Dyskusja między dialektykami i mechanicystami – wszechzwiązkowa debata w filozofii marksistowsko-leninowskiej epoki stalinizmu.
Przebieg dyskusji Chodzi tu o najbardziej znakomitą dyskusję w filozofii radzieckiej lat 20. W toku badań nad ogólnymi zagadnieniami materializmu dialektycznego wśród radzieckich filozofów ujawniły się różne punkty widzenia na jego rolę i miejsce w systemie wiedzy naukowej, co doprowadziło do skrystalizowania się dwóch zasadniczych stanowisk, tj. dialektyków (zwanych inaczej „jakościowcami" lub grupą Deborina) i mechanicystów (zwanymi inaczej „ilościowcami"). Dyskusja między dialektykami i mechanicystami rozpoczęła się w latach 1924–1925 od polemiki J. E. Stena ze znanym działaczem partii bolszewickiej I. I. Skworcowem- Stiepanowem na łamach pisma „Bolszewik". Później przeniosła się też na łamy innych pism (głównie „Pod znamieniem marksizma”) oraz monograficznych publikacji. Mechanicyści to głównie pracownicy Instytutu Naukowo-Badawczego im. K. A. Timiriazewa. Zaliczano do nich np. I. I. Skworcowa-Stiepanowa, (pseud. Ortodoks), , , , N. J. Bucharina, A. A. Bogdanowa, , . Hołdowali swoistemu redukcjonizmowi, sądząc, że można „sprowadzić" wszystkie zjawiska przyrodnicze i spofeczne do zjawisk fizyko-chemicznych i ująć je w ścisłym opisie matematycznym. Ta grupa filozofów i przyrodoznawców usiłowała interpretować filozofię marksistowską jako naukę, która rozciąga prawa nauk przyrodniczych na wszystkie dziedziny bytu i myślenia.
Mechanicyzm był swoistym przejawem wpływów pozytywizmu w filozofii marksistowskiej. Stanowisku mechanicystów przeciwstawili się dialektycy (A. M. Deborin, Władimir Adoratski, , , Jemieljan Jarosławski, , , J. E. Sten i inni). Mieli oni odmienne od mechanicystów poglądy na treść i zadania filozofii. Bronili pewnej autonomii filozofii w stosunku do nauk szczegółowych, przeciwstawiając się utożsamianiu jej problemów z problemami nauk szczegółowych. Stali na stanowisku jakościowego zróżnicowania zjawisk w przyrodzie i społeczeństwie. Zarazem uznawali, że zjawiska „wyższe” pósiadają pewne cechy, których nie posiadają zjawiska „niższe” (np. zjawiska biologiczne posiadają takie cechy, których nie mają zjawiska fizyko-chemiczne) . W styczniu 1931 r., w uchwale KC partii na temat czasopisma „Pod znamieniem marksizma” mechanicyzm został scharakteryzowany jako „próba swoistej rewizji marksizmu”. Pod wpływem krytyki szereg uczonych radzieckich, podzielających wcześniej poglądy mechanistyczne, porzuciło swe stanowisko.
Przypisy
Bibliografia
w językach obcych
Linki zewnętrzne
Kategoria:Filozofia marksistowska Kategoria:Debaty