Odejście od energetyki jądrowej

thumb|upright=1.6|Globalna moc zainstalowana w energetyce jądrowej w latach 1954–2021 thumb|upright=1.8|Status energetyki jądrowej na świecie (stan na 2017) Odejście od energetyki jądrowej – rezygnacja państwa z wykorzystywania energii jądrowej do produkcji energii elektrycznej, zwykle obejmująca stopniowe wyłączanie elektrowni jądrowych i zastępowanie ich paliwami kopalnymi lub odnawialnymi źródłami energii. Na decyzje o odejściu od atomu istotnie wpłynęły trzy awarie jądrowe: wypadek w elektrowni Three Mile Island w Stanach Zjednoczonych (1979), katastrofa w Czarnobylu (1986) oraz katastrofa w Fukushimie (2011).

Do 2025 roku trzy państwa trwale zamknęły wszystkie działające wcześniej elektrownie jądrowe: Włochy (do 1990), Niemcy (do 2023) i Tajwan (do 2025). Austria nigdy nie uruchomiła swojej jedynej, ukończonej elektrowni, a odejście od energetyki jądrowej planują Hiszpania i Szwajcaria. Według badania z 2019 roku, ograniczając po katastrofie w Fukushimie energetykę węglową i gazową zamiast jądrowej, Niemcy i Japonia mogłyby w latach 2011–2017 zapobiec około 28 tysiącom zgonów wywołanych zanieczyszczeniem powietrza i emisji 2400 megaton dwutlenku węgla. Część państw planujących odejście od atomu zmieniła później kurs z powodów klimatycznych i bezpieczeństwa energetycznego, m.in. Belgia, Szwecja i Korea Południowa.

Tło thumb|Demonstracja antynuklearna w Bonn 14 października 1979, po wypadku w Three Mile Island, w której wzięło udział około 120 tysięcy osób W krajach zachodnich istnieje ruch społeczny przeciwny energetyce jądrowej, motywowany obawami przed kolejnymi awariami oraz problemem odpadów promieniotwórczych. W referendach przeciwko energetyce jądrowej lub za odejściem od niej opowiedzieli się obywatele Austrii (1978), Szwecji (1980) i Włoch (1987). Polska wstrzymała budowę swojej pierwszej elektrowni jądrowej w Żarnowcu. Państwa rezygnujące z atomu muszą znaleźć alternatywne źródła energii elektrycznej albo stają się zależne od importu, dlatego temat splata się z dyskusją o paliwach kopalnych i transformacji energetycznej.

Niemcy

thumb|Elektrownia jądrowa Isar, wyłączona 15 kwietnia 2023 jako jedna z trzech ostatnich elektrowni jądrowych w Niemczech Niemiecki ruch antynuklearny narastał od lat 70. XX wieku, m.in. wokół protestów przeciwko elektrowni w Brokdorfie i prędkiemu reaktorowi w , a po katastrofie w Czarnobylu w 1986 roku budowa nowych reaktorów straciła w niemieckim życiu politycznym poparcie, co utorowało drogę późniejszej decyzji o odejściu od atomu.

W 2000 roku rząd Gerharda Schrödera, tworzony przez SPD i Zielonych, uzgodnił z operatorami odejście od energii jądrowej, co w 2002 roku przełożono na nowelizację ustawy atomowej. Po katastrofie w Fukushimie w Niemczech nasiliły się protesty antynuklearne i 30 maja 2011 koalicja Angeli Merkel ogłosiła, że wszystkie niemieckie elektrownie jądrowe zostaną wyłączone do końca 2022 roku.

W 2016 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przyspieszone odejście od atomu jest co do zasady zgodne z konstytucją, ale operatorom elektrowni (E.ON, RWE i Vattenfall) przysługuje „odpowiednia” rekompensata.

Według badania z 2019 roku niemieckie wyłączenia elektrowni jądrowych zwiększyły emisję dwutlenku węgla o około 26,2 megaton rocznie i powodowały około 800 dodatkowych zgonów rocznie wskutek zanieczyszczenia powietrza. Inna analiza, opublikowana w „Bulletin of the Atomic Scientists”, oceniła natomiast, że bezpośrednie koszty gospodarcze odejścia od atomu będą stosunkowo niskie, a wpływ na ceny energii nie przekroczy kilku euro za megawatogodzinę i o ostatecznym efekcie zadecyduje przede wszystkim tempo rozwoju odnawialnych źródeł energii. Trzy ostatnie elektrownie, Emsland, Isar II i , wyłączono 15 kwietnia 2023, kilka miesięcy później, niż pierwotnie planowano, w związku z kryzysem energetycznym po inwazji Rosji na Ukrainę.

Włochy Po referendum przeprowadzonym w 1987 roku, rok po katastrofie w Czarnobylu, zamknięto cztery włoskie elektrownie jądrowe, ostatnią w 1990 roku, a moratorium na budowę nowych przedłużono bezterminowo. W lutym 2025 rząd przyjął projekt ustawy rozpoczynającej uchylanie zakazu energetyki jądrowej, podtrzymanego wcześniej w referendum z 2011 roku.

Szwajcaria 25 maja 2011, po katastrofie w Fukushimie, szwajcarski rząd federalny zdecydował o powolnym odejściu od energetyki jądrowej przez nieprzedłużanie okresów eksploatacji i niebudowanie nowych elektrowni. W sierpniu 2024 rząd federalny zaproponował zniesienie obowiązującego od 2017 roku zakazu budowy nowych elektrowni jądrowych, powołując się na bezpieczeństwo energetyczne. Zmiana wymaga zgody parlamentu i może zostać poddana referendum.

Tajwan Rząd wyłoniony w wyborach w 2016 roku ogłosił plan odejścia od energetyki jądrowej do 2025 roku. Ostatnią działającą elektrownię, , wyłączono w maju 2025 roku. W referendum z 23 sierpnia 2025 za jej ponownym uruchomieniem głosowała zdecydowana większość uczestników, ale liczba głosów na tak (21,7% uprawnionych) nie osiągnęła wymaganego progu 25%.

Belgia Belgijska ustawa z 2003 roku przewidywała zamknięcie każdego z siedmiu reaktorów po 40 latach eksploatacji, zakaz budowy nowych i wyłączenie wszystkich elektrowni do 2025 roku. W marcu 2022, w reakcji na sytuację geopolityczną, rząd przedłużył pracę reaktorów i do 2035 roku, a 15 maja 2025 Izba Reprezentantów uchwaliła uchylenie ustawy o wycofaniu się z energetyki jądrowej, formalnie odwracając belgijski phase-out.

Japonia thumb|Elektrownia Fukushima I po katastrofie z 2011 roku Po katastrofie w Fukushimie premier Naoto Kan doprowadził do zamknięcia elektrowni Hamaoka, zamroził plany budowy nowych reaktorów i zapowiedział docelowe wyeliminowanie zależności od energii jądrowej. Do marca 2012 wyłączono niemal wszystkie japońskie reaktory. Rząd Shinzō Abego zakładał jednak, że w 2030 roku energetyka jądrowa zapewni 20–22% produkcji energii elektrycznej, a od 2015 roku kolejne reaktory ponownie uruchamiano. W 2023 roku rząd zatwierdził politykę dopuszczającą budowę nowych reaktorów i wydłużenie eksploatacji istniejących z 40 do 60 lat.

Korea Południowa W 2017 roku rząd prezydenta Mun Jae-ina zdecydował o stopniowym odchodzeniu od energetyki jądrowej, powołując się m.in. na obawy społeczne po katastrofie w Fukushimie i ryzyko sejsmiczne. Wobec rosnącej krytyki Mun wycofał się z tej polityki w lutym 2022 roku, a wybory prezydenckie wygrał Yoon Suk-yeol, zwolennik dalszej eksploatacji elektrowni i rozwoju eksportu technologii jądrowych.

Pozostałe państwa W Austrii elektrownia jądrowa w Zwentendorfie została ukończona, ale jej uruchomienie zablokowało referendum z 1978 roku. W Hiszpanii w grudniu 2023 rząd potwierdził plan odejścia od energetyki jądrowej, z wyłączeniem pierwszego reaktora w 2027 i ostatniego w 2035 roku. W Szwecji po referendum z 1980 roku parlament zdecydował o zakończeniu energetyki jądrowej do 2010 roku, jednak w 2010 roku zgodzono się na zastępowanie istniejących reaktorów nowymi, a rząd wyłoniony w 2022 roku zapowiedział rozbudowę energetyki jądrowej. W Danii parlament zakazał budowy elektrowni jądrowych w 1985 roku, ale w 2025 roku rozważano zniesienie tego zakazu.

Przypisy

Kategoria:Energetyka jądrowa Kategoria:Polityka energetyczna