thumb|Ludwik Solski jako Stary wiarus w „Warszawiance” (rysunek Stanisława Wyspiańskiego, 1904) Ludwik Solski, właśc. Ludwik Napoleon Sosnowski (ur. 20 stycznia 1855 w Gdowie, zm. 19 grudnia 1954 w Krakowie) – polski aktor, reżyser, dyrektor teatru; jeden z najwybitniejszych aktorów w historii teatru w Polsce. Za szczególnie istotną w jego dorobku uznawana jest rola Starego Wiarusa w Warszawiance.
Rodzina Rodzina Sosnowskich pieczętowała się herbem Nałęcz. Ludwik Solski (Ludwik Napoleon Sosnowski) pochodził z długowiecznej rodziny. Ojciec Ludwika, Franciszek Sosnowski (1812–1902) był uczestnikiem powstania listopadowego. Dziadek, rotmistrz kawalerii za czasów insurekcji kościuszkowskiej, dożył 112 lat. Matka Ludwika, Stanisława Wojciechowska (1826–1863), pochodziła z rodu pieczętującego się herbem Lubicz, była prawnuczką barona Michała Mateusza Lewartowskiego (1747–1805). Ze strony matki jego kuzynką była Władysława z Wojciechowskich Sykałowa, działaczka narodowa i żona posła ZLN Juliana Sykały. Ludwik Napoleon Sosnowski miał przyrodniego brata Kazimierza Ignacego, polonistę, pedagoga i krajoznawcę polskiego. Trzykrotnie żonaty. Druga żona, Irena Solska, była córką malarki Bronisławy Poświkowej.
Życiorys Debiutował w Krakowie w 1876, następne lata spędził w teatrzykach wędrownych. Do Krakowa powrócił w 1883 i pozostał do 1900. Przez kolejne 4 lata występował w Teatrze Wielkim we Lwowie. W latach 1905–1913 był dyrektorem Teatru Miejskiego w Krakowie (który od 1909 nosi imię Juliusza Słowackiego). Od 1918 do 1939 roku pracował (w tym reżyserował) w różnych teatrach Polski. Od 1944 ponownie przebywał w Krakowie.
Ludwik Solski był jednym z pionierów w realizacji repertuaru rosyjskiego na polskich scenach: Tołstoja, Czechowa, Gorkiego oraz adaptacji z DostojewskiegoS.W. Balicki, W. Borysow, W. Frołow, Na scenach polskich i radzieckich, Warszawa 1977..
Publiczność zapamiętała go szczególnie z niemej roli Starego Wiarusa w Warszawiance Stanisława Wyspiańskiego (premiera: 12 stycznia 1898, Teatr Miejski w Krakowie). W krótkiej scenie, do dworku na przedmieściu Warszawy, w którym zebrani byli generałowie: Józef Chłopicki, Jan Zygmunt Skrzynecki, Ludwik Michał Pac i Jan Nepomucen Umiński, przybywa ordynans gen. Franciszka Żymirskiego. Ten stary żołnierz, ranny, oblepiony błotem i krwią dociera tu wprost z pola bitwy o Olszynkę Grochowską. W milczeniu podchodzi do generała, przekazuje mu raport i skrwawioną wstęgę, po czym salutuje i odchodzi. Ta krótka scena wywarła na publiczności przejmujące wrażenie. Rola Starego Wiarusa w wykonaniu Solskiego była uznawana za ikonę polskiego teatru.
Solski był honorowym dyrektorem Teatru Miejskiego we Lwowie (od 1935) i w Łodzi. Tytuł ten został mu nadany przez władze Łodzi w styczniu 1937 roku„Łódź w Ilustracji”, 31 I 1937, nr 4, s. 3 (w gronie aktorów Teatru Miejskiego w Łodzi i przedstawicieli władz miasta, z okazji nadania mu tytułu honorowego dyrektora Teatru Miejskiego w Łodzi)..
W trakcie bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 zniszczeniu uległo całe mieszkanie Solskiego w kamienicy przy Alejach Jerozolimskich 31; w mieszkaniu znajdowały się liczne dzieła sztuki, w tym obrazy Józefa Mehoffera, Juliana Fałata i Piotra Stachiewicza oraz 12 obrazów Stanisława WyspiańskiegoKurjer Poranny, nr 271, 5 października 1939, s. 2; Internetowa Baza Filmu Polskiego, http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/21894..
Po upadku powstania warszawskiego Ludwik Solski miał być ewakuowany wraz ze Szpitalem Dzieciątka Jezus, gdzie przebywał. Zygmunt Augustyński, przedwojenny dziennikarz i jeden z głównych działaczy RGO, umożliwił mu wcześniejszy wyjazd ze szpitalem położonym przy ul. Mokotowskiej 55. Drogę na ul. Mokotowską artysta przebył pieszo wraz z żoną i służącą, w towarzystwie Augustyńskiego, który dzięki znajomości niemieckiego miał ich ochronić przed natarczywością patroli niemieckich. Po dotarciu na miejsce, 89-letni Solski, wdrapawszy się na samochód ciężarowy po zaimprowizowanych schodach, zwrócił się do Augustyńskiego:
Na scenie występował do końca – ostatni raz 5 czerwca 1954 jako Dyndalski w Zemście Aleksandra Fredry. Został pochowany 22 grudnia 1954 w Krypcie Zasłużonych na Skałce. W pogrzebie uczestniczyły tysiące osób. Władze państwowe reprezentowali zastępca przewodniczącego Rady Państwa Stefan Ignar, wicepremier Stanisław Łapot oraz minister kultury i sztuki Włodzimierz Sokorski, który przemówił w imieniu Rady Państwa i Rady Ministrów„Trybuna Robotnicza”, nr 304 (3410), 23 grudnia 1954, s. 2.
Pośmiertnie, w 1955 i 1956 opublikowano dwa tomy jego Wspomnień.
Filmografia Ludwik Solski wystąpił też w czterech filmach: 1927 Ziemia obiecana jako potentat bawełniany Hermann Bucholc 1930 Dusze w niewoli jako Stary Lachowicz 1930 Tajemnica lekarza jako stary doktor Stanley 1939 Geniusz sceny jako Chudogęba / Sędzia Dogbery / Harpagon / Judasz / Jowialski / Horsztyński / Fryderyk / Gospodarz / Mickiewicz / Łatka / Ojciec / Profesor Słupiński / Stary Wiarus
Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1954) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (28 grudnia 1945) „w uznaniu wybitnej i długoletniej działalności na polu sztuki scenicznej”. Order Sztandaru Pracy I klasy (18 kwietnia 1951) „w związku z jubileuszem 75-lecia pracy artystycznej, za wybitne zasługi położone dla sceny polskiej”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (13 kwietnia 1935) „za wybitne zasługi na polu sztuki scenicznej”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923) Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 25 września 1933 „za działalność artystyczną na polu pracy scenicznej i reżyserskiej”., 13 listopada 1953 „w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.) Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935) „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (pośmiertnie, 21 grudnia 1954). Honorowa odznaka „Wilka” (1935) Kawaler Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry, 1908)
Nagrody i wyróżnienia
Państwowa Nagroda Artystyczna I stopnia w dziale teatru za całokształt działalności artystycznej (1950) tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (marzec 1954)
Upamiętnienie Jego imię otrzymały Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie (od 1955 do września 2017) oraz teatr w Tarnowie.
Galeria
Przypisy
Bibliografia
Informacje o rodzinie Informacje o matce Rodzina Biografia
Linki zewnętrzne Ludwika Solskiego wspomina Tadeusz Łomnicki Materiały dotyczące Ludwika Solskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Dyrektorzy Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie Kategoria:Honorowi obywatele Krakowa Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pochowani w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Franciszka Józefa Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Ludwik Kategoria:Urodzeni w 1855 Kategoria:Zmarli w 1954