Czerwony pokój () – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1908 roku w kolekcji petersburskiego Ermitażu.
Płótno jest jednym z najbardziej reprezentatywnych obrazów całego ruchu fowistów.
Historia W 1908 roku Henri Matisse mieszkał i tworzył w Paryżu. Miał pracownię w dawnym klasztorze żeńskim Couvent du Sacré-Cœur przy Boulevard des Invalides 33. Był to rozległy kompleks, w którym zakonnice przed upaństwowieniem prowadziły szkołę. Malarz założył w nim akademię rysunku, przyjmując adeptów z różnych krajów.
Obraz powstał na zamówienie moskiewskiego handlarza tkaninami i kolekcjonera sztuki Siergieja Szczukina, który zapłacił artyście honorarium w wysokości 4000 franków jeszcze przed otwarciem Salonu Jesiennego w 1908. W katalogu wystawy właściciel obrazu został wymieniony pod inicjałami M. Sch. Równocześnie z Czerwonym pokojem Matisse namalował na zamówienie Rosjanina (obecnie w Muzeum Puszkina w Moskwie). Początkowo płótno nazwane zostało Harmonia w błękicie, zaś w katalogu wystawy określone jako Panel dekoracyjny do jadalni. Artysta przemalował obraz na czerwono tuż przed wystawą, gdy obraz był już oprawiony. Krawędzie płótna zasłonięte ramą pozostały niezamalowane. Długo sądzono, że Matisse przemalował obraz po zakończeniu Salonu Jesiennego, zanim wysłał go do Rosji. Jednakże 1 listopada 1908 roku gazeta „L’Art Moderne” opublikowała recenzję Salonu autorstwa krytyka G. Jeana-Aubry’ego, w której jednoznacznie, mówiąc o pracy Matisse’a, podkreślił jej dominujący czerwony kolor. Również marszand Ambroise Vollard, który odwiedził pracownię Matisse’a krótko przed rozpoczęciem Salonu, widział obraz w jego oryginalnym stanie. Przedmiotem sporu historyków jest to, czy w pierwotnej wersji obrazu Matisse użył zielonej farby; wyniki badań przeprowadzonych w laboratorium naukowo-technicznym Ermitażu mogą przemawiać za taką hipotezą. Poszczególne fragmenty farby wzdłuż krawędzi zachowały chłodny zielonkawy odcień. Są one widoczne gołym okiem.
Ozdobna tkanina, służąca Mattise’owi jako rekwizyt, była niebieska i pochodziła z fabryki w Jouy-en-Josas niedaleko Wersalu. Artysta przedstawił ją na innych swoich obrazach: z ok. 1903, z 1907, z 1908, z 1909.
Poszczególne elementy przywołują dawne prace Matisse’a z 1896–1897: realistyczną oraz impresjonistyczny (), obie w kolekcjach prywatnych. W obu historycy dopatrują się tematu zapożyczonego z () Jeana Chardina z ok. 1740.
W 1909 roku obraz dotarł do Moskwy i znajdował się w prywatnej kolekcji w pałacu Szczukina przy ulicy Bolszoj Znamenski (). W 1918 po rewolucji październikowej kolekcja została znacjonalizowana. Obraz trafił do w Moskwie. Po jego likwidacji w 1948 Czerwony pokój przekazano do petersburskiego Ermitażu. Jest eksponowany w sali 440 w budynku Sztabu Generalnego, muzealny nr inwentarzowy: ГЭ-9660.
Opis Obraz ma format poziomy. Artysta użył farb olejnych, malując na płótnie. Wymiary dzieła to: 180,5 × 221 cm. Dzieło jest sygnowane i datowane w dolnym lewym narożniku: Henri Matisse 1908.
Matisse przedstawił wnętrze pokoju z przygotowywanym stołem, przy którym krząta się postać kobieca. Przez otwarte okno w lewej górnej części płótna widać pejzaż z drzewami, zaroślami i budynkiem. Stół nakryty jest malinowo czerwonym obrusem w ciemnoniebieskie wzory. Arabeski te przechodzą na ścianę. Na stole leży kilka owoców oraz pieczywo. Stoją też dwie szklane karafki i dwie szklane patery. Kobieta ma na sobie czarno granatową sukienkę z jasną stójką. Jej włosy spięte są w kok. Układa owoce na jednej z pater. Malarz ukazał też dwa krzesła, jedno prawie całkowicie zasłonięte przez stół i służącą, drugie zwrócone wyplatanym siedziskiem w stronę obserwatora. Jego oparcie składa się z czterech poziomych szczebli.
Artysta dążył do celowego uproszczenia form. Co charakterystyczne dla fowistów, modelunek został całkowicie pozbawiony światłocienia. Użyte zostały żywe intensywne barwy: zamiast modelować bryły światłocieniem, obiekty przedstawione zostały jako uproszczone kształty wypełnione jednolitymi kolorami. Artysta zaznaczył wyraźne kontury przedmiotów. Prawie całą przestrzeń wypełnia barwa czerwona. Jej dopełnienie stanowi zimna tonacja błękitów, granatu i czerni wzoru na obrusie i ścianie. Matisse’owi zależało na stworzeniu skończonej i stabilnej kompozycji. Zarówno kolory jak i formy pozostają w harmonii. Wnętrze jest dekoracyjne i przytulne w odróżnieniu od tego, co na zewnątrz. Puste krzesło przy stole stanowi zaproszenie.
Dekoracyjność Czerwonego pokoju przywodzi na myśl współczesną dziełu secesję z jej art noveau. Matisse szukał też inspiracji w sztuce japońskiej. Malowanie otworu okiennego, przez który widać to co zewnętrzne, było zabiegiem stosowanym przez dawnych mistrzów, jak Domenico Ghirlandaio, Leonardo da Vinci czy Sandro Botticelli. Zgrabna kompozycja, nowatorskie rozwiązania plastyczne oraz gama odniesień artystycznych świadczą o mistrzostwie prawie czterdziestoletniego Matisse’a.
Przypisy
Kategoria:Martwa natura Kategoria:Obrazy fowistyczne Kategoria:Obrazy Henriego Matisse’a Kategoria:Obrazy w Muzeum Ermitażu