Witold-K, właśc. Witold (Wit) Leszek Kaczanowski (ur. 15 maja 1932 w Warszawie, zm. 12 marca 2025) – polsko-amerykański artysta malarz.
Życiorys Uczęszczał do szkoły powszechnej w Pruszkowie, a następnie do gimnazjum i liceum Mikołaja Reja w Warszawie. Studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie na Wydziale Grafiki, gdzie jego nauczycielami byli m.in. Eugeniusz Arct, Henryk Tomaszewski i Wojciech Fangor. Po ukończeniu studiów brał udział w wystawach prezentujących młode pokolenie polskich artystów, takich jak Wystawa Młodej Plastyki w Warszawie (1956) czy wystawa malarstwa w Muzeum Narodowym w Warszawie (1961). Jego pierwsza indywidualna wystawa odbyła się w 1959 w Klubie Aktora SPATiF w Warszawie. W tym samym roku został wybrany na twórcę muralu w Oświęcimskim Centrum Kultury, który jest jednym z największych tego typu malowideł w Europie.
Na początku lat 60. zilustrował dwie książki Józefa Prutkowskiego: Krótkie gadki olimpijskie (Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1960) oraz Ściśle fajne. Wiersze stare i nowe (Państwowe Wydawnictwo "Iskry", Warszawa 1962).
W 1964, dzięki stypendium Ministerstwa Kultury i Sztuki PRL, wyjechał do Paryża. Miał pracownię przy ulicy Lamandé 11-15, w miejscu, gdzie wykładał Adam Mickiewicz a od lat mieści się tam Szkoła Polska im. Adama Mickiewicza przy Ambasadzie RP w Paryżu. Kolejna pracownia artysty mieściła się przy 5 Quai Montebello, z widokiem na katedrę Notre Dame. Jego pierwsza zagraniczna wystawa miała miejsce w Galerie 3 + 2 w Paryżu. Podczas pobytu we Francji zaprzyjaźnił się m.in. z pisarzem i poetą Jakiem Prévertem, który, zainspirowany jego sztuką, stworzył poświęcony jej poemat, pisząc:
Przez Préverta poznał Pabla Picassa, który namalował jego portret (obraz był prezentowany m.in. w październiku 2024 podczas wystawy "On the edge" w warszawskiej galerii Sotto 63). Dzięki poznanej w tym czasie Françoise Sagan, w filmowej adaptacji jej książki La Chamade (film pt. Zawirowania serca w reżyserii Alaina Cavaliera, 1968) znalazła się scena, w której bohaterowie fabuły: Lucile (Catherine Deneuve) i Charles (Michel Piccoli) oglądają galerię jego obrazów, sprowadzonych w tym celu na plan filmowy.
W 1968 przeniósł się do Nowego Jorku, a rok później, latem 1969 do Los Angeles w Kalifornii, gdzie otworzył swoje pierwsze studio-galerię (pod adresem 9406 Wilshire Boulevard). Był zaprzyjaźniony z przebywającymi wówczas w Stanach Zjednoczonych: Romanem Polańskim, Wojciechem Frykowskim i Krzysztofem Komedą. Przez krótki czas mieszkał w domu przy 2774 Woodstock Road w dzielnicy Laurel Canyon, wynajmowanym przez Abigail Folger i Frykowskiego, zamordowanych później przez członków sekty Charlesa Mansona w posiadłości Polańskiego i jego ówczesnej małżonki, aktorki Sharon Tate przy Cielo Drive 10050. W nocy z 8 na 9 sierpnia 1969, kiedy doszło do tragicznego morderstwa Sharon Tate i jej przyjaciół, Kaczanowski miał pierwotnie uczestniczyć w spotkaniu w tym domu, jednakże nie pojawił się na miejscu, co prawdopodobnie uratowało mu życie. Po odkryciu zbrodni obawiał się o swoje bezpieczeństwo, sądząc, że może być kolejnym celem sprawców. W związku z tym został objęty ochroną policyjną. W trakcie śledztwa dotyczącego morderstw przy Cielo Drive współpracował z policją, dostarczając informacji na temat swoich przyjaciół oraz ich środowiska. Jego zeznania pomogły w zrozumieniu kontekstu społecznego i relacji ofiar, co było istotne dla prowadzonego dochodzenia.
Przeprowadził się następnie do Santa Fe a następnie do Denver, gdzie mieszkał od 1980. Pobyt w USA zaowocował nowymi cyklami malarskimi, takimi jak: „Czarne Dziury”, „Zielone Dziury”, „Linie” czy „Samotność”.
W 1988 powstał film Krzysztofa Zanussiego pt. Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest... (Wherever You Are...; produkcja polsko-niemiecka) z udziałem m.in. Juliana Sandsa, Renée Soutendijk, Macieja Robakiewicza, Tadeusza Bradeckiego i Mai Komorowskiej; scenariusz inspirowany był historią młodej dziewczyny przebywającej w szpitalu psychiatrycznym, przekazaną reżyserowi przez ojca Witolda, lekarza-psychiatrę Feliksa Kaczanowskiego. Witold K. był autorem jednego z plakatów do tego filmu.
Witold-K jako pierwszy Polak miał retrospektywę w najstarszym domu aukcyjnym w Amsterdamie – Sotheby’s w 2007. Jego prace były prezentowane na ponad siedemdziesięciu wystawach, w tym czterdziestu indywidualnych, m.in. w Otis Art Institute of Los Angeles County (retrospektywa w 1973 roku), na wystawie „Graphics by Masters” w La Boetie Gallery w Nowym Jorku (obok dzieł Picassa, Chagalla, Miró, Braque’a i Giacomettiego, 1968), w warszawskiej Zachęcie (1991), Łazienkach Królewskich (2004) oraz w Muzeum Narodowym w Krakowie (2013).
W 2007 zagrał epizodyczną rolę notariusza Adama Koniecpolskiego w filmie Doroty Kędzierzawskiej Pora umierać; był także autorem grafiki wykorzystanej na plakacie promującym film. Rolę małego Witka, syna głównej bohaterki Anieli (Danuta Szaflarska), zagrał w filmie syn Kaczanowskiego, Wit Thomas Kaczanowski.
Był laureatem wielu nagród, m.in. nagrody Kongresu Wolności Kultury (1965), odznaki Zasłużony dla Kultury Polskiej (1997) oraz Srebrnego Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2013). W 2015 uhonorowany tytułem "Wybitny Polak w USA" (Edycja Zachodnie Wybrzeże, w kategorii "Kultura") Fundacji Polskiego Godła Promocyjnego "Teraz Polska".
W 2022 powstał film dokumentalny o jego życiu i twórczości pt. Na krawędzi – Witold K. w reżyserii Jacka Knoppa i Piotra Weycherta. W filmie, poza rodziną artysty wypowiadają się m.in.: Mirosław Chojecki, Wojciech Fangor, Wojciech Fibak, Mark Grol, Dorota Kędzierzawska, Maja Komorowska, Małgorzata Omilanowska-Kiljańczyk, Krzysztof Zanussi oraz francuscy i amerykańscy przyjaciele Kaczanowskiego. Premiera telewizyjna dokumentu miała miejsce 14 marca 2025 w kanale TVP Kultura.
Pod koniec życia mieszkał i tworzył w swoich pracowniach w Warszawie i Konstancinie-Jeziornie.
Uroczystości pogrzebowe odbyły się 14 kwietnia 2025 w Domu Przedpogrzebowym Cmentarza Wojskowego na Powązkach a następnie na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Witold Kaczanowski został pochowany w grobie matki (kwatera 134 - rząd 6 - miejsce 24).
Życie prywatne Dziadkiem Witolda był Kazimierz Kaczanowski (1875-1937) – polityk, poseł na Sejm II kadencji w latach 1928–1930; stryjecznym dziadkiem – Mieczysław Kaczanowski (1876-1936), prawnik, urzędnik ministerialny. Ojciec Witolda, Feliks Kaczanowski (1904-1976) – psychiatra, członek Armii Krajowej, podczas II wojny światowej ukrywał Żydów, osoby z ruchu oporu i wybitne osobistości (m.in. prof. Władysława Tatarkiewicza i jego żonę) w szpitalu psychiatrycznym w Tworkach, którego był wieloletnim dyrektorem. Matka – Zofia z domu Kanigowska (1903-1933), zmarła wkrótce po urodzeniu Witolda na gruźlicę.
Siostra ojca, Anna Joanna Kaczanowska (1909-2006) była żoną Zenona Kliszki. Młodszy brat przyrodni Witolda, Feliks Kaczanowski jr (ur. 1955) jest leśnikiem, absolwentem leśnictwa w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, byłym dyrektorem Słowińskiego Parku Narodowego oraz nadleśniczym terenowym Nadleśnictwa Strzałowo Lasów Państwowych.
Trzykrotnie żonaty, był mężem m.in. Anny z domu Mackiewicz, siostrzenicy dziennikarza i publicysty emigracyjnego Wacława Zbyszewskiego oraz Laurie Smith Kaczanowski (prokurator amerykańskiego miasta Denver). Miał dwóch synów: Pawła (ur. 1954) i Wita Thomasa (ur. 1997) oraz córkę Paulinę (ur. 1964). Był także związany z Krystyną Konarską.
Wystawy Źródło:
indywidualne
zbiorowe
Katalogi wystaw Witold-K. Paintings & lithographs. Jan. 8 - Feb. 1, 1973 (Otis Art Institute of Los Angeles County, Los Angeles 1973); Witold-K. at Ars Longa Galleries. The Design Center of the Southwest, Houston (Ars Longa Galleries, Houston 1974); Witold-K. From people to black holes. 1947-2004 (Wydawnictwo MOST Andrzej Karczewski, Warszawa , ); Witold-K. - Retrospektywa. Wystawa malarstwa Wita Leszka Kaczanowskiego (opracowanie katalogu Iza Rusiniak; zdjęcia Sławomir Białkowski; Dom Aukcyjny Rempex, Warszawa 2006); Witold K. at Sotheby's (Adaptacja tekstu angielskiego oraz tłumaczenia na język holenderski i francuski: Frieda Sanidas Leason; tłumaczenia na język polski: Karolina Kołtun, Anna Błaszczyńska, Barbara Rzepecka; Wydawnictwo MOST, Warszawa-Amsterdam 2007, ; wydanie drugie: Wydawnictwo Most, Warszawa 2008, ; wydanie trzecie: Wydawnictwo Most, Warszawa 2016, ); Witold-K. Limited-edition fine art prints (Denver 2013); Witold-K. Wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie w ramach cyklu "Kolekcja+" - Exhibition at the National Museum in Krakow in the series "Collection+" (redakcja Anna Kowalczyk; tłumaczenie Olga Drenda; Muzeum Narodowe, Kraków 2013, ); Witold-K. Wystawa malarstwa. 3-30 września 2022 r. Galeria "Tyle światów" (Oświęcimskie Centrum Kultury, Oświęcim 2022, ).
Bibliografia Andrzej Nakov [Andréi Nakov], Obrazy Witolda; "Kultura" (Paryż) 1-2 (243-244), styczeń-luty 1968; Dial Torgerson, Security Tightened Over Informant in Tate Murder Case; "Los Angeles Times", 28 sierpnia 1969; Jesteśmy. Wystawa dzieł artystów polskich tworzących za granicą; Galeria Zachęta, Warszawa 1991; Maria Brodzka-Bestry, Polski artysta zza oceanu ("Tygodnik Solidarność" 1997, nr 16, s. 12); O "kurierstwie", pikiecie i Kliszce (rozmowę z Witoldem Kaczanowskim przeprowadził Andrzej Roman; "Tygodnik Solidarność" 1997, nr 16, s. 12); Witold-K at Sotheby's; Amsterdam-Warszawa 2007, 2008, 2016 (trzy wydania); Nie wracaj. Oni wiedzą (rozmowę z Witoldem Kaczanowskim przeprowadził Tomasz Zbigniew Zapert; "Rzeczpospolita" 2007, nr 234, s. A15); Agnieszka Rybak, Plecy Witolda K. ("Rzeczpospolita" 2009, nr 56, s. A21); Sztuka erotycznej ekstazy (rozmowę z Witoldem Kaczanowskim przeprowadzili: Andrzej Bartosiak i Tomasz Klinke; "Przekrój" 2013, nr 16/17, s. 74-78); Witold K. (The Tate - LaBianca Homicide Research Blog, 7 marca 2014); Marek Rodzik, Marcin Furdyna, Losy Polski ważyły się w domu wariatów (rozmowa z Witoldem Kaczanowskim; "Rzeczpospolita"-"Plus-Minus", 2015, nr 184, s. 20-21); Witold-K – Wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie w ramach cyklu "Kolekcja+"; Muzeum Narodowe, Kraków 2013, ).
Przypisy cyt. za: Na krawędzi – Witold K., reż. Jacek Knopp, Piotr Weychert; Media Kontakt 2022. Po latach rozmowę z Kaczanowskim na temat wydarzeń w posiadłości przy Cielo Drive 10050 przeprowadził Tom O'Neill; zob. Tom O'Neill, Don Piepenbring, Chaos. Charles Manson, the CIA, and the Secret History of the Sixties, Little, Brown and Company, New York 2019; wydanie polskie: Manson. CIA, narkotyki i mroczne tajemnice Hollywood, Wydawnictwo Akurat, Warszawa 2019, , s. 80-85. Informacje dostępne w dokumentacji "First Tate Homicide Investigation Progress Report", cytowanej na stronie internetowej mansonblog.com, gdzie znajduje się także fotokopia jednego z przesłuchań Kaczanowskiego przez policję w Los Angeles.
Linki zewnętrzne Witold-K (Witold Kaczanowski 1932-2025) – strona internetowa; Wit Leszek Kaczanowski (Witold-K); culture.pl; Prace Wita Leszka Kaczanowskiego (galeria); culture.pl;
Halina Markowicz, Who is Witold K.? Who is Andrzej R.?; muzyka: Moe Goldstein, narrator: Bob Marcato; witoldk.com; Witold Kaczanowski – Wiek niewinności – „Łobuz z Tworek”; wywiadowcy.pl; The Art of a Lifetime. Witold-K; "Colorado Homes and Lifestyles", wrzesień-październik 2012; Witold-K. Pokaz daru rodziny artysty; Muzeum Narodowe w Krakowie (2013); Agnieszka Rybak – Plecy Witolda K.; "Rzeczpospolita" – "Plus-Minus", 7 marca 2009; Czesław Czapliński, Portret z historią. Witold-K Kaczanowski (2013); Witold-K – On the edge (2024); Nie żyje wybitny polski malarz Witold Kaczanowski. Miał 92 lata; onet.pl, 12 marca 2025; Kompozycja malarska w sali widowiskowej; Oświęcimskie Centrum Kultury, 2025.
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Absolwenci XI Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Reja w Warszawie Kategoria:Amerykańscy malarze Kategoria:Amerykańscy rzeźbiarze