Nowe Sady (do 1957 r. HujskoZarządzenie nr 144 Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1957 r. w sprawie zmiany nazw niektórych miejscowości w województwach rzeszowskim i warszawskim (), ukr. Військо, rus. Гуйско) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Fredropol. Ma status sołectwa.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie przemyskim.

Wieś położona nad Wiarem u podnóża wzgórz Kalwarii Pacławskiej.

Części wsi +Integralne części wsi Nowe Sady SIMC Nazwa Rodzaj 0602489 Młyny część wsi0602495 Siedliska część wsi0602503 Sokołów Dobromilski część wsi0602510 Zawiar część wsi

Historia Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1444 r., kiedy nazywała się Osko i należała do królewszczyzn starosty przemyskiego. W XV w. powstała tu parafia prawosławna, której istnienie in villa Wujsko potwierdził w 1665 Jan Kazimierz. Wieś należała do starostwa przemyskiego w drugiej połowie XVI wiekuw świetle lustracji przeprowadzonej w latach 1564-1565, Mateusz Fac, Początki i kształtowanie się grodowego starostwa przemyskiego (z uwzględnieniem kompetencji starostów i majątku domeny monarszej pod ich zarządem do końca XVI wieku), w: Rocznik Historyczno - Archiwalny, T. XXI, Przemyśl 2010, s. 15., położona była na przełomie XVI i XVII wieku w ziemi przemyskiej województwa ruskiegoAtlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej , Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 2.. W 1772 r. wieś przyłączono do austriackich dóbr rządowych. Do 1778 r., istniała tu warzelnia soli, czerpiąca solankę ze studni o głębokości ponad 100 m a w XIX w. funkcjonował browar. W latach 80., XVII w. w części wsi zwanej Falkenberg osadzono w ramach kolonizacji józefińskiej kolonistów niemieckich. W 1921 r. wieś liczyła 136 domów i 788 mieszkańców (765 wyznania gr-kat, 9 rz-kat, 14 mojż.).

Za II Rzeczypospolitej gmina jednostkowa w powiecie dobromilskim w woj. lwowskim. 1 sierpnia 1934 weszła w skład nowo utworzonej zbiorowej gminy Nowosiółki Dydyńskie, w granicach której Hujsko utworzyło gromadęLwowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 94..

Podczas II wojny światowej gromadę Hujsko włączono do Generalnego Gubernatorstwa (dystrykt krakowski, Landkreis Przemysl), gdzie zostało siedzibą nowo utworzonej gminy Hujsko (3846 mieszkańców). Gromada Hujsko (w gminie Hujsko) w 1943 roku liczyła 708 mieszkańcówAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG..

Po wojnie wieś włączona do ZSRR, gdzie weszła w skład rejonu dobromilskiego w obwodzie drohobyckim. W maju 1948, w związku z korektą granicy państwową między Polską a ZSRR, wieś włączono z powrotem do PolskiУКАЗ Президії Верховної Ради Української РСР (15 травня 1948 р.) ПРО ЗМІНИ В АДМІНІСТРАТИВНО-ТЕРИТОРІАЛЬНОМУ ПОДІЛІ МЕДИКІВСЬКОГО, ДОБРОМИЛЬСЬКОГО, НИЖАНКОВИЦЬКОГО І МОСТИСЬКОГО РАЙОНІВ ДРОГОБИЦЬКОЇ ОБЛАСТІ.. Z Hujska wysiedlono łącznie 152 rodziny, a zasiedlono je 111 osobami (36 rodzin) z PolskiAPP, PUR Przemyśl, sygn. 9, Odpis Ogólnego Ostatecznego Protokołu przebiegu granicy państwowej między Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, k. 11–12.Zapałowski, A. (2016). Granica w ogniu: 35." Przemyska" Komenda Odcinka WOP w działaniach przeciw OUN i UPA w latach 1945-1948. Oficyna Wydawnicza Aspra-JR.. Hujsko włączono do gminy Rybotycze w powiecie przemyskim w województwie rzeszowskimPodział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej (1948): Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948, s. 175.. 1 lipca 1952 Hujsko stanowiło jedną z 13 gromad gminy RybotyczeWykaz gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej: według stanu na z dnia 1 VII 1952 r..

27 czerwca 1957 nazwę wsi zmieniono na Nowe Sady, włączając do miejscowości sąsiedni Falkenberg.

right|thumb|242px|Kamienny obelisk na forytfikacji

Cerkiew Murowana cerkiew pw. św. Jerzego Męczennika zbudowana została prawdopodobnie w 1655, przebudowana w 1836, odnowiona w 1932.

thumb|right|240px|Zachowany grobowiec na cmentarzu w Nowych Sadach

Fortyfikacje Cerkiew zbudowana jest na wzgórzu kończącym grzbiet biegnący od Pacławia. W IX-XI w. było tu wczesnośredniowieczne grodzisko, górujące nad płaską równiną Wiaru. Od strony wsi (zachód, północ i wschód) fortyfikacje mają ok. 10 m wysokości. Z północnego zachodu prowadzi na górę droga, która przechodzi wąwozem przez fortyfikację i wydostaje się na majdan (urbanistyka) w pobliżu prezbiterium obecnej cerkwi. Na północno-wschodnim narożniku bastionu stoi kamienny obelisk z krzyżem łacińskim, bez żadnych napisów. Od strony grzbietu (południe) majdan osłonięty jest wałem ziemnym o wysokości ok. 5 m i odcięty przekopem, w znacznej części zasypanym.

thumb|242px|Nagrobek otoczony płotkiem

Cmentarz Południową część fortyfikacji zajmuje stary cmentarz. Nieużywany w latach 1947-1989 został w większości zdewastowany. Najlepiej zachował się betonowy grobowiec (w latach 80. przez rozbitą ścianę widać było trumny i kości) i kilka żeliwnych krzyży. W latach 90. XX w. część nagrobków została odrestaurowana. Charakterystycznym elementem cmentarza są drewniane płotki wokół grobów.

Młyn wodny Ciekawym zabytkiem jest również młyn wodny, który również od kilkudziesięciu lat dysponuje silnikiem na olej napędowy oraz turbiną 2 w polsce, który zapewnia zapas mocy w przypadku małego poziomu wody w Wiarze. Młyn wodny jest nieczynny od 1997 roku, obecnie trwają prace modernizacyjne, które prawdopodobnie zostaną zakończone za około 2 lata. Po ich ukończeniu młyn ma zostać uruchomiony.

Zobacz też Falkenberg nad Wiarem gmina Hujsko

Przypisy Raport o stanie gminy Fredropol w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 5-6

Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia Stanisław Kłos: Podkarpackie – przewodnik, Wydawnictwo BoSz, 2005. Stanisław Kryciński: Przemyśl i Pogórze Przemyskie, Wydawnictwo Rewasz, 1997.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Nowe Sady (województwo podkarpackie) Kategoria:Pogórze Przemyskie Kategoria:Wsie w powiecie przemyskim