mały|Etanol Zatrucie alkoholowe – stan toksyczny spowodowany spożyciem alkoholu etylowego w ilości przekraczającej zdolność organizmu do jego metabolizowania. Prowadzi do zaburzeń funkcji ośrodkowego układu nerwowego (OUN), układu krążenia, układu oddechowego i gospodarki metabolicznej. Może być zagrażające życiu, zwłaszcza przy wysokim stężeniu alkoholu we krwi.
Mechanizm działania i neurochemia Alkohol działa wielokierunkowo na OUN, wpływając na liczne neuroprzekaźniki i receptory:
GABA-A – etanol zwiększa przepuszczalność kanałów chlorkowych, co prowadzi do hiperpolaryzacji neuronów i hamowania przewodnictwa synaptycznego. W efekcie obserwuje się sedację, spowolnienie reakcji, zaburzenia koordynacji i upośledzenie zdolności motorycznych. NMDA (glutaminian) – etanol hamuje receptory NMDA, co zmniejsza pobudzenie neuronów, przyczynia się do zaburzeń pamięci, amnezji oraz spowolnienia przetwarzania informacji. Hamowanie NMDA jest również istotne w powstawaniu tolerancji i objawów abstynencyjnych. Dopamina – alkohol stymuluje uwalnianie dopaminy w układzie mezolimbicznym (jądro półleżące), co odpowiada za początkową euforię, wzmacnia mechanizm nagrody i ryzyko uzależnienia. Serotonina i noradrenalina – alkohol zmienia uwalnianie i wychwyt zwrotny tych neuroprzekaźników, wpływając na nastrój, lęk i regulację emocji. Acetylocholina – depresyjne działanie na przewodnictwo cholinergiczne przyczynia się do zaburzeń uwagi, orientacji i pamięci krótkotrwałej. Endogenne opioidy – etanol może zwiększać uwalnianie enkefalin i endorfin, co dodatkowo wzmacnia działanie nagradzające i zmniejsza poczucie stresu.
Farmakokinetyka i metabolizm Alkohol jest szybko wchłaniany z przewodu pokarmowego (głównie jelito cienkie, częściowo żołądek) i metabolizowany w wątrobie:
Alkohol dehydrogenaza (ADH) przekształca etanol do aldehydu octowego. Aldehyd dehydrogenaza (ALDH) przekształca aldehyd octowy do kwasu octowego, który wchodzi do cyklu kwasu cytrynowego. Metabolizm alkoholu wykazuje kinetykę zerową przy dużych dawkach – metabolizowana jest stała ilość na godzinę, niezależnie od stężenia we krwi. Niewielka część alkoholu (~5–10%) jest wydalana niezmieniona z moczem, potem i przez płuca.
Alkohol jest również induktorem enzymu CYP2E1, co zmienia metabolizm wielu leków, takich jak paracetamol, niektóre benzodiazepiny czy NLPZ. U osób z mutacjami genetycznymi w ALDH lub ADH metabolizm jest wolniejszy, co zwiększa toksyczność.
Objawy zatrucia Objawy zależą od stężenia alkoholu we krwi i obejmują: zaburzenia koordynacji, mowy i równowagi, senność i zmniejszoną reakcję na bodźce, wymioty i odwodnienie, hipotonię i bradykardię, zaburzenia oddychania w ciężkich przypadkach, śpiączkę, drgawki, ryzyko zgonu przy stężeniu >3‰.
Powikłania neurologiczne i metaboliczne Zatrucie alkoholowe może prowadzić do hipoglikemii (hamowanie glukoneogenezy), zaburzeń elektrolitowych (hiponatremia, hipokaliemia), drgawek oraz ostrych zaburzeń pamięci (tzw. black-outy). Powtarzające się epizody ostrego zatrucia mogą powodować uszkodzenie wątroby, trzustki, a także przewlekłe zaburzenia neurologiczne, w tym neuropatię i zaburzenia kognitywne.
Interakcje farmakologiczne Alkohol zwiększa ryzyko toksycznych efektów innych leków, szczególnie tych działających depresyjnie na OUN. Do najważniejszych interakcji należą: benzodiazepiny, barbiturany, opioidy – nasilają sedację i depresję oddechową, leki przeciwcukrzycowe – zwiększa ryzyko hipoglikemii, leki przeciwzakrzepowe i NLPZ – zwiększa ryzyko krwawień, leki metabolizowane przez CYP2E1 – alkohol może indukować lub hamować metabolizm, zmieniając stężenia w osoczu.
Diagnostyka i leczenie Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym i badaniach laboratoryjnych (stężenie alkoholu we krwi, elektrolity, glukoza, funkcja wątroby). Monitorowane jest również EKG w przypadku ryzyka zaburzeń rytmu. Leczenie koncentruje się na stabilizacji funkcji życiowych, nawodnieniu, korekcie zaburzeń elektrolitowych, leczeniu objawowym (kontrola wymiotów, profilaktyka aspiracji, leczenie drgawek) oraz, w wyjątkowych przypadkach, hemodializie.
Profilaktyka Ograniczenie spożycia alkoholu, unikanie łączenia alkoholu z lekami depresyjnymi na OUN, edukacja na temat ryzyka zatrucia oraz wczesna interwencja u osób z problemem alkoholowym.
Przypisy
Kategoria:Zatrucia Kategoria:Alkoholizm