thumb|Pocisk 5W28 thumb|Pociski S-200 w pozycji transportowej thumb|Zestaw S-200 Wega w służbie polskiej thumb|Radar P-14 thumb|Radar 5N87 jako eksponat w Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej thumb|Radar 5N62 w muzeum wojskowym w Kecel S-200 Wega – radziecki przeciwlotniczy system rakietowy dalekiego zasięgu (zasięg do 300 km, zależnie od wersji). W kodzie NATO oznaczony jako SA-5.

Historia rozwoju W 1956 roku biuro konstrukcyjne KB-1 rozpoczęło prace nad nowym systemem przeciwlotniczym dalekiego zasięgu oznaczonym jako S-175. Pociski opracowywanego zestawu miały w założeniu razić cele na dystansie do 60 kilometrów, dwa razy większym niż ówcześnie wykorzystywane wersje systemu S-75, który równolegle poddawano modernizacji. Prace nad nowym systemem przerwano jednak, gdy okazało się, że ulepszona wersja zestawu S-75M jest w stanie razić cele na dystansie 56 kilometrów, czyli zbliżonym do założeń dotyczących S-175.

W 1958 roku rozpoczęto prace nad nowym przeciwlotniczym zestawem rakietowym dalekiego zasięgu o oznaczeniu S-200. W odróżnieniu od wprowadzonych dotąd na uzbrojenie systemów miał to być zestaw mobilny. Założenie to nie zostało w pełni zrealizowane, ponieważ czas zwijania i przygotowania zestawu do transportu wynosił ponad półtorej godziny, co w zasadzie dyskwalifikowało zestaw S-200 jako sprzęt mobilny. Ustalono, że powinien charakteryzować się możliwością zwalczania celów poruszających się na dużych wysokościach, takich jak samoloty zwiadowcze czy bombowce. Zgodnie z ustaleniami nowe rakiety powinny być w stanie niszczyć cele lecące z prędkością do 3500 kilometrów na godzinę, na wysokości od 5 do 35 kilometrów w odległości do 150 kilometrów od wyrzutni. Pierwsze strzelania z zestawu S-200 odbyły się w 1960 roku. Pierwszą jednostką, która otrzymała nowe zestawy, była 79. Brygada Przeciwlotnicza Jarosławskiego Okręgu Obrony Powietrznej, zaś rozmieszczanie nowego systemu na terenie byłego ZSRR zakończono w latach 1973–1974.

Na przestrzeni lat Wega poddawana była modernizacjom. W 1969 roku wprowadzono na uzbrojenie wersję S-200W Wega z nową wersją rakiety 5W21W. Zastosowano w niej nową głowicę, odporną na zakłócenia aktywne i umożliwiającą start bez konieczności namierzenia celu przez wyrzutnię (namierzanie następowało już po starcie). System dawał też możliwość atakowania dwóch celów jednocześnie. Kolejną modernizacją była S-200M Wega-M z rakietą 5W28. Modernizacja polegała na zwiększeniu zasięgu do 200 kilometrów i zmianie zakresu wysokości operowania – wynosił on od 300 metrów do 40 kilometrów. Zainstalowano też nowe źródło zasilania, pozwalające na dłuższy lot rakiety (nawet do 350 kilometrów w testach poligonowych) i nowy silnik marszowy.

Na potrzeby eksportowe stworzono wersję S-200WE Wega-E, której zasięg ograniczono do 240 kilometrów. Wersja eksportowa mogła zwalczać pięć celów. W porównaniu z poprzednimi wariantami, miała większe możliwości zwalczania celów wykonanych w technologii stealth. S-200WE znalazł się na wyposażeniu wojsk Polski, Węgier, Czechosłowacji, Bułgarii, Niemiec Wschodnich, Syrii, Libanu, Iranu i Korei Północnej. W 1974 roku rozpoczęto prace nad modernizacją oznaczoną jako S-200D Dubna. Charakteryzowała się ona zwiększoną odpornością na zakłócenia radioelektroniczne i zasięgiem zwiększonym do 300 kilometrów. Zestaw w ograniczonej liczbie wszedł na uzbrojenie w 1987 roku.

Skład zestawu S-200 Wega W skład pojedynczego zestawu S-200 Wega wchodzą między innymi:

Stanowisko dowodzenia:

stanowisko kierowania i rozdziału celów w kabinie K9M radiolokacyjne środki rozpoznania P-14 i PRW -17 kabina sprzężenia 52Ł6E wieża kontrolna K7 do imitowania sygnału odbitego od celu elektrownie polowe ESD-200 w kabinie K-20 kabina rozdzielcza K-21

Dywizjon ogniowy:

Bateria radiotechniczna: stacja radiolokacyjna podświetlania celów powietrznych kabina przekształcania napięcia zasilania K22

Bateria startowa: kabina przygotowania startu K3W sześć wyrzutni rakiet 5P72W z rakietami 5W28 (1 pluton startowy na trzy wyrzutnie), po dwie maszyny załadowcze 5Ju24ME na każdą wyrzutnię samochód transportowo załadowczy 5T82M1E

Stacje radiolokacyjne P-14 / 5N84A („Dubrava”) kod NATO: Tall King – radar wczesnego ostrzegania (zasięg 600 km, maksymalna wysokość wykrywania celu 46 km, pasmo A). W późniejszym czasie zastąpiony przez radar 5N69 (kod NATO: Big Back) – radar wczesnego ostrzegania (zasięg 600 km, działający w paśmie E). 5N87 (kod NATO: Back Net lub Back Trap) – radar wczesnego ostrzegania (ze specjalnym detektorem małej wysokości, zasięg 380 km, pasmo E). 5N87M – radar cyfrowy (napęd elektryczny zamiast hydraulicznego). P-35/37 (kod NATO: Bar Lock/Bar Lock B) – radar wykrywania celów (zasięg 392 km, pasmo E oraz F). PRV-11 (kod NATO: Side Net) bądź w wersjach późniejszych PRV-13 (kod NATO: Odd Pair) – radar do pomiaru wysokości, działający w paśmie E. P-15M (kod NATO: Squat Eye) – radar wykrywania celów (zasięg 128 km, pasmo C).

Wersje Wersje rozwojowe systemu S-200: S-200 „Angara” (pierwotnie S-200A) – pocisk V-860 (5W21) lub W-860P (5W21A), wszedł do służby w 1967 roku, zasięg – 160 km, wysokość zwalczanych celów – 20 km. S-200W „Wega” – wersja ze zmodyfikowanym systemem uodpornionym na zakłócanie. Stanowisko dowodzenia K-9M zostało zmodernizowane, zastosowano zmodyfikowany pocisk W-860PW (5W21P). Przyjęty do służby w 1970 roku, zasięg – 180 km. S-200M „Wega-M” – zmodernizowana wersja S-200W, pod kątem zastosowania zunifikowanego pocisku W-880 (5W28) z fragmentacją burzącą lub W-880N (5W28N). Zastosowano dopalacze startowe na paliwo stałe, zasięg zwiększono do 240 km. S-200D „Dubna” – głębsza modernizacja S-200, zasięg zwiększony do 300 km, wysokość rażenia celu – do 40 km. Rozwój zestawu rozpoczęto w 1981 roku, zaś testy trwały w latach 1983–1987. Do służby wprowadzono je w limitowanej liczbie.

Eksploatacja w Polsce System Wega został wprowadzony na wyposażenie Sił Zbrojnych RP (wówczas PRL) w latach 80. XX wieku w wersji S-200WE. Posiada on możliwość zwalczania celów na dystansie do ok. 250 km i na wysokościach ponad 30 km, przy czym jest przeznaczony przede wszystkim do rażenia słabo manewrujących celów takich jak bombowce czy samoloty wczesnego ostrzegania. System przeszedł modernizację ze standardu S-200WE do wersji S-200C. Głównym celem tej modernizacji było rozdzielenie zestawu na dwa dywizjony rakietowe, zdolne do samodzielnych działań w odległych od siebie rejonach, zwiększenie efektywności dowodzenia, kierowania ogniem oraz poprawienie parametrów technicznych i niezawodnościowych poprzez zastosowanie nowoczesnych układów elektronicznych. W 2019 roku podpisano umowę na remont z modyfikacją systemu, co pozwoliło na przedłużenie jego eksploatacji w Wojsku Polskim.

S-200 Wega trafił w 1986 na wyposażenie 78 Pułku Rakietowego Obrony Powietrznej. Współcześnie (2024) nie stanowi już wyposażenia 36 Dywizjonu Rakietowej Obrony Powietrznej wchodzącego w skład 3 Warszawskiej Brygady Rakietowej Obrony Powietrznej.

Użytkownicy Lista użytkowników systemu S-200:

Aktualni

Byli

Przypisy

Linki zewnętrzne Dane taktyczno-techniczne PZR S-200WE Wyrzutnia S-200 na stronie MON (fotografia 1.4MiB)

Kategoria:Rosyjskie rakietowe pociski przeciwlotnicze