Wojska Obrony Powietrznej Kraju (WOPK) – jeden z czterech, obok wojsk lądowych, wojsk lotniczych i marynarki wojennej, rodzajów sił zbrojnych Sił Zbrojnych PRL w latach 1962–1990.
WOPK przeznaczone były do obrony ludności, wojsk oraz ważnych ekonomicznie i strategicznie obiektów wojskowych i administracyjno-państwowych, znajdujących się na terytorium kraju, przed działaniami środków napadu powietrznego przeciwnika. Ich model organizacyjny wzorowany był na rozwiązaniach przyjętych w Armii Radzieckiej, co wynikało z faktu ich włączenia w system obrony powietrznej państw Układu Warszawskiego. Wojska OPK stanowiły ważny element wojsk obrony terytorialnej kraju. W 1990 WOPK weszły wraz z Wojskami Lotniczymi w skład Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej. Po kolejnej reorganizacji i zmianie nazwy zadania tych wojsk pełnią jednostki włączone w skład Sił Powietrznych. Struktura organizacyjna WOPK Dowództwo Wojsk Obrony Powietrznej Kraju Centralne Stanowisko Dowodzenia Dowódcy Wojsk Obrony Powietrznej Kraju Jednostka Zabezpieczenia WOPK 4 Baza Lotnicza Węzeł Łączności WOPK 1 Pułk Rozpoznania Radioelektronicznego im. Władysława Pietrusiaka - Grójec 3 pułk zakłóceń radioelektronicznych OPK – Lidzbark Warmiński 1 Korpus OPK Warszawa 2 Korpus OPK Bydgoszcz 3 Korpus OPK Wrocław Wyższa Oficerska Szkoła Radiotechniczna im. kpt. Sylwestra Bartosika - Jelenia Góra Ośrodek Szkolenia Specjalistów Wojsk Rakietowych i Artylerii OPK - Bemowo Piskie Ośrodek Szkolenia Specjalistów Wojsk Radiotechnicznych - Chorzów
Jednostki wchodzące w skład korpusów OPK
Wojska Rakietowe i Artyleria WOPK right|60px 1 Dywizja Artylerii OPK im. Powstańców Śląskich w Bytomiu 26 Brygada Artylerii OPK w Gryficach 3 Łużycka Dywizja Artylerii OPK w Warszawie 4 Brygada Rakietowa OPK w Gdyni 78 samodzielny pułk rakietowy OPK w Mrzeżynie (S-200 „Wega”) 79 i 80 Dywizjon 79 samodzielny pułk rakietowy OPK w Poznaniu 81 samodzielny pułk artylerii OPK w Nowej Hucie 16 samodzielny pułk artylerii OPK (rozformowany 1970) 32 samodzielny pułk artylerii OPK w Bydgoszczy (rozformowany 1974) 77 samodzielny pułk artylerii OPK w Zgierzu (rozformowany 1976)
Wojska Lotnicze WOPK right|70px 1 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK „Warszawa” – Mińsk Mazowiecki 10 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Łask 11 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Debrzno – przekazany do Wojsk Lotniczych w 1968 11 Brandenburski Pułk Lotnictwa Myśliwskiego OPK im. Osadników Ziemi Dolnośląskiej – Wrocław 13 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Łęczyca 26 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Zegrze Pomorskie 25 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Pruszcz Gdański – przekazany do Wojsk Lotniczych w 1968 28 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Słupsk 34 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK im. Bohaterów Kępy Oksywskiej – Babie Doły 39 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Mierzęcice 45 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK – Babimost – przekazany do Wojsk Lotniczych w 1969 62 pułk lotnictwa myśliwskiego OPK im. Powstańców Wielkopolskich 1918/1919 – Poznań
Wojska Radiotechniczne WOPK right|60px w latach 1966–1973 2 pułk radiotechniczny w Warszawie 12 pułk radiotechniczny w Gdyni 13 pułk radiotechniczny w Choszcznie 17 pułk radiotechniczny w Poznaniu 19 pułk radiotechniczny w Chorzowie 3 batalion radiotechniczny w Sandomierzu 7 batalion radiotechniczny w Łodzi w latach 1973–1990 1 Brygada Radiotechniczna w Warszawie 2 Brygada Radiotechniczna w Bydgoszczy 3 Brygada Radiotechniczna we Wrocławiu 3 Batalion Radiotechniczny w Sandomierzu
+ Struktura organizacyjna Wojsk Obrony Powietrznej Kraju 1 stycznia 1981Związek operacyjny /rodzaj wojsk1 Korpus OPK2 Korpus OPK3 Korpus OPKJednostki bezpośredniego podporządkowaniaWojska Lotnicze42 el1 plm OPK10 plm OPK43 el26 plm OPK28 plm OPK34 plm OPK19 leh 44 el11 plm OPK39 plm OPK62 plm OPK4 Baza LotniczaWojska Rakietowe i Artyleria3 DA OPK4 BA OPK26 BA OPK1 DA OPKCentrum Szkolenia Specjalistów WOPKWojska Radiotechniczne1 BRt2 BRt3 BRtWyższa Oficerska Szkoła RadiotechnicznaSzkoła Specjalistów Wojsk RadiotechnicznychJednostki Walki Radioelektronicznej---1 prrel3 pzrel14 brrelStanowiska dowodzeniaSD 1 KOPKSD 2 KOPKSD 3 KOPKCentralne Stanowisko Dowodzenia WOPK
Umundurowanie, stopnie Żołnierze WOPK nosili mundury wyjściowe w kolorze stalowym, buty i pas skórzany w kolorze czarnym, orzeł na czapce – według kroju używanego w lotnictwie. Moro i hełm w kolorze zielonym z odcieniem czarnego. Korpusówki zgodnie z odbytym przeszkoleniem. W oddziałach rakietowych w korpusie szeregowych i podoficerów obowiązywało nazewnictwo jak w jednostkach artyleryjskich, a więc: kanonier, bombardier, ogniomistrz.
Obsada personalna Dowództwa Wojsk Obrony Powietrznej Kraju Dowódcy WOPK gen. bryg./gen. dyw. pil. Czesław Mankiewicz (30 IV 1962 – 28 VII 1967) gen. bryg./gen. dyw. pil. Roman Paszkowski (28 VII 1967 – 31 VIII 1976) gen. bryg./gen. broni Longin Łozowicki (15 III 1977- 30 VI 1990)
Szefowie sztabu – zastępcy dowódcy WOPK płk/gen. bryg. Jan Stamieszkin (1962–1967) gen. bryg. pil. Zdzisław Żarski (1967–1968) płk/gen. bryg. Longin Łozowicki (1968–1972) płk/gen. bryg. Tadeusz Gembicki (1972–1975) gen. bryg. Longin Łozowicki (1975–1977) gen. bryg. Tadeusz Gembicki (1977–1985) gen. bryg. Ryszard Michalik (1985–1988) gen. bryg. pil. Henryk Pietrzak (1988–1990)
Zastępcy dowódcy WOPK do spraw szkolenia gen. bryg. pil. Roman Paszkowski (1962–1963) gen. bryg. pil. Zdzisław Żarski (1968–1971) gen. bryg. pil. Andrzej Rybacki (1971–1972)
Zastępcy dowódcy WOPK do spraw liniowych gen. bryg. pil. Roman Paszkowski (1963–1967) gen. bryg. Czesław Dęga (1967–1970) gen. bryg. pil. Andrzej Rybacki (1972–1984) gen. bryg. pil. Marian Bondzior (1984–1990)
Zastępcy dowódcy WOPK do spraw politycznych gen. bryg. Tadeusz Dąbkowski (1962–1967) płk Kazimierz Burczak (1967–1968) gen. bryg. Jan Cieślik (1968–1978) gen. bryg. Władysław Honkisz (1978–1980) płk/gen. bryg. Tadeusz Kojder (1980–1985) gen. bryg. Mieczysław Włodarski (1985–1987) płk Tadeusz Bagniuk (1987–1990)
Zastępcy dowódcy WOPK do spraw planowania i techniki / do spraw techniki i zaopatrzenia gen. bryg. Aleksander Grabowski (1969–1972) płk/gen. bryg. Wiesław Wojciechowski (1972–1981) gen. bryg. Andrzej Rembalski (1981–1987) gen. bryg. Tadeusz Jemioło (1988)
Szefowie Lotnictwa OPK / Wojsk Lotniczych WOPK płk pil. Rafał Bulak (1964–1967) płk dypl. pil. Władysław Hermaszewski (1967–1971) płk dypl. pil. Mieczysław Maszczyk płk dypl. pil. Marian Bondzior (1977–1979) płk dypl. pil. Mirosław Kapciuch (1979–1984) płk dypl. pil. Edmund Koźbiał (1984–1989)
Szefowie Artylerii OPK / Wojsk Rakietowych i Artylerii WOPK gen. bryg. Władysław Szczepucha (1962–1968) płk Aleksander Grabowski (1968–1969) gen. bryg. Kryspian Hille (1970–1985) płk Franciszek Żygis (1985–1990)
Szefowie Wojsk Radiotechnicznych WOPK płk Zdzisław Malina (1962–1968) płk Wiesław Wojciechowski (1969–1972) płk/gen. bryg. Andrzej Rembalski (1972–1981) płk Tadeusz Mikoś (1981–1988) płk Jerzy Kowalczyk (1988–1990)
Bibliografia
Paweł Piotrowski, System obrony powietrznej Polski w latach 1959-1990, część I, Lotnictwo Wojskowe. Magazyn Miłośników Lotnictwa Wojskowego Nr 2 (23), MAGNUM X Sp. z o.o., marzec–kwiecień 2002, ISSN 1505-1196, s. 32–36. Paweł Piotrowski, System obrony powietrznej Polski w latach 1959–1990, część II, Lotnictwo Wojskowe. Magazyn Miłośników Lotnictwa Wojskowego Nr 3 (24), MAGNUM X Sp. z o.o., maj–czerwiec 2002, ISSN 1505-1196, s. 27–31. Paweł Piotrowski, System obrony powietrznej Polski w latach 1959–1990, część III, Lotnictwo Wojskowe. Magazyn Miłośników Lotnictwa Wojskowego Nr 4 (25), MAGNUM X Sp. z o.o., lipiec–sierpień 2002, ISSN 1505–1196, s. 33–37.
Marian Bondzior, Jak zdobywałem swój kawałek nieba, Wydawnictwa WLOP, Warszawa 2002
! Kategoria:Rodzaje sił zbrojnych Wojska Polskiego