Viktors Eglītis (ur. 15 kwietnia 1877 w Lejas Kauperos, zm. 20 kwietnia 1945) – łotewski powieściopisarz, teoretyk literatury, poeta, eseista, publicysta i dramatopisarz.
Uważany jest za jednego z najważniejszych propagatorów wczesnego modernizmu na Łotwie, związanego także z nurtami dekadentyzmu, a później – z jaunklasicismem i realizmem.
Życiorys Edukacja Uczył się w Lazdonie w prawosławnej szkole św. Mikołaja (1887-1888), następnie w prawosławnej Szkole Duchownej w Witebsku (1889-1893) i w tamtejszym seminarium (1893-1899). W latach 1899-1901 studiował w szkole rysunku w Penzie, a w latach 1901-1902 uczęszczał do pracowni malarskiej Ilji Riepina w Petersburgu. Ważnym elementem jego formacji była bliska znajomość z rosyjskimi symbolistami, m.in. Wiaczesławem Iwanowem, Walerijem Briusowem (jego wybór poezji Eglītis przetłumaczył na łotewski w 1904) oraz Aleksiejem Riemizowem.
W 1907 podjął studia filologii klasycznej na Uniwersytecie w Tartu, które kontynuował do 1913, choć ich nie ukończył. W 1927 został uznany za pełnoprawnego nauczyciela szkoły średniej mimo braku wykształcenia wyższego, a rok później uzyskał kwalifikacje na podstawie wydanych wcześniej monografii o Jānisie Poruku i Fallisie.
Działalność zawodowa i literacka Debiutował w 1898 w czasopiśmie „Austrums” pod pseudonimem Jukums. Od 1899 publikował tam także opowiadania, a od 1902 jego twórczość ukazywała się w „Mājas Viesa Mēnešraksts”. Równolegle pracował jako nauczyciel – od 1903 w gimnazjum Atasa Ķeniņša, a później w innych szkołach.
W latach 1919-1920 pełnił funkcję kierownika działu sztuki w gazecie „Latvijas Sargs”, natomiast w latach 1920-1923 pracował w redakcji „Latvijas Kareivis”. W tym samym okresie wykładał na Uniwersytecie Łotewskim. W latach 1924-1935 pracował jako nauczyciel w II Gimnazjum Miejskim w Rydze.
Represje i śmierć Po ponownej okupacji Łotwy przez Związek Radziecki w 1944, 8 października Eglītis został aresztowany w Dobele. 3 lutego 1945 skazano go podczas tajnej sesji trybunału Drugiego Frontu Bałtyckiego na 10 lat obozu pracy. Następnego dnia trafił do więzienia NKWD w Rydze. Zmarł 20 kwietnia 1945 w nieustalonym miejscu podczas odbywania kary.
Życie prywatne W życiu prywatnym związany był z artystką Hildą Vīką. Jego synem był znany pisarz Anšlavs Eglītis.
Twórczość Twórczość Eglītisa ulegała znaczącym przemianom stylistycznym – od realizmu, poprzez dekadentyzm i modernizm, aż po jaunklasicism i elementy realizmu społecznego. Mimo zmian zachowywał konsekwentnie dążenie do oryginalnej, intensywnej obrazowości.
Proza i eseistyka Wczesne opowiadania (1899-1902) oraz powieść Tilti un pārigājēji (wyd. książkowe 1926) wykazują cechy realizmu, choć widoczny jest już wpływ modernizmu. Modernistyczna poetyka dominuje w tomie opowiadań Vērtības pārvērtējot (1911) oraz w tomie poetyckim Elēģijas (1907).
Ważną część dorobku stanowią teksty teoretycznoliterackie. W eseju Poruks (1903) analizował początki modernizmu w literaturze łotewskiej. W 1914 ukazał się zbiór jego prac krytycznych Ceļš uz latvju renesansi. W 1921 opublikował dwie monografie – Jānis Poruks (rozszerzoną wersję eseju z 1903) oraz Fallijs, a w 1923 polemiczną pracę Andrievs Niedra savā dzīvē un darbos.
Szerokie panoramy społeczne przedstawiał w trylogii powieściowej: Skolotāja Kalēja piedzīvojumi (1914/1921), Nenovēršamie likteņi (1926) oraz Domājošā Rīga (1928/1934). Doświadczenia z I wojny światowej i okresu rewolucji odzwierciedlają m.in. opowiadania Latvietis Krievijā (1920), Juku laikos i Zvēru dārzā (1923).
Poezja W poezji Eglītis łączył elementy modernizmu, symbolizmu, klasycyzmu i refleksji osobistej. Tom Hipokrēna (1912) jest przykładem przejścia od modernizmu ku jaunklasicismowi. Z kolei tom Kastaļavots (1925) uznawany jest za jedno z najdojrzalszych osiągnięć jego liryki.
Do najważniejszych utworów poetyckich należą:
epopeja Pelēkais barons (1909) oraz jej kontynuacja z 1933, wzorowana kompozycyjnie na Onieginowskiej strofie, Mīlestības poēma (1921), Dievu sūtne (1934), dedykowana zmarłej żonie Mariji.
Dramaturgia Eglītis pisał również sztuki teatralne, m.in. Galmā (1906), Ceļa biedri (1921), komedię Lauku miljonārs jeb Re, kur vīrs (1923), dramat Ministra sievas (1924) oraz Nesaraujamās saites (1934). Żaden z tych utworów nie zdobył jednak większego rozgłosu.
Przypisy
Linki zewnętrzne Viktors Eglītis w bazie Goodreads
Kategoria:Łotewscy pisarze Kategoria:Łotewscy poeci Kategoria:Łotewscy dramaturdzy Kategoria:Łotewscy publicyści Kategoria:Eseiści XIX wieku Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Teoretycy literatury Kategoria:Symboliści (pisarze) Kategoria:Moderniści Kategoria:Realiści (pisarze) Kategoria:Łotewskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1945