Altino do Tojal (właśc. Altino Martins da Costa, ur. 26 lipca 1939 w Bradze, zm. 15 lipca 2018 w Brunhais, Póvoa de Lanhoso) – portugalski dziennikarz i pisarz, autor opowiadań, nowel i powieści. Zbiór opowiadań Os Putos (1973) doczekał się licznych wznowień oraz adaptacji teatralnych i telewizyjnych.
Życiorys Altino do Tojal wychowywał się poza najbliższą rodziną. Opiekę nad nim sprawowała ciotka, nauczycielka szkoły podstawowej, oraz dziadek – emerytowany nauczyciel. Jego ojciec wyemigrował do Francji, a matka przeniosła się do Lizbony w poszukiwaniu pracy.
Był samoukiem i ze względów zarobkowych podjął pracę w prasie. Współpracował m.in. z tytułami Jornal de Notícias, O Século oraz O Comércio do Porto.
Podczas jednej z podróży zagranicznych został zatrzymany w Hiszpanii i przed deportacją do Portugalii przebywał w więzieniu w Valladolid, gdzie był osadzony w celi sąsiadującej z tą, w której niegdyś przetrzymywano Krzysztofa Kolumba. Po powrocie do Portugalii podjął pracę w Biblioteca Pública de Braga. Według relacji biograficznych był również więziony w Portugalii przed rewolucją goździków w 1974 roku.
W wywiadzie udzielonym w 2001 roku podkreślono, że autor unikał rozgłosu i nie zabiegał o promocję własnej twórczości, co ujął słowami: „Nunca dei importância à divulgação da minha obra” (tłum. własne: „Nigdy nie przywiązywałem wagi do rozpowszechniania mojej twórczości”), uzasadniając to przekonaniem, że „Se a minha obra tivesse a importância que eu lhe atribuía, o tempo se encarregaria de lhe prestar justiça” (tłum. własne: „Jeśli moja twórczość miałaby wagę, jaką jej przypisywałem, czas zająłby się oddaniem jej sprawiedliwości”).
Twórczość Twórczość Altino do Tojal koncentrowała się na krótkich formach prozatorskich podejmujących tematykę społeczną, często z perspektywy dzieci i młodzieży pochodzących z najuboższych środowisk i funkcjonujących na marginesie życia społecznego. Jak zauważa dziennik Público, proza ta bywa porównywana do twórczości Maksyma Gorkiego ze względu na sposób przedstawiania dzieciństwa w kontekście uwarunkowań społecznych i materialnych.
Zbiór Os Putos przedstawia historie dzieci i młodzieży dorastających w ubogich środowiskach wiejskich Portugalii lat 60., ukazując ich codzienne doświadczenia w warunkach biedy, wykluczenia i ograniczonych perspektyw życiowych. W opowiadaniach takich jak „O Campo de Judite” autor opisuje m.in. sposób, w jaki dzieci doświadczają emigracji zarobkowej swoich rodziców oraz dorastania pod ich nieobecność.
Adaptacje i obecność w kulturze popularnej Na podstawie zbioru opowiadań Os Putos w 1979 roku powstał serial telewizyjny wyprodukowany przez portugalską telewizję publiczną RTP, obejmujący adaptacje czterech opowiadań autorstwa Altino do Tojal.
Na podstawie opowiadania Altino do Tojal powstał również utwór fado „Os Putos”, wykonywany przez Carlos do Carmo, do którego muzykę skomponował José Mário Branco.
Tłumaczenia na język polski W języku polskim ukazało się opowiadanie Altino do Tojala – Wesele stu tysięcy barbarzyńców (oryg. Bodas de Cem Mil Bárbaros), w tłumaczeniu Ireneusza Kani (Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980), opublikowane w serii „Fantastyka i Groza”Altino do Tojal. Wesele stu tysięcy barbarzyńców. Tłum. Ireneusz Kania. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1980..
W posłowiu do wydania tłumacz określa utwór jako „baśń przepojoną liryzmem albo pełną fantazji satyrę, nade wszystko jednak – melancholijny hymn do miłości i przyjaźni”Altino do Tojal. Wesele stu tysięcy barbarzyńców. Tłum. Ireneusz Kania. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1980, s. 80.. Ireneusz Kania, odwołując się do rozmów z autorem, sugeruje, że utwór został napisany „dla siebie jako ucieczka w dziedzinę wolności suwerennej, wewnętrznej, jako sposób na przetrwanie”.
Upamiętnienie W uznaniu dla dorobku literackiego autora imieniem pisarza nazwano ulicę (Rua Altino do Tojal) w miejscowości Póvoa de Lanhoso, z którą autor był związany w ostatnich latach życia. W maju 2023 roku w Sobradelo da Goma odsłonięto także poświęcony mu pomnik.
Wybrane utwory Sardinhas e Lua (1964) Os Putos (1973) A Homenagem (1974) A Colina dos Espantalhos Sonhadores (1975) Bodas de Cem Mil Bárbaros (1978) O Oráculo de Jamais (1979) Orvalho do Oriente (1981) Os Novos Putos (1982) Viagem a Ver o Que Dá (1983) Os Novíssimos Putos (1984) Histórias de Macau (1987) Ruínas e Gente (1991) Jogos de Luz e Outros Natais (2009) Noite de Consoada e Outros Natais (2011)
Przypisy
Linki zewnętrzne Altino do Tojal – Fundação Bracara Augusta
Kategoria:Pisarze języka portugalskiego Kategoria:Portugalscy autorzy fantastyki Kategoria:Portugalscy dziennikarze Kategoria:Portugalscy publicyści Kategoria:Portugalscy prozaicy Kategoria:Prozaicy XX wieku Kategoria:Prozaicy XXI wieku Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Zmarli w 2018