mały|Grób rodziny Czajkowskich na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Mykoła Andrijowicz CzajkowskiМельник, Г. В. „WPŁYW DZIAŁALNOŚCI NAUKOWEGO TOWARZYSTWA IM. SZEWCZENKI NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ UKRAIŃSKIEJ TERMINOLOGII MATEMATYCZNEJ”. ПРОБЛЕМИ ТА ПЕРСПЕКТИВИ РОЗВИТКУ НАУКИ, ОСВІТИ ТА СУСПІЛЬСТВА В ХХІ СТОЛІТТІ (2021): 20. (uk. Микола Андрійович Чайковський) (ur. 2 stycznia 1887 w Brzeżanach, zm. 7 października 1970 we Lwowie) – ukraiński nauczyciel, matematyk i pisarz.
W 1918 roku napisał jedno z pierwszych dzieł ukraińskiej fantastyki naukowej – powieść За силу сонця (Za siłę słońca).
Życiorys Urodził się w Brzeżanach w Galicji 2 stycznia 1887 roku. Był pierworodnym synem prawnika i pisarza Andrija Czajkowskiego. Uczył się w gimnazjum w Brzeżanach w latach 1897–1905. Następnie studiował na Uniwersytecie Karola w Pradze (mechanika i filozofia), potem na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie w 1911 roku uzyskał tytuł doktora filozofii.
Od 1913 był członkiem Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. Pracował krótko w szkole ukraińskiej w Tarnopolu, a także w Berlinie i na terenie Austrii. Podczas I wojny światowej był nauczycielem i tłumaczem w obozie jenieckim w Wiedniu. Później pracował jako nauczyciel w Rawie Ruskiej.
W latach 1914–1918 był związany ze Związkiem Wyzwolenia Ukrainy. Po wojnie został docentem na Ukraińskim Uniwersytecie Państwowym w Kamieńcu Podolskim, a następnie nauczycielem w gimnazjach i uczelniach we Lwowie i Jaworowie. W 1923 lub 1929 roku (źródła podają różne dane) został profesorem w szkole średniej w Odessie ( w Odessie).
W 1933 roku został aresztowany przez władze radzieckie jako „polski szpieg” i zesłany do łagru na 10 lat. Przebywał w Karelii i okolicach Archangielska, gdzie pracował przy budowie kanału Białomorsko-Bałtyckiego.
Po zwolnieniu pracował kolejno w Tomsku, Semipałatyńsku (dziś Semej w Kazachstanie) oraz w Swierdłowsku (dziś Jekaterynburg), gdzie od 1944 do 1947 był nauczycielem (lub profesorem, źródła podają różne dane), m.in. na . W 1954 wrócił na Ukrainę. W 1956 roku został i wykładał na uczelniach we Lwowie, m.in. (od 1961 r.) na Uniwersytecie Lwowskim. Zmarł we Lwowie 7 października 1970 roku. Pochowany został na Cmentarzu Łyczakowskim.
Twórczość W 1908 roku opublikował pierwszą pracę naukową z matematyki. Był autorem licznych artykułów, podręczników, słownika ukraińskiej terminologii matematycznej (1924), a także bibliografii ukraińskich nauk matematycznych (1931) W 1915 roku opublikował książkę o zaćmieniach Słońca i Księżyca. Napisał 51 artykułów do . Jego bibliografia obejmuje 193 prace naukowe z zakresu matematyki.
W 1918 roku napisał powieść fantastycznonaukową Za siłę słońca (ukr. За силу сонця). W swojej książce Czajkowski przedstawił Ukrainę jako światowego pioniera w dziedzinie energii słonecznej, snując intrygi dotyczące szpiegów z innych krajów, próbujących ukraść ukraińską technologię. Powieść została wydana dopiero w 1925 roku we Lwowie przez Ukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne. Jest uznawana za jedno z pierwszych dzieł ukraińskiej fantastyki naukowej i pierwsze dzieło science fiction napisane w języku ukraińskim. Praca ta opisywana jest jako jedno z pierwszych dzieł opisujących koncepcję radiotelefonu. Powieść nie zyskała jednak większej popularności na Ukrainie, ponieważ została opublikowana w Polsce, w związku z czym nie została ani wznowiona, ani wspomniana w krytyce literackiej w Związku Radzieckim, przez co została skutecznie zmarginalizowana w kluczowym okresie kształtowania się ukraińskiej fantastyki naukowej, tj. latach 20. i 30. XX wieku.
W 1926 roku opublikował futurologiczny esej o technologii przyszłości pt. „Technologia jutra”.
Upamiętnienie Uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy z 22 grudnia 2016 roku zdecydowano o uczczeniu 130. rocznicy urodzin Mykoły Czajkowskiego jako jednej z rocznic państwowych obchodzonych w 2017 rokuПостанова Верховної Ради України від 22 грудня 2016 року № 1807-VIII «Про відзначення пам'ятних дат і ювілеїв у 2017 році»..
Przypisy
Linki zewnętrzne Mikoła Czajkowski. Życie dla narodu (biografia, po rosyjsku)
Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1970 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wiedeńskiego Kategoria:Więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Ukraińscy autorzy fantastyki naukowej Kategoria:Ukraińscy matematycy