków w dniu 24 października 1959, a także dotrzymać założonego terminu (15.12.1961) wyprodukowania serii próbnej – 1000 sztuk zegarków z polskim mechanizmem.
W okresie od 15 maja 1962 do 30 listopada 1964 roku pracował na stanowisku Głównego Technologa w Kujawskiej Fabryce Manometrów we Włocławku (później MERA-KFM), gdzie został skierowany dla poprawy technologii produkcji, jej lepszego zorganizowania, prawidłowego uruchomiania produkcji nowych wyrobów i prowadzenia produkcji zgodnie z obowiązującymi przepisami.
1 grudnia 1964 roku Zjednoczenie Przemysłu Automatyki i Aparatury Pomiarowej MERA przeniosło go z Włocławka do Warszawy na stanowisko Głównego Specjalisty ds. Produkcji Licencyjnej w tymże Zjednoczeniu. Jego zadaniem był nadzór nad uruchomieniem produkcji licencyjnej w zakresie Zjednoczenia MERA, w tym w zakresie licencji: z Włoch – FIAT (aparatura pomiarowa w samochodach), z RFN – Siemens (aparatura „Telepneu”) początkowo dla rafinerii we Włocławku, produkowana w Falenicy, z Anglii – ICT i urządzenia peryferyjne do maszyn matematycznych pierwotnie dla zakładu w Skarżysku, potem dla Błonia.
Po zakończeniu pracy w Zjednoczeniu i przejściu na emeryturę przeniósł się do Ciechocinka. Mieszkał w mieszkaniu w bloku, ale na ulicy Klonowej kupił dom, gdzie zorganizował warsztat mechaniki precyzyjnej. W Ciechocinku kontynuował rozpoczętą jeszcze w Michalinie, w czasie pracy w Warszawie, produkcję sprężyn zwrotnych do manometrów, a także naprawiał i konserwował zegary. Jego dziełem był eksponowany przed laty, na skrzyżowaniu ulic: Łąkowej i Zdrojowej w Ciechocinku zegar słoneczny, zajmował się także konserwacją mechanizmu zegara kwiatowego, który jest dużą atrakcją miasta.
Zmarł w 1995 roku. Został pochowany na cmentarzu w Ciechocinku.
Wyróżnienia i odznaczenia Jeszcze przed II wojną światową za prace zawodowe i społeczne został odznaczony przez Prezydenta Ignacego Mościckiego Złotym Krzyżem Zasługi.
Po II Wojnie Światowej za prace zawodowe został odznaczony przez Radę Państwa PRL Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Patenty "Sposób wytwarzania elementów optycznych z mas termoplastycznych oraz urządzenie do wykonywanie tego sposobu". Urząd Patentowy PRL, Patent 40321, 17.01.1957. Współautor: Alojzy Kotecki. Zgłoszenie: Warszawskie Zakłady Foto-Optyczne
Bibliografia "Inżynierowie Polscy W XIX i XX wieku" Tom X. Pod redakcją Zdzisława Mrugalskiego, Warszawa 2008 Kazimierz Żelazkiewicz w rodzinnych wspomnieniach – www.zegarkiipasja.pl (dostęp 2023-10-21) Kazimierz Żelazkiewicz. Pionier polskiego przemysłu optycznego i zegarowego – www.zegarkiipasja.pl (dostęp 2023-10-21)
Przypisy
Kategoria:Polscy inżynierowie elektronicy Kategoria:Ludzie urodzeni w Ciechocinku Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1995