Nie ma orchidei dla panny Blandish

Nie ma orchidei dla panny Blandish () – powieść Jamesa Hadleya Chase’a wydana w Wielkiej Brytanii w 1939 roku.

Książka została pozytywnie oceniona w mediach, ale jednocześnie krytykowano ją za obsceniczność i przemoc. Sprzedano ponad dwa miliony egzemplarzy książki. Kontynuacją książki jest z 1947 roku.

Okoliczności powstania utworu Chase napisał książkę w ciągu sześciu weekendów 1938 roku. Wśród źródeł inspiracji wymienia się twórczość amerykańskiego pisarza kryminalnego Jamesa M. Caina oraz opowiadania publikowane w magazynie typu pulp magazine „”.

Kolejne wydania książki miały miejsce w 1948 i 1961 roku. To pierwsze, które ukazało się w USA, zostało przygotowane w taki sposób, żeby tekst był mniej brutalny. Philip Tew ocenia nową wersję jako wynik cenzury panującej w tamtych czasach.

Francuskie wydanie ukazało się w 1946 roku nakładem Gallimarda w serii kryminalnej Série Noire. Tłumaczenie przygotował . Pierwsze polskie wydanie opublikowało wydawnictwo Alfa w 1992 roku w przekładzie Wojciecha Usakiewicza.

Fabuła Grupa przestępców planuje kradzież naszyjnika. Po zabiciu ochroniarzy porywają jego właścicielkę pannę Blandish, jednak przypadkowo natrafiają na inny gang – Grissonów, kierowany przez Ma Grisson. Grissonowie zatrzymują porwaną, którą opiekuje się Slim Grisson. Po trzech miesiącach ojciec panny Blandish zatrudnia prywatnego detektywa Dave’a Fennera, by zbadał sprawę. Fenner, po przesłuchaniu jednego z członków gangu, odnajduje ich kryjówkę w klubie nocnym, co prowadzi do rozpoczęcia obławy na Slima. Uratowana, lecz straumatyzowana Blandish, nie widząc dla siebie możliwości powrotu do normalnego życia, popełnia samobójstwo.

Opinie krytyków Niektórzy krytycy porównywali książkę do Williama Faulknera. Brytyjski pisarz i eseista George Orwell zauważył, że fabuła została częściowo zaczerpnięta z Azylu. Brytyjski pisarz Colin Watson ocenił powieść jako „na pół pornograficzną”, próbującą naśladować twardy styl amerykańskich autorów, takich jak Faulkner czy Dashiell Hammett. Philip Tew, podobnie jak Orwell, wskazał na wyraźne podobieństwa do Azylu. Jego zdaniem, tak jak akcja powieści Faulknera osadzona jest na głębokim , tak wydarzenia książki Chase’a toczą się w nieokreślonym miejscu, będącym mieszanką stereotypów zaczerpniętych z pulpowej literatury i filmów gangsterskich.

George Orwell w eseju Raffles and Miss Blandish z 1944 roku porównał książkę do opowiadań o fikcyjnej postaci autorstwa E. W. Hornunga. W swojej pracy określił ją jako „wyjątkowy utwór literacki, w którym nie ma ani jednego zbędnego słowa, ani niestosownej nuty”. Zdaniem Orwella największa popularność książki przypada na rok 1940 podczas bitwy o Anglię i Blitzu. W swoim eseju zauważa także, że nikt nie szukałby bohaterów i złoczyńców w poważnej powieści, ale w prozie niskiej klasy wciąż oczekuje się wyraźnego rozróżnienia między dobrem a złem oraz między legalnością a nielegalnością.

Po publikacji powieść zyskała dużą popularność wśród brytyjskich żołnierzy podczas II wojny światowej. Czytelnicy z sił zbrojnych cenili zwłaszcza jej śmiałe, sensacyjne fragmenty, które wyznaczały nowe granice w ówczesnej literaturze popularnej. Historyk wojskowości Patrick Bishop określił ją jako „być może najbardziej poczytną książkę wojny”.

Zdaniem krytyka literackiego Briana Stableforda powieść odniosła sukces komercyjny i została pozytywnie odebrana w mediach, choć wzbudziła również kontrowersje ze względu na odważne przedstawienie seksualności i przemocy. Wpis w Encyclopedia of Mystery and Detection określa powieść jako mieszankę przemocy, seksu i amerykańskich gangsterów.

Philip Kemp, oceniając filmową adaptację z 1948 roku, stwierdził, że Chase zamierzał, aby Panna Blandish była pastiszem powieści kryminalnych w stylu Jamesa M. Caina, a ekranizacja konsekwentnie podąża tą samą drogą.

Ernest Mandel w książce Delightful Murder stwierdził, że sukces tego typu powieści potwierdza ich status jako odbicia chorego społeczeństwa – były one, jego zdaniem, przejawem społecznego rozkładu. Z kolei Colin Watson w Snobbery with Violence uznał, że utwór stanowi wyrachowaną próbę wzbudzenia podniecenia poprzez projekcję wyobrażeń angielskiego autora o tym, jak amerykańscy gangsterzy rzekomo bestialsko traktują siebie nawzajem oraz kobiety.

Francuscy krytycy analizowali wpływ przekładu książki na tamtejszym rynku. Powieść była jedną z pierwszych publikacji w cyklu Série Noire, tłumaczonych przez . Autorzy pracy naukowej Origins and Legacies of Marcel Duhamel’s Série Noire uznali, że utwór wyznaczył charakter i ton całego cyklu. Zwrócili także uwagę na kontekst historyczny publikacji kolejnych tytułów serii: w 1945 roku, pod koniec II wojny światowej, ukazały się Trujący bluszcz oraz This Man Is Dangerous . Zdaniem badaczy francuscy czytelnicy nie byli wówczas przygotowani na brutalne narracje o wojnach gangów.

Autorzy pracy naukowej J’irai cracher sur vos tombes and the Série Noire, oceniając sześcioweekendowy okres powstawania książki, porównali go z procesem tworzenia Napluję na wasze groby Borisa Viana, również napisaną w podobnie krótkim czasie. Ich zdaniem krótki czas pracy nie jest niczym niezwykłym, a tempo pisania nie wyklucza wysokiej jakości utworu.

W ciągu pięciu lat od premiery sprzedano milion kopii. Według danych z 2009 roku sprzedano ponad dwa miliony egzemplarzy powieści. Utwór znajduje się na 89. miejscu listy 100 książek XX wieku według Le Monde.

Adaptacje W 1942 roku powieść została zaadaptowana na sztukę teatralną . W przedstawieniu wystąpili m.in. jako Slim Grisson, jako Ma Grisson oraz jako Blandish. Spektakl grano 203 razy w londyńskim .

W 1948 roku powieść doczekała się brytyjskiej adaptacji filmowej zatytułowanej , której akcję przeniesiono do Nowego Jorku. Na jej podstawie powstał także amerykański film Gang Mamy Grissom z 1971 roku, umiejscowiony w Kansas City w czasach wielkiego kryzysu.

Kontynuacja W 1947 roku ukazała się kontynuacja pod tytułem . Akcja, osadzona dwadzieścia lat później, koncentruje się na Carol Blandish – córce panny Blandish i Slima Grissona. Francuskie wydanie zatytułowane La Chair de l’orchidée, ukazało się rok później.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Powieści z 1939 Kategoria:Powieści kryminalne i sensacyjne