Budynek XX Liceum Ogólnokształcące im. Leopolda Staffa – zabytkowy budynek szkolny w Krakowie, znajdujący się w Dzielnicy I Stare Miasto, przy ulicy Szlak 5, współcześnie mieszczący publiczne liceum ogólnokształcące.
Został zaprojektowany przez Jana Zawiejskiego, a wzniesiony w latach 1908–1911, względnie 1910–1911. Pierwotnie działały w nim Szkoła Miejska numer 7 (św. Floriana) i Męska Szkoła Wydziałowa, następnie w latach 1945–1978 Szkoła Podstawowa numer 7, potem Studium Wychowanie Przedszkolnego, a od 1982 roku Studium Nauczycielskie. XX Liceum Ogólnokształcące powstało w 1991 roku, 2 lata później stało się jedynym użytkownikiem budynku. Leopold Staff został patronem tej placówki oświatowej w 1996 roku.
Obiekt został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych w 1994 roku.
Historia budynku Budynek powstał za prezydentury Juliusza Leo, w ramach najintensywniejszej w ówczesnym Krakowie rozbudowy sieci szkół, był jednym z kilkunastu wzniesionych na początku XX wieku; ; .. Na jego miejsce wybrano okolicę zwaną Maślakówką, przy zabudowywanej wówczas ulicy Szlak, otrzymał numer 5–7. Jego projektantem był Jan Zawiejski, piastujący wówczas stanowisko architekta miejskiego, dla którego był to jeden z czternastu zaprojektowanych budynków szkolnych; ; ; ..
Pierwszy projekt szkoły przy ulicy Szlak Zawiejski wykonał w 1908 roku, ostatecznie gmach wzniesiono z pewnymi zmianami w stosunku do pierwotnych założeń.. Budowa trwała w latach 1908–1911; ; ., względnie 1910–1911; .. Do użytku została oddana jeszcze w roku 1911. lub już 1912..
W tym momencie był to najnowocześniejszy budynek szkolny w mieście, z oświetleniem elektrycznym i centralnym ogrzewaniem, przestronnymi i funkcjonalnymi pracowniami, wyposażonymi w nowoczesne pomoce dydaktyczne oraz dużą salą gimnastyczną (takimi mogły pochwalić się nieliczne szkoły, zaś ta była od nich większa) i natryskami; ; ; .. Dziennik „Nowa Reforma” podawał, że w obiekcie mieściło się 12 sal z przylegającymi do nich gabinetami, 3 sale rysunków, warsztaty stolarski i ślusarski, sala do slöjduByły to ćwiczenia techniczne, jak obróbka drewna lub tektury, które miały rozwijać umiejętności manualne i lepiej przygotowywać. Pomysł, jak i nazwa, zostały zaczerpnięte z pedagogiki krajów skandynawskich, patrz: ; ., jadalnia (refektarz) dla ubogich uczniów oraz mieszkania dla dyrektora szkoły oraz dwóch tercjanówByli to woźni szkolni, patrz: ... Budynek miał być także najdroższym spośród wzniesionych wówczas szkół: „Nowa Reforma” koszt prac szacowała na ponad 1,5 miliona koron, natomiast opracowania z końca XX i początku XXI wieku podają niższe sumy – około 400 tysięcy., 460 tysięcy lub pół miliona (z czego 410 tysięcy miała kosztować sama budowa, resztę sumy stanowił koszt zakupu parceli).
Dwukrotnie budynek przestał służyć swojemu przeznaczeniu: najpierw podczas I wojny światowej, kiedy to został zamieniony na szpital wojskowy, a następnie w trakcie II wojny światowej, kiedy to niemiecki okupant przejął go na swoje celeWedle we wrześniu 1939 roku budynek został zajęty na potrzeby Wojska Polskiego. (szkoła została wówczas przeniesiona na Kazimierz), co się skończyło częściową dewastacją. Od 1945 roku nieprzerwanie zajmowały go kolejne placówki szkolne..
14 czerwca 1994 roku budynek został wpisany do rejestru zabytków.. Na początku XXI wieku przeprowadzono w nim szeroko zakrojone prace konserwatorskie (finansowane przez Narodowy Fundusz Rewaloryzacji Zabytków Krakowa) obejmujące między innymi założenie nowej instalacji elektrycznej, remont dachu, elewacji, detali kamieniarskich i stolarki drzwiowej oraz rekonstrukcję stolarki okiennej..
Historia szkół Budynek określano mianem „szkoły św. Floriana”; .. Siedzibę znalazły w nim dwie, męskie placówki. Jedną z nich była „szkoła pospolita im św. Floriana” (Szkoła Miejska numer 7), która powstała na bazie szkoły parafialnej przy kościele św. Floriana; ., natomiast drugą Szkołą Wydziałowa, przeznaczona dla uczniów, którzy chcieli się kształcić dalej, ale bez konieczności uczęszczania do szkoły średniej, w której ponadto otrzymywali przygotowanie do pracy zawodowej. Uczęszczali do niej chłopcy w wieku od 10 do 13 lat, czasem również do 16 roku życia, na ogół z ubogich rodzin, często o ograniczonych zdolnościach. Dużą rolę odgrywały zajęcia praktyczne, ze względu na nie liczba godzin lekcyjnych była większa niż w szkołach średnich.. Obie placówki funkcjonowały razem od 1899 roku, kiedy to mieściły się jeszcze w budynku szkoły przy placu Matejki 11 i miały wspólnego dyrektora; ..
W styczniu 1945 roku, po zakończeniu okupacji niemieckiej, w budynku rozpoczęła działalność Szkoła Podstawowa numer 7Wedle w styczniu budynek został przeznaczony na potrzeby żołnierzy Armii Czerwonej, a dopiero w październiku oddany miastu. SP nr 7 była następczynią funkcjonującej wcześniej szkoły św. Floriana .. Funkcjonowała w nim do 1978 roku, kiedy to została przeniesiona do nowego obiektu przy ulicy Spasowskiego 8.
Od lat 70. gmach przy Szlaku służył Studium Wychowania Przedszkolnego, które w 1982 roku zostało przekształcone w Studium Nauczycielskie, realizujące kierunki wychowanie przedszkolne i nauczanie początkowe. W 1991 roku utworzono XX Liceum Ogólnokształcące, które razem ze studium, tworzyło Zespół Szkół Ogólnokształcących numer 10; ..
W 1993 roku XX LO zostało jedynym użytkownikiem budynku, bowiem wtedy studium zakończyło działalność. Trzy lata później, w kwietniu, liceum otrzymało za patrona Leopolda Staffa. Uroczystość nadania jego imienia odbyła się w Filharmonii Krakowskiej..
Opis budynku Trzypiętrowy, wzniesiony na planie podłużnym, równolegle do ulicy Szlak, z dwoma skrzydłami od strony podwórza. Fasada z trzema ryzalitami została harmonijnie ozdobiona podziałami pionowymi i poziomymi oraz (jak w przypadku innych szkół projektu Zawiejskiego) herbem miasta.. Styl architektury określany jest jako modernizm klasycyzujący lub eklektyzm klasycyzujący; .. W twórczości projektowej Zawiejskiego był to pierwszy obiekt w którym sięgnął po motywy z klasycyzmu, wyróżniający się odejściem od typowego dla ówczesnych krakowskich szkół neogotyku..
Budynek ma bardzo jasny hol, szeroki na około 4 metry, z dwiema parami dwuskrzydłowych drzwi.. Pierwotnie znajdowała się tam również rzeźba św. Floriana, która jednak została usunięta w okresie stalinowskim (trafiła do krakowskiego kościoła św. Floriana). Po nadaniu XX LO imienia Leopolda Staffa umieszczono w holu tablicę pamiątkową poświęconą poecie; ..
Sala gimnastyczna została usytuowana na parterze jednego z bocznych skrzydeł. Ponieważ od samego początku miała również pełnić funkcję auli na uroczystości szkolne wzniesiono dodatkowe wejście do niej, z niedużym tarasem od strony podwórka.
Korytarze szkoły zostały ozdobione polichromią przedstawiającą herby, które umieszczono w kartuszach na konsolach łuków sklepiennych. Jej program ikonograficzny jest rozbudowany, lecz chaotyczny. Obejmuje herby wybranych rodów szlacheckich, miast i województw. Polichromia powstała najpewniej już po ukończeniu budowy szkoły i ma charakter wtórny.. Została zamalowana w okresie stalinowskim, prawdopodobnie dlatego, że wśród herbów były też związane z Kresami Wschodnimi. Odrestaurowano ją w 2008 roku.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne – reprodukcje zdjęć budynku z lat 1910–1911 wykonanych prawdopodobnie przez Tadeusza Jabłońskiego
Kategoria:Zabytkowe budynki w Krakowie Kategoria:Budynki szkół i instytucji badawczych w Krakowie Kategoria:Dzielnica I Stare Miasto