Esmeralda – krążownik pancerny Marynarki Chile z przełomu XIX i XX wieku, zbudowany w Wielkiej Brytanii. Pojedynczy okręt tego typu. Służył do lat 30. XX wieku, nie biorąc udziału w działaniach wojennych. Był czwartym okrętem o tej nazwie.

Historia Od lat 80. XIX wieku Chile zaczęło nabywać dla swojej marynarki wojennej nowoczesne krążowniki, przede wszystkim budowane w przodującej w świecie brytyjskiej stoczni Armstrong Mitchell (od 1897 roku: Armstrong Whitworth) w Elswick (dzielnica Newcastle upon Tyne). Początkowo były to krążowniki pancernopokładowe, zaczynając od pierwszego krążownika o tradycyjnej dla chilijskiej floty nazwie „Esmeralda”, wodowanego w 1883 roku. 15 listopada 1894 roku krążownik ten został sprzedany Japonii, po czym Chile ogłosiło przetarg na budowę nowego krążownika pancernopokładowego o wyporności 4800 ton, zwiększonej następnie do 6000 ton. 15 maja 1895 roku zlecono budowę okrętu również stoczni Armstronga. 4 lipca 1895 roku położono stępkę pod budowę okrętu4 czerwca 1895 według .. Głównym projektantem był sir Philip Watts. W lipcu tego roku Chile wniosło jednak o zmianę projektu i zbudowanie zamiast tego krążownika pancernego, wyposażonego w pancerz burtowy, na co stocznia wyraziła zgodę. W tym czasie krążowniki pancerne były jeszcze stosunkowo mało rozpowszechnioną klasą okrętów na świecie, a marynarka brytyjska nie zamawiała takich okrętów dla siebie. Kadłub wodowano 14 kwietnia 1896 rokuWodowanie 14 kwietnia 1896 według , natomiast podają oczywiście mylnie 14 kwietnia 1894 roku (wcześniej od daty położenia stępki).. Okręt ukończono już 4 września 1896 roku. Według jednak niektórych publikacji z epoki, okręt ukończono w 1897 roku.

Otrzymał tradycyjną dla marynarki Chile nazwę „Esmeralda” jako czwarty okręt z kolei.

W chwili budowy krążownik „Esmeralda” wywarł duże wrażenie w kręgach fachowych, uznawany za jeden z najsilniejszych krążowników na świecie, przenoszący wyjątkowo silne uzbrojenie jak na okręt tej wielkości, w całości z szybkostrzelnych dział. Oceniano nawet, że energia ognia, jaki może być wystrzelony na minutę, jest „większa, niż w jakimkolwiek pływającym okręcie”.

Opis thumb|„Esmeralda” w latach 1896-97 Okręt miał kadłub gładkopokładowy, z dziobem taranowym. Charakterystycznym elementem sylwetki były dwa szeroko rozstawione proste kominy na śródokręciu. Na większości długości okrętu ciągnęła się jednokondygnacyjna pokładówka z dość rozłożystą piramidową nadbudówką dziobową z mostkiem oraz niską nadbudówką rufowąNa podstawie rysunków , i .. Wzdłuż pokładówki ciągnęły się nadburcia, za którymi ustawiono działa burtowe. Sylwetkę uzupełniały dwa palowe proste maszty z marsami bojowymi, szeroko rozstawione blisko krańców okrętu, przy czym maszt dziobowy znajdował się przed mostkiem. Kadłub dzielił się na 18 przedziałów wodoszczelnych. Dno było pokryte z zewnątrz deskami i blachą miedzianą.

Wyporność normalna okrętu była podawana jako 7000 ton angielskichWyporność 7000 ton według i , natomiast podaje 7020 ton, a podaje 7145 ton.. Długość całkowita wynosiła 142,72 m, a między pionami 132,89 mŹródła na ogół podają tylko długość między pionami 132,89 m (436 stóp) (, ).. Szerokość wynosiła 16,21 m, a zanurzenie średnie 6,17 mTak według , natomiast podaje szerokość 15,98 m i zanurzenie 6,25 m; szerokość 16,15 m (53′) i również zanurzenie średnie 6,17 m (20¼′); szerokość 16,23 m (53¼′) i zanurzenie 6,78 m (22¼′)..

Załoga okrętu nominalnie była określana jako 500 osób. Inne publikacje wymieniają 513 osób załogi.

Uzbrojenie Artylerię główną stanowiły dwa działa kalibru 203 mm (8 cali) i 16 dział kalibru 152 mm (6 cali), umieszczone w pojedynczych stanowiskach na pokładzie, chronione maskami pancernymi. Działa kalibru 203 mm (dokładnie 203,3 mm) o długości lufy 40 kalibrów (L/40) stanowiły armaty eksportowego wzoru P Armstronga (Pattern P). Ich długość lufy wynosiła 8197 mm i strzelały pociskami o masie 113,4 kg. Umieszczone były w osi symetrii okrętu, na pokładzie dziobowym i rufowym, z szerokim polem ostrzału. Działa kalibru 152 mm (dokładnie 152,4 mm), również o długości lufy L/40, stanowiły armaty eksportowego wzoru W2 Armstronga. Ich długość lufy wynosiła 6096 mm i strzelały pociskami o masie 45,4 kg. Rozmieszczone były po osiem na każdej z burt, w tym sześć na pokładzie i po jednym na dolnej kondygnacji nadbudówki dziobowej i rufowej, ponad skrajnymi działami pokładowymi. Teoretycznie ogień na wprost w kierunku dziobu i rufy mogło prowadzić jedno działo 203 mm i cztery działa 152 mm, lecz w praktyce mogło to być utrudnione z uwagi na podmuch wystrzałów. Około 1910 roku usunięto cztery działa kalibru 152 mm z pokładów nadbudówek, pozostawiając 12 dział tego kalibru.

Uzbrojenie pomocnicze stanowiło przede wszystkim osiem pojedynczych dział kalibru 76,2 mm (12-funtowych) Armstrong N L/40. Uzupełniały je lżejsze działa, lecz publikacje są rozbieżne w tym zakresie; według jednej z wersji było to dziewięć dział kalibru 57 mm (6-funtowych) systemu Hotchkissa L/40 i dwa działa kalibru 47 mm (3-funtowe) Hotchkiss L/40Tak według , natomiast podaje tylko 10 dział 57 mm, a tylko dwa działa 3-funtowe (47 mm). W czasie budowy podawał 12 dział 57 mm. w ogóle nie wymieniają lżejszych dział.. Trzy spośród dział 76 mm na każdej z burt były rozmieszczone na pokładzie na śródokręciu pomiędzy działami kalibru 152 mm, a rufowa para była umieszczona na pokładzie nadbudówki rufowej przed umieszczoną tam parą dział kalibru 152 mm. Lżejsze działa był umieszczone na nadbudówkach i marsach bojowych oraz w stanowiskach burtowych na dziobie i rufie. Okręt przenosił też 4 lub 8 karabinów maszynowych Maxima wymienia 8 km-ów Maxima, i podają 4 niesprecyzowane km-y..

Broń podwodną stanowiły trzy wyrzutnie torpedowe kalibru 450 mm (nominalnie 18 cali), z tego jedna stała nadwodna w stewie dziobowej i dwie podwodne w burtachTak według i , natomiast podają, że stała wyrzutnia była na rufie. Źródła podają wyrzutnie kalibru 18 cali lub 457 mm (Sobański), lecz torpedy 18-calowe miały rzeczywisty kaliber 450 mm (17,7 cala) ()..

Opancerzenie thumb|Schemat opancerzenia i rozmieszczenia uzbrojenia Opancerzenie pionowe było wykonane ze stali Harveya. Burty były chronione tylko przez główny pas pancerny w rejonie linii wodnej o grubości 152 mm (6 cali). Miał on długość 100 metrów (328 stóp) i wysokość 213 cm, z tego 61 cm znajdowało się powyżej linii wodnej, a 152 mm poniżej. Rozciągał się na większości długości okrętu, od działa dziobowego do rufowego. Na końcach pas zamknięty był grodziami poprzecznymi o grubości również 152 mm, tworzącymi cytadelę. Oprócz pasa pancernego okręt miał wewnętrzny pokład pancerny w rejonie linii wodnej, z bocznymi skosami dochodzącymi do burt przy dolnej krawędzi pasa pancernegoNa podstawie rysunków w . W rejonie chronionym przez pas pancerny pokład miał grubość 38 mm, zarówno w części płaskiej i na skosach, a poza pasem na dziobie i rufie miał grubość 51 mmTak według , a także , z tym, że w tabelce źródło to podaje dwukrotnie minimalną grubość pokładu: 38 mm (1½″), a w tekście: 25 mm (1″) (druga liczba może być błędem). podaje grubość od 25,4 mm do 38,1 mm.. Dodatkową ochronę przeciw pociskom wybuchowym i małokalibrowym stanowiły zasobnie węglowe nad skosami pokładu pancernego i pasem pancernym w rejonie siłowni.

Maski dział artylerii głównej (203 mm i 152 mm) były wykonane z płyt pancernych grubości 114 mm. Takiej samej grubości pancerzem były chronione też szyby amunicyjne wiodące spod pokładu pancernegoTak według . Na schemacie zaznaczono tylko dwa szyby dla amunicji 203 mm na dziobie i rufie.. Najgrubszy pancerz 203 mm miała .

Napęd Okręt napędzały dwie czterocylindrowe pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania (VTE) firmy Humphrys Tennant & Co, poruszające dwie śruby. Parę wytwarzało sześć dwustronnych kotłów cylindrycznych (płomieniówkowych), opalanych węglem. Siłownia okrętowa miała projektową łączną moc indykowaną 16 000 hp przy ciągu naturalnym w kotłach, pozwalającą na osiąganie prędkości średniej 22,25 węzła. Na próbach okręt osiągnął moc indykowaną 16 000 hp i prędkość 23,05 węzłaTak ; podobnie pisze o mocy na próbach 16 020 KM i prędkości 23,03 węzła.. Według innych źródeł, moc na próbach przy ciągu wymuszonym wynosiła 18 000 hp.

Normalny zapas węgla wynosił 550 ton, natomiast maksymalny 1347 tonTak według , tak samo normalny zapas według (maksymalny 1300 t) i (maksymalny 1350 t).. Zasięg określany był na 7200 Mm przy prędkości 10 węzłówTak według , przy tym autor ten podaje, że niektóre źródła mówią o 5500 ton..

Służba thumb|„Esmeralda” ok. 1903 Po wejściu do służby krążownik został okrętem flagowm Eskadry Ewolucji (Escuadra de Evoluciones).

18 grudnia 1907 roku „Esmeralda” brała udział z innymi krążownikami w transporcie wojsk z Valparaiso w celu stłumienia wystąpień robotników kopalni saletry w Iquique. 2 maja 1910 roku wraz z krążownikiem „O'Higgins” popłynął do Buenos Aires w celu wzięcia udziału w rewii morskiej z okazji stulecia Republiki Argentyńskiej, a 14 września wziął udział w rewii morskiej z okazji stulecia Chile.

W 1910 roku okręt został poddany modernizacji, podczas której wymieniono kotły cylindryczne na kotły wodnorurkowe Niclausse′a. Usunięto też wówczas cztery działa 152 mm z pokładów nadbudówek.

Okręt został wycofany ze służby w 1929 lub 1930 roku. Został złomowany w 1931 roku lub według innych źródeł 1933 roku.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chilijskie okręty Kategoria:Krążowniki pancerne Kategoria:Okręty zbudowane w stoczni Armstrong Whitworth