Franciszek Büthner OCist. (zm. 17 stycznia 1533)M. Gabrowski, Dobra klasztoru cystersów z Krzeszowa opisane przez Friedricha Zimmermanna, Polkowice 2020, s. 23. – duchowny rzymskokatolicki, 23. opat klasztoru w Krzeszowie w latach 1517–1533. Jego działalność przypadła na okres kryzysu gospodarczego, szerzenia się reformacji oraz wzrastających obciążeń podatkowych związanych z zagrożeniem tureckim.
Życiorys Franciszek Büthner po raz pierwszy został wzmiankowany w dokumentach jako opat w 1517 roku. W tym czasie konwent cystersów w Krzeszowie należał jeszcze do największych na Śląsku i około 1520 roku liczył niemal 60 mnichów. W następnych dziesięcioleciach liczba zakonników gwałtownie spadła pod wpływem szerzącego się protestantyzmuA. Rose, Kloster Grüssau, Stuttgart und Aalen 1974, s. 51-53..
Na początku swoich rządów opat Büthner podejmował działania mające na celu umocnienie majątku klasztornego. W 1518 roku odkupił od braci Melchiora i Hansa Bryningów sołectwo w Starych Bogaczowicach () za 300 guldenów węgierskich. Już rok później zmuszony był jednak zwrócić się o pomoc do księcia biskupa przeciw dłużnikom oraz osobom naruszającym prawa opactwa. W latach 1520–1521 region dotknęła epidemia dżumy, która spowodowała znaczne straty ludnościowe, szczególnie w pobliskim Trutnovie.
W sierpniu 1521 roku Büthner zakończył wieloletnie spory pomiędzy opactwem a Kamienną Górą. Na mocy ugody klasztor zrzekł się części dawnych praw i przywilejów, m.in. młyna miejskiego, przymusu mielenia w młynie klasztornym oraz części uprawnień sądowych i rybackich. Zachował jednak folwark oraz dziedziczne wójtostwo, choć ich zakres został ograniczony. Ustępstwa te uznawane są za przejaw dostosowania się opata do nowych realiów politycznych i społecznych XVI wieku.
Za jego rządów prowadzono również prace przy kościele klasztornym w Krzeszowie. W 1521 roku świątynia została odrestaurowana, a przy głównym wejściu dobudowano kaplicę. Wzniesiono także kaplicę św. Anny na pobliskim wzgórzu oraz kaplicę św. Marii Magdaleny na dziedzińcu klasztornymK. Michalik, Krzeszów - Dom Łaski Maryi, Krzeszów 2018, s. 15.. Rok później zakupiono dzwon dla kościoła pielgrzymkowego św. Anny, który później trafił do kościoła parafialnego w Krzeszówku (niem. Neuen). Kult św. Anny oraz organizowane do tego miejsca pielgrzymki cieszyły się dużą popularnością wśród mieszkańców regionu.
W 1524 roku król Czech i Węgier Ludwik II potwierdził wszystkie prawa i dobra opactwa krzeszowskiego, zapewniając mu także królewską ochronę. W następnym roku monarcha nakazał miejscowej szlachcie i miastom respektowanie praw klasztoru oraz regulowanie należnych czynszów.
Okres rządów Büthnera przypadł na początek reformacji na Śląsku. W 1524 roku uczestniczył on w konwencie diecezjalnym we Wrocławiu zwołanym przez biskupa Jakuba von Salzę, gdzie należał do grona czterech prałatów reprezentujących duchowieństwo w rozmowach dotyczących reform religijnych. Mimo szerzenia się luteranizmu śląskie opactwa cysterskie zachowały wierność Kościołowi katolickiemu.
Wpływy reformacji zaczęły jednak obejmować również ziemie należące do opactwa. W 1526 roku graf Ulrich Schaffgotsch przyjął naukę Lutra i dopuścił do ingerencji w prawa oraz majątki probostwa w Cieplicach. W 1528 roku proboszcz cieplicki porzucił stan duchowny, zawarł małżeństwo i opuścił probostwo.
Znacznym obciążeniem dla klasztoru stały się podatki tureckie nakładane przez króla Ferdynanda I po 1527 roku. W celu ich opłacenia opat Büthner zmuszony był sprzedać część dóbr klasztornych, w tym majątki w okolicach Kamiennej Góry. W 1532 roku wsie Modliszów (niem. Hohengiersdorf) oraz część Świdnicy (niem. Schreibendorf) przeszły na własność miasta Świdnicy.
Franciszek Büthner zmarł 17 stycznia 1533 roku. W starszym katalogu opatów został określony słowami „bardzo zły przełożony”, jednak współcześni badacze uznają tę ocenę za niesprawiedliwą, wskazując na wyjątkowo trudne warunki polityczne, religijne i gospodarcze jego czasów.
Przypisy
Bibliografia Gabrowski M., Dobra klasztoru cystersów z Krzeszowa opisane przez Friedricha Zimmermanna, Polkowice 2020. Michalik K., Krzeszów - Dom Łaski Maryi, Krzeszów 2018. Rose A., Kloster Grüssau, Stuttgart und Aalen 1974.
Kategoria:Cystersi (biografie) Kategoria:Urodzeni w XV wieku Kategoria:Zmarli w 1533 Kategoria:Krzeszów (województwo dolnośląskie)