thumb|Fotografia techniką olejową autorstwa Roberta Demachy Olej, technika olejowa – historyczna szlachetna technika fotograficzna (pozytywowa), pozwalająca na uzyskiwanie obrazów o charakterze zbliżonym do malarstwa lub grafiki warsztatowej. Opracowana w praktycznej formie w 1904 roku przez George’a E. Rawlinsa, stała się jedną z ulubionych metod twórczych nurtu piktorialnego w fotografii.

Historia Wynaleziona przez technika olejowa została spopularyzowana przez George’a E. Rawlinsa, który w 1904 roku opublikował pierwsze artykuły dotyczące praktycznego zastosowania tego procesu. Rawlins poszukiwał procesu, który dawałby fotografowi piktorialnemu większą kontrolę nad kształtowaniem odbitki; po rozczarowaniu ograniczeniami platynotypii przeszedł do gumy, którą następnie również uznał za zbyt ograniczoną.

Technika szybko zyskała popularność wśród europejskich piktorialistów. W jej popularyzacji we Francji znaczący udział mieli m.in. Robert Demachy oraz , którzy wykorzystywali procesy pigmentowe do tworzenia impresjonistycznych, miękkich w wyrazie fotografii. Rozwinięciem i technologicznym ułatwieniem techniki olejowej stała się opracowana później technika bromolejowa.

Podstawy fizykochemiczne Proces opiera się na dwóch zjawiskach: światłoczułości dwuchromianów oraz wzajemnym odpychaniu się wody i tłuszczu. Warstwa żelatyny, uczulona solami chromu (najczęściej dwuchromianem potasu, , lub amonu, ), po naświetleniu promieniowaniem ultrafioletowym ulega zgarbowaniu (utwardzeniu) w stopniu proporcjonalnym do ilości otrzymanego światła. Nienaświetlona żelatyna zachowuje zdolność pęcznienia i absorpcji wody, podczas gdy utwardzone partie stają się hydrofobowe i przyjmują farbę na bazie oleju.

Proces technologiczny Z uwagi na bardzo niską czułość materiału na światło, odbitki w technice olejowej wykonuje się metodą naświetlania stykowego, co wymusza zastosowanie negatywu w formacie identycznym z docelową odbitką.

Proces składa się z następujących etapów: przygotowanie podłoża – papier o wysokiej gramaturze i dużej odporności na moczenie (często papier akwarelowy) powlekany jest cienką, równomierną warstwą żelatyny; uczulanie – wysuszoną żelatynę uczula się w roztworze dwuchromianu, co nadaje jej światłoczułość na pasmo UV; naświetlanie – papier naświetla się stykowo z negatywem, zazwyczaj w ramce stykowej, przy użyciu silnego źródła światła ultrafioletowego; płukanie i tworzenie matrycy – naświetlony papier jest płukany w wodzie w celu usunięcia resztek nienaświetlonego dwuchromianu. W trakcie kąpieli żelatyna pęcznieje w partiach najmniej naświetlonych, tworząc relief powierzchniowy; nakładanie farby – wilgotną matrycę osusza się powierzchniowo. Następnie za pomocą pędzli lub wałków nakłada się farbę graficzną, litograficzną lub olejną. Farba osadza się w miejscach utwardzonych i pozbawionych wody, natomiast jest odpychana przez napęczniałą wodą żelatynę w partiach jasnych.

Charakterystyka odbitek Odbitki olejowe charakteryzują się brakiem tradycyjnego, fotograficznego ziarna, które zostaje zastąpione strukturą pigmentu farby i śladami pracy pędzla. Nadaje to obrazom unikalny, malarski i subiektywny wygląd. Twórca ma możliwość lokalnej ingerencji w obraz na etapie inkowania (dodawanie lub zdejmowanie farby, kontrolowanie kontrastu poprzez sposób pracy pędzlem), co pozwala na autorską interpretację motywu. Dzięki zastosowaniu trwałych pigmentów oraz odpowiednio przygotowanego podłoża odbitki olejowe mogą charakteryzować się wysoką trwałością archiwalną.

Przypisy

Kategoria:Techniki fotograficzne Kategoria:Historia fotografii Kategoria:Szlachetne techniki fotograficzne Kategoria:Procesy fotograficzne