Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Biedrzychowicach Dolnych – późnoromański kościół z 1. połowy XIII wieku w Biedrzychowicach Dolnych, był wykorzystywany przez protestantów co najmniej od XVII wieku, po II wojnie światowej popadł w ruinę, został odbudowany w latach 1975–1981 i jest wykorzystywany przez katolików jako kościół filialny parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Bieniowie; wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa lubuskiego.
Historia Nie wiadomo, kiedy dokładnie kościół został zbudowany, jest datowany na 1. połowę XIII wieku na podstawie zachowanych elementów późnoromańskich (według innego źródła 2. połowa XIII wieku), co czyni go najstarszym zachowanym kościołem na ziemi żarskiej. Nie jest znane jego pierwotne wezwanie. Kościół należał do parafii w Bieniowie do 1594 roku, po czym został kościołem parafialnym; możliwe, że był to kościół filialny już w XIV wieku.
Hans von Gablentz ufundował ołtarz w 1599 roku. Przebudowano go w XV, XVII i XVIII wieku. Remonty budowli nie zostały poświadczone w źródłach, ale znalazły się na murach i wiatrowskazach: 1654 (odnowienie), 1705, 1850 oraz 1895. W XVII wieku kościół był wykorzystywany przez protestantów. Kruchta została dobudowana w XVII wieku (1654 rok), następnie wzniesiono zakrystię. Budynek bramny został przystosowany do wykorzystania jako dzwonnica w 1781 roku, nadbudowano go w konstrukcji szkieletowej. Pożar podczas działań militarnych w ramach II wojny światowej zniszczył kościół w 1945 roku, przestał on następnie być użytkowany i zaczął ulegać degradacji, zwłaszcza w obrębie murów i dachu, przegnił strop, a w murach utworzyły się wyrwy. Należał on do Skarbu Państwa. Zniszczenia w 1965 roku oszacowano na 40%. Do czasu remontu kościół pozostawał opuszczony. 30 czerwca 1964 roku został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków (nr rej. 1226). Z inicjatywy parafian przy wsparciu wojewódzkiego konserwatora zabytków podjęto się rekonstrukcji kościoła. Odbudowa świątyni nastąpiła 1975–1981, (według innego źródła od 1975 do 1978 roku) m.in. założono nowy strop, otynkowano ściany, a romańskie pozostałości zostały wówczas odsłonięte. Konsekracja świątyni w obrządku katolickim odbyła się w 1979 roku. Świątynia ma status kościoła filialnego, jej właścicielem jest parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Bieniowie. Można ją zwiedzać po umówieniu się. Msze są odprawiane w niedziele.
Architektura Świątynia została wzniesiona w stylu późnoromańskim (wykazuje także cechy gotyckie) pośrodku wsi na wzniesieniu, jest orientowana, murowana z kamienia polnego i kamieni narzutowych, z ceglanymi ościeżami, jednonawowa, na planie prostokąta. Powierzchnia wynosi 250 m², a kubatura 2000 m². Wymiary wewnętrzne nawy to 8,85 na 15,40 m. Nawa nakryta dachem dwuspadowym z dachówki. Prezbiterium zamyka półkolista romańska apsyda przesklepiona konchą, nakryta dachem półstożkowym. Wewnętrzny promień absydy wynosi 3,22 m. Okna półkoliście zamknięte, zachowały się dwa pierwotne ostrołukowe portale (nad portalem południowym znajdują się dekoracyjne płytki ceramiczne), a także trzy romańskie szczelinowe otwory okienne.
Od południa przylega kruchta wzniesiona z cegły na rzucie prostokąta, a od północy znajduje się zakrystia, także na rzucie prostokąta. Łuk tęczowy był pierwotnie półkolisty, został przekszałcony w ostry w XV wieku. Stropy płaskie z drewna. Wyposażenie historyczne nie zachowało się, mimo, że przetrwało II wojnę światową. W latach 60. XX wieku były widoczne resztki polichromii z 2. połowy XVI wieku na retabulum ołtarzowym. Zaginął kielich liturgiczny z pateną z 1577 roku (był odnotowany podczas inwentaryzacji w 1939 roku), na stopie znajdowały się herby Gablenz i Wulfen. Najstarsze drewniane drzwi z zamkiem skrzynkowym znajdują się w kruchcie i pochodzą z XIX wieku, pozostałe drzwi są z okresu odbudowy kościoła. Zachowały się niektóre epitafia i kilkanaście nagrobków, m.in. epitafium pastora Christiana Adolpha z XVII wieku.
Świątynia jest ogrodzona kamiennym murem z 1882 roku z budynkiem bramnym z XV wieku służącym także jako dzwonnica. Wieńczy ją wiatrowskaz w kształcie głowy smoka z inskrypcją datacyjną: 1781. Otoczenie kościoła służyło za cmentarz w obrębie murowanego ogrodzenia wokół niego. Przy kościele stoi kaplica grobowa rodziny Rotzlerów, wzniesiona w 2. połowie XIX wieku, w jej otoczeniu ułożono ocalałe nagrobki.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Architektura romańska w województwie lubuskim Kategoria:Biedrzychowice Dolne Kategoria:Obiekty sakralne w gminie wiejskiej Żary Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie żarskim Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w województwie lubuskim Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego Kategoria:Kościoły w dekanacie Żary