Jan Alojzy Drabikowski (ur. 18 czerwca 1794 w Bieruniu Starym, niem. Alt Berun, zm. 21 marca/2 kwietnia 1865 w Radomiu) – polski urzędnik lokalnej administracji cywilnej w Królestwie Polskim doby konstytucyjnej i po powstaniu listopadowym. W latach 1831–1842 komisarz obwodu sandomierskiego, a w latach 1842–1857 naczelnik powiatu sandomierskiego. Od cara Rosji Mikołaja I uzyskał szlachectwo urzędnicze (1841) i własny herb Trzy Kosy (1853).

Życiorys Wczesne lata Pochodził z rodziny mieszczańskiej, obywateli bieruńskich. Był synem Józefa Drabika (ok. 1751–1823) i Jadwigi z Polaczków (ok. 1752–1808). Miał kilkoro rodzeństwa: Anzelma Józefa, Maurycego Józefa, Antoniego i Karola. Ojciec jego był organistą w kościele pw. św. Bartłomieja Apostoła w Starym Bieruniu i nauczycielem w miejscowej szkole parafialnej.

Ukończył w 1811 r. pruskie gimnazjum w Rudach Wielkich (niem. Rauden lub Groß Rauden) na Śląsku, prowadzone przez miejscowy zakon cystersów. Prawdopodobnie wówczas zmienił nazwisko Drabik na DrabikowskiZdzisław Zarzycki: Kariera lojalnego urzędnika na prowincji Królestwa Polskiego na przykładzie Jana Alojzego Drabikowskiego (1794–1865) w Sandomierzu, „Studia z Dziejów Państwa i Prawa” 2024, t. 27, s. 105–135. e-ISSN 2450-6095; ISSN 1733-0335; RUJ: https://ruj.uj.edu.pl/handle/item/549813..

Kariera zawodowa Od 2 czerwca 1812 do 27 maja 1815 odbył bezpłatną 3-letnią aplikację sądową przy sądzie pokoju powiatu olkuskiego. Od 1 czerwca 1815 do lutego 1819 pracował jako kancelista w administracji rządowej; najpierw w biurze podprefekta olkuskiego, od 28 września 1816 do 12 lutego 1819 w magistracie olkuskim; 3 listopada 1818 został oddelegowany do Biura Komisarza obwodu olkuskiego. Od 13 lutego 1819 do 20 maja 1823 pracował jako kancelista w Wydziale Sądu Policji Poprawczej Obwodu Jędrzejowskiego (od 1820 oddelegowany do podkieleckich Chęcin).

Zdał egzaminy urzędnicze 19 lutego 1823 klasy II „ze szczególnym dla Kraju użytkiem” przed komisją egzaminacyjną w województwie krakowskim. Drugi egzamin urzędniczy zdał 18 października 1826 „na urzęda administracyjne klasy III potrzebne” przed Najwyższą Komisją Egzaminacyjną (działającą przy Radzie Stanu).

Od 26 maja 1823 pracował w Opatowie na stanowisku adiunkta dozorcy miast obwodu opatowskiego. W ramach obowiązków zawodowych przez ponad 8 lat organizował administrację miejską i życie gospodarcze w miastach obwodu opatowskiego.

Po upadku powstania listopadowego, od 1 października 1831 Drabikowski objął urząd komisarza obwodu sandomierskiego, a po reorganizacji administracji lokalnej w Królestwie Polskim 28 września/10 października 1842 Drabikowski pozostał nadal w Sandomierzu na stanowisku naczelnika powiatu sandomierskiego. Awans był nagrodą władz rosyjskich za pomoc jaką przysłużył się wojskom carskim w lecie 1831 przy ich przeprawie na lewy brzeg Wisły w okolicach Zawichostu. W następstwie tego czynu wojska rosyjskie zajęły całą Sandomierszczyznę i stłumiły powstanie listopadowe w sandomierskim.

Według ówczesnej hierarchii urzędniczej kariery (ros. Tabeli rang) Drabikowski od 1823 zaszeregowany był do klasy ósmej. 1 października 1831 jako komisarz obwodu sandomierskiego awansował do klasy siódmej z tytułem radcy nadwornego. Awans do piątej klasy w urzędniczej hierarchii z tytułem radcy stanu uzyskał dopiero 5 stycznia 1854 w nagrodę „za wysługę 20 lat nieskazitelnej pracy (służby) urzędniczej na stanowisku naczelnika powiatu”. Po 45 latach służby urzędniczej, Drabikowski 8/20 czerwca 1857 „najwyższym rozkazem Jego Cesarsko-Królewskiej Mości” Aleksandra II nr 97 z dnia 7 maja 1857„Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” z 25 czerwca/7 lipca 1857 r., nr 146, s. 1117., na własne żądanie „został uwolniony od służby […] z wynagrodzeniem przy uwolnieniu rangą Radcy Kollegialnego [urzędnika VI klasy] i z mundurem do urzędu przywiązanym”Potwierdzono to rozkazem cara z 21 listopada 1857 r. (nr 226). „Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” z dnia 20 stycznia 1858 r., nr 23, s. 163.. Na stanowisku naczelnika powiatu sandomierskiego zastąpił go asesor kolegialny Kajetan Mokulski, dotychczasowy jego pomocnik (zastępca).

Osiągnięcia zawodowe Drabikowski był jednoosobowym organem władzy administracyjnej (cywilnej) działającym w województwie sandomierskim i następnie (od 1837) guberni radomskiej. Zakres obowiązków zawodowych komisarza obwodowego, a od 1842 naczelnika powiatu był taki sam. Do ich kompetencji należały sprawy administracji rządowej szczebla obwodowego/ powiatowego z zakresu: wojska, szkolnictwa, skarbowo-podatkowe, infrastruktury komunikacyjnej, porządku, policji, więziennictwa, szpitalnictwa, wyznań religijnych, kultury i organizacji handlu. Samodzielność decyzyjna takich komisarzy/naczelników była mocno ograniczona. W sensie administracyjnym był to swoisty pośrednik pomiędzy różnymi organami i urzędami wojewódzkimi (gubernialnymi) a władzami miejskimi (municypalnymi), gminami wiejskimi oraz obywatelami.

Drabikowski był aktywny w wielu obszarach życia Sandomierza i powiatu sandomierskiego. Przede wszystkim dał się poznać jako sprawny dysponent środków publicznych i inspirator aktywności gospodarczej oraz propagator życia kulturalnego. Przykładowo:

zorganizował fabrykę sukna przy sandomierskim więzieniu (1836), wybudował nowy pawilon Szpitala Sióstr Miłosierdzia Św. Ducha w Sandomierzu na ok. 400 osób (1836), zlecił wybudowanie w Sandomierzu jatek rzeźniczych i wykopanie (urządzenie) w mieście kilku studni (1852), przyczynił się do pozyskania funduszów rządowych na remont mocno zaniedbanej siedziby seminarium duchownego (1843), na odrestaurowanie sandomierskiej katedry z okazji sprowadzenia do niej relikwii bł. Wincentego Kadłubka (1847) i współdziałał przy formalnym ustanowieniu honorowego patronatu (patronus civitatis episcopalis) bł. Wincentego Kadłubka nad miastem Sandomierzem i diecezją sandomierską (1847); finansował remont budynku wyższej szkole żeńskiej ss. Benedyktynek w Sandomierzu (lata 40. i 50.), jedynej wówczas szkoły elementarnej dla dziewcząt w mieście; wspomagał finansowo działalność męskiej szkoły obwodowej/powiatowej w Sandomierzu; wspomógł finansowo szkoły wiejskie w obwodzie sandomierskim (w Rytwianach, Sobótce i we wsi Szczeka), oraz szkoły miejskie (w Bogorii, Iwaniskach, Klimontowie, Koprzywnicy, Lasocinie, Osieku, Ożarowie, Połańcu, Rakowie, Sandomierzu, Staszowie, Tarłowie i Zawichoście). prekursor uruchomienia szkoły rzemieślniczo-niedzielnej w Sandomierzu (1839), zainicjował powstanie amatorskiego koła teatralnego zw. też Towarzystwem Amatorów Zabaw Teatralnych w Sandomierzu (1832–1837); ściągnął z Krakowa profesjonalnego aktora teatralnego Franciszka Salezego Żebrowskiego oraz kilkuosobowej orkiestry amatorskiej (1835); umożliwiał występy zawodowych teatrów wędrownych w Sandomierzu m.in. Wincentego Raszewskiego (1842), Juliusza Pfejffera z Krakowa i innych; w sandomierskiej szkole obwodowej (powiatowej) zatrudnił osobnego nauczyciel śpiewu kościelnego (po 1835).

Ostatnie lata Drabikowski po przejściu w stan spoczynku (emeryturę) zamieszkał w swoim folwarku w Trzykosach k. Koprzywnicy (kupionym w 1847) wraz z drugą żoną Heleną i dwójką dzieci z pierwszego małżeństwa (Janem Kantym i Anielą), które były jeszcze stanu wolnego. Dbał o swój folwark, m.in. oddłużył go i wytyczył (w latach 1849–1851) jego granice z sąsiadującymi Gnieszowicami, odbudował zabudowania dworskie, zbudował nowy młyn wodny nad Koprzywianką. Działał też w oddziale staszowskim Towarzystwa Rolniczego (1858–1861). Zmarł w Radomiu 21 marca/2 kwietnia 1865.

Rodzina i życie prywatne W 1808, w wieku 13 lat zmarła mu matka i ciężar wychowania i kształcenia syna na cywilnego urzędnika rządowego spoczął na ojcu. 20 maja 1820 w Chęcinach mając 25 lat ożenił się z niespełna 17-letnią Marianną Franciszką (ur. 16 sierpnia 1803 w Jędrzejowie), córką miejscowego urzędnika pocztowego Jana Majera i Anny Gierycowny (vel Geritz, Gierytz, Gierycz). Z tego małżeństwa miał ośmioro dzieci, z czego trójka zmarła w wieku niemowlęcym: Romuald (1821–1822), Stanisław (1825–1826) i Anna (1837–1839), zaś Julia jako 20-letnia panna (1825–1845). Żona Marianna Franciszka zmarła w Sandomierzu w 1848 (w 45. roku życia), zaś jego teść Jan Majer dwa lata później. Drabikowski w 1851 ożenił się po raz drugi z Heleną Lessel (1817–1875), córką znanego warszawskiego architekta Fryderyka Alberta Lessela, pochodzenia niemieckiego, ale dzieci już nie mieli.

Córka Otolia (ur. 1828) została żoną Leopolda Domaszewskiego „urzędnika Rządu Gubernialnego w Radomiu”; Maria (ur. 1834) żoną Pawła Stryjeńskiego h. Tarnawa; syn Jan Kanty (1839-1884) ożenił się z Heleną Przybysławską h. Jasieńczyk, zaś najmłodsza córka Aniela (ur. 1842–1868) została żoną Walentego Pączkowskiego z Trzebiesławic k. Łoniowa.

Odznaczenia i wyróżnienia Drabikowski za nienaganną („bez skazy”) służbę urzędniczą i lojalnościową postawę został nagrodzony trzema odznakami honorowymi (trzema orderami): Św. Stanisława IV klasy (1832), Św. Anny III klasy (1834) i Św. Włodzimierza IV klasy (1842).

W 1841 car Mikołaj I nadał mu szlachectwo urzędniczeSzlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836–1861, oprac. E. Sęczys, przyg. do druku S. Górzyński, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2007 (w ramach serii „Szlachta Polska” pod red. S. Górzyńskiego), s. 140; Szlachta Guberni Augustowskiej, Lubelskiej i Radomskiej wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836–1861, oprac. E. Sęczys, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 2018, s. 90.. 10/22 czerwca 1847 kupił od Anny Malczewskiej ze Skotnik folwarku we wsi Trzykosy koło Koprzywnicy za cenę szacunkową 122 000 złotych polskich, czyli 18 300 rubli (srebrem). Car w 1853 nadał Drabikowskiemu herb Trzy Kosy, który sobie sam ułożył od posiadanych już dóbr (majątku) Trzykosy„Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” z dnia 28 września/10 października 1853 r., nr 225, s. 1687; „Gazeta Codzienna” z dnia 29 września/11 października 1853 r., nr 267, s. 1; i „Kurier Warszawski” z dnia 29 września/11 października 1853 r., nr 267, s. 1305.. Była to swoista nobilitacja za wiernopoddańczą służbę urzędniczą.

Przypisy

Kategoria:Urzędnicy administracji terytorialnej Królestwa Kongresowego Kategoria:Ludzie urodzeni w Bieruniu Kategoria:Urodzeni w 1794 Kategoria:Zmarli w 1865