thumb|Nu couché I lub Aurore, 1907, Statens Museum for Kunst, Kopenhaga thumb|Nu couché I lub Aurore, 1908, Musée national d'Art moderne, Paryż
Błękitny akt () – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1907 roku w kolekcji Baltimore Museum of Art.
Jest to jedno z najbardziej znanych dzieł wczesnego Matisse’a i jeden z najważniejszych obrazów fowizmu.
Historia Biskra to miasto-oaza na północnym skraju Sahary. Gdy Matisse odwiedził miasto, należało do Algierii Francuskiej. Na przełomie XIX i XX wieku było jednym z modnych miejsc zimowego wypoczynku europejskich artystów i podróżników. Malarz wyruszył do Maghrebu w 1906 przede wszystkim w poszukiwaniu nowych motywów, światła i ciekawej kolorystyki. Interesowało go intensywne światło pustyni. Choć pobyt nie zaowocował wielką liczbą ukończonych obrazów przedstawiających samo miasto, pozostawił bardzo silne wspomnienie (), do którego wrócił po wielu miesiącach.
Rok 1907, w którym Matisse namalował Nu bleu był przełomowy zarówno dla niego, jak i całej sztuki nowoczesnej. Był to szczytowy okres fowizmu. W twórczości Matisse’a historycy sztuki zaobserwowali: eksperymentowanie z niezwykle intensywnymi kolorami, daleko idące uproszczenia form, odchodzenie od realistycznego przedstawiania ciała, dekoracyjność w kompozycjach dzieł malarskich.
Obraz powstał w Collioure, miasteczku na Lazurowym Wybrzeżu, do którego artysta wracał kilkukrotnie. Dzieło stanowi transpozycję terakotowej rzeźby stworzonej przez Matisse’a, zainspirowanej twórczością Alexandre’a Cabanela, która została przypadkowo strącona z obrotowego stojaka i zniszczona. Słysząc krzyk artysty, do pracowni przybiegła żona Amélie. Matisse opisał całą sytuację w jednym z wywiadów w 1941. Zanim przystąpił do naprawy rzeźby, postanowił uchwycić jej istotę na obrazie. Tak powstał Nu bleu. W tym okresie malarz przeżywał również śmierć swojego mentora artystycznego Paula Cézanne’a, którego obraz posiadał i traktował niemal jak osobisty talizman. Dominujący błękit oraz solidność formy w Błękitnym akcie interpretowane są jako rodzaj hołdu jaki Matisse złożył Cézanne’owi.
Na obrazie Matisse łączy formę zaczerpniętą z rzeźby z nastrojem wywołanym wspomnieniem z Biskry. Postać kobiety zostaje przeniesiona z pierwotnego, arkadyjskiego otoczenia do wyobrażonej północnoafrykańskiej oazy. Egzotyczna roślinność, gorąca kolorystyka i sam tytuł nie odnoszą się do konkretnego miejsca w Biskrze, lecz do wspomnienia światła, atmosfery i emocji związanych z pobytem w Algierii.
Artysta zaprezentował obraz w Salonie Niezależnych () w Paryżu w 1907. Płótno wywołało ogromne kontrowersje. Publiczność była zszokowana deformacją przedstawionego ciała i śmiałą kolorystyką. Ostatecznie obraz zakupili kolekcjonerzy Gertrude i Leo Steinowie. Był wypożyczony na wystawę Armory Show w Nowym Jorku, Chicago i Bostonie w 1913 roku. W Chicago krytyczni wobec awangardy studenci urządzili happeningowy proces Matisse’a, skazując go za przestępstwa artystyczne i paląc reprodukcje czterech jego dzieł, w tym Błękitnego aktu. W 1926 Akt kupiły i z Baltimore. Do kolekcji Baltimore Museum of Art płótno trafiło w 1949 (nr katalogowy 1950.228).
Obraz wywarł duży wpływ na Georges’a Braque’a i Pabla Picassa, częściowo motywując Picassa do namalowania Pannien z Awinionu.
Po namalowaniu obrazu Matisse wrócił do glinianego modelu zniszczonej rzeźby i odtworzył go. Ostatecznie rzeźba została odlana w brązie w 1908 – lub Aurore. Znajduje się w kolekcji Musée national d'Art moderne w Paryżu.
Opis Obraz ma format poziomy. Przedstawia leżącą nagą kobietę o intensywnie niebieskim ciele. Plemiona zamieszkujące okolice Biskry słynęły z tkanin barwionych indygo. Substancja miała barwić na niebiesko (indygo) kończyny kobiet, które pracowały z tą substancją. Ciało jest mocno uproszczone w formie, ma niemal rzeźbiarskie kształty, wyraźne wymodelowane kontury, nienaturalnie wygiętą pozę. Matisse seksualizuje kobietę, malując ją jednak w surowy, prymitywny sposób, jakby chciał odstraszyć widza. Żywa i zmysłowa postać jest symbolicznym obrazem Afryki z epoki Matisse’a. Palmy daktylowe w tle stanowią nawiązanie do krajobrazu Biskry.
Przypisy
Kategoria:Akt (malarstwo) Kategoria:Obrazy fowistyczne Kategoria:Obrazy Henriego Matisse’a Kategoria:Obrazy w Baltimore Museum of Art