David Paul Cronenberg (ur. 15 marca 1943 w Toronto) – kanadyjski reżyser filmowy i telewizyjny, scenarzysta, okazjonalnie aktor. Jeden z głównych twórców tego, co jest powszechnie znane jako body horror. Realizował filmy, które wykorzystywały elementy horroru i fantastycznonaukowe, aby ukazać niepokojące skrzyżowania między technologią, ludzkim ciałem i podświadomym pragnieniem.

Życiorys Urodził się w Toronto w rodzinie pochodzenia żydowskiego jako syn Esther (z domu Sumberg), muzyczki, i Miltona Cronenberga, pisarza i redaktora. Wszyscy jego dziadkowie pochodzili z Litwy. W 1967 ukończył University of Toronto z tytułem licencjata z języka angielskiego. Już jako student zafascynował się filmowaniem i w latach 1966–1970 stworzył kilka eksperymentalnych filmów krótko- i pełnometrażowych.

Po zrealizowaniu dwóch undergroundowych filmów krótkometrażowych 16 mm – komedii Transfer (1966) i komedii fantastycznonaukowej Głosy z odpływu (From the Drain, 1967) – wyreżyserował pierwszy film fabularny Stereo (1969). Następnie wyjechał do Francji, gdzie wyreżyserował materiał dla telewizji kanadyjskiej, Jim Ritchie – rzeźbiarz (Jim Ritchie Sculptor, 1971), List od Michała Anioła (Letter from Michelangelo, 1971), Tourettes (1971), Don Valley (1972), Fort York (1972), Lakeshore (1972), Zimowy ogród (Winter Garden, 1972), Przekręt w Scarborough (Scarborough Bluffs, 1972) i W brudzie (In the Dirt, 1972) oraz pojedyncze odcinki serii CBC/Radio-Canada Programme X (1972) i Peep Show (1975). Na Katalońskim Festiwalu w Sitges zdobył Medal Sitgesa dla najlepszego reżysera fantastycznonaukowego filmu grozy Dreszcze (1975) przyniósł mu i najlepszego scenarzysty filmu Wściekłość (Rabid, 1977) oraz Nagrodę Międzynarodowego Jury Krytyków – Wyróżnienie Specjalne za Pomiot (The Brood, 1979) z Oliverem Reedem. Następnie zrealizował dramat sportowy Szybka banda (Fast Company, 1979) z Williamem Smithem i Johnem Saxonem. Za film Skanerzy (Scanners, 1981) z Jennifer O’Neill i Michaelem Ironside odebrał Międzynarodową Nagrodę Filmu Fantastycznego na Fantasporto. Z kolei Wideodrom (Videodrome, 1983) z Jamesem Woodsem i Nierozłączni (Dead Ringers, 1988) z Jeremym Ironsem przyniosły mu nagrody Kanadyjskiej Akademii Filmowej i Telewizyjnej. Jego kolejna realizacja Martwa strefa (The Dead Zone, 1983) z Christopherem Walkenem została uhonorowana Nagrodą Saturna w kategorii najlepszy horror i sprawiła, iż stał się rozpoznawalny w środowisku filmowym. Jednak prawdziwym przełomem okazała się dopiero Mucha (1986) z Jeffem Goldblumem w roli głównej. Film odniósł wielki sukces kasowy, zdobył Oscara za najlepszą charakteryzację i fryzury, a Cronenberg wreszcie mógł kręcić w pełni autorskie filmy.

.

Do najbardziej kontrowersyjnych jego dzieł należy Nagi lunch (1991) – swobodna adaptacja, opublikowanej pod tym samym tytułem, powieści amerykańskiego pisarza Williama S. Burroughsa.

Przewodniczył jury konkursu głównego na 52. MFF w Cannes (1999).

Podczas 75. MFF w Wenecji w 2018 nagrodzony został Honorowym Złotym Lwem za całokształt twórczości. Poza tym został odznaczony tytułem Oficera i Towarzysza Orderu Kanady oraz Medalem Diamentowego Jubileuszu Królowej Elżbiety II.

Ojciec Brandona Cronenberga, który również jest reżyserem.

Reżyseria Stereo (1969) Zbrodnie przyszłości (1970) Dreszcze (Shivers 1975) Wściekłość (Rabid, 1977) Potomstwo (The Brood, 1979) Skanerzy (Scanners, 1981) Martwa strefa (The Dead Zone, 1983) Wideodrom (Videodrome, 1983) Mucha (The Fly, 1986) Nierozłączni (Dead Ringers, 1988) Nagi lunch (Naked lunch, 1991) M. Butterfly (1993) Crash: Niebezpieczne pożądanie (Crash, 1996) eXistenZ (1999) Pająk (Spider, 2002) Historia przemocy (A History of Violence, 2005) Wschodnie obietnice (Eastern Promises, 2007) Niebezpieczna metoda (A Dangerous Method, 2011) Cosmopolis (2012) Mapy gwiazd (Maps to the Stars, 2014)

Nagrody Nagroda na MFF w Cannes 1996: Crash: Niebezpieczne pożądanie Nagroda Specjalna Jury Nagroda na MFF w Berlinie 1999: Srebrny Niedźwiedź za eXistenZ Nagroda na MFF w Wenecji 2018: Honorowy Złoty Lew za całokształt twórczości

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kanadyjscy reżyserzy filmowi Kategoria:Kanadyjscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Kanadyjscy Żydzi Kategoria:Członkowie PEN Clubu Kategoria:Laureaci Honorowego Złotego Lwa Kategoria:Ludzie urodzeni w Toronto Kategoria:Odznaczeni Medalem Diamentowego Jubileuszu Królowej Elżbiety II Kategoria:Odznaczeni Orderem Kanady Kategoria:Urodzeni w 1943