Stefan III (ur. 1147 w Ostrzyhomiu, zm. 4 marca 1172) – król Węgier i Chorwacji z dynastii Arpadów w latach 1162 i 1163–1172.

Wywód przodków

Biogram Był najstarszym synem Gejzy II i Eufrozyny; bratem Beli III i Gejzy. Urodził się w 1147. Jego ojcem chrzestnym był Ludwik VII, król Francji, który w czasie II wyprawy krzyżowej maszerował przez Węgry.

31 maja 1162 zmarł Gejza II. Stefan III objął tron zgodnie z zasadą primogenitury. Zaraz po śmierci ojca został koronowany. Mimo iż miał wtedy 15 lat i znajdował się w tzw. latach sprawnych, rządy miała sprawować rada regencyjna. W jej skład weszli królowa-matka Eufrozyna, arcybiskup ostrzyhomski Łukasz Banffi oraz prawdopodobnie palatyn królestwa Henryk.

Pretensje do korony zgłosił Władysław II, młodszy brat zmarłego Gejzy II, popierany przez Bizancjum. W lipcu 1162 został koronowany na króla przez arcybiskupa Kalocsy. W rzeczywistości był antykrólem, gdyż aby koronacja była ważna musiał jej dokonać arcybiskup ostrzyhomski. Stefan III po przegranej bitwie pod Kapuvár wraz z matką i rodzeństwem schronił się w Austrii. W jego rękach pozostała jedynie Bratysława z okolicą.

Władysław II zmarł 14 lutego 1163, a rządy po nim objął kolejny stryj Stefana III - Stefan IV. Nowy władca został koronowany przez arcybiskupa Kalocsy, więc także z punktu widzenia prawa był antykrólem. Stefan IV, popierany przez cesarza bizantyjskiego Manuela I Komnena, nie cieszył się w kraju popularnością. Za sprawą Łukasza Banffiego na Węgrzech wybuchł bunt przeciwko uzurpatorowi - na jego czele stanął przywódca rodu Csáków. Początkowo Stefan IV odnosił sukcesy w walce z buntownikami; poczuł się tak pewnie, że odesłał nawet bizantyjski korpus posiłkowy.

19 czerwca 1163 pod Székesfehérvárem Stefan IV został pokonany i dostał się do niewoli. Stefan III odzyskał tron. Stefan IV po uwolnieniu zbiegł do Bizancjum. Jesienią 1163 próbował bezskutecznie odzyskać tron.

W takiej sytuacji Manuel I Komnen zaoferował Stefanowi III - za pośrednictwem Jerzego Paleologa - sojusz. Postawił też pewne warunki: na dwór cesarski trafi młodszy brat Stefana III, Bela, który otrzyma od brata w zarząd Sirmium, Chorwację i Dalmację; Manuel ze swej strony zobowiązywał się uczynić Belę swoim następcą i oddać mu rękę swojej córki Marii. Stefan III w porozumieniu z matką zgodził się na bizantyjską propozycję. W efekcie pod koniec 1163 Bela przybył do Konstantynopola, przyjął chrzest w obrządku wschodnim wraz z imieniem Elek (Aleksy) i został narzeczonym Marii. W 1164 Stefan III oddał młodszemu brat Sirmium, Chorwację i Dalmację.

Jednocześnie Stefan III, przeczuwając nietrwałość porozumienia z Manuelem I Komnenem, szukał sojuszników w obliczu konfrontacji z Bizancjum. Odnowił kontakty z Austrią. Cesarzowi Fryderykowi I Barbarossie obiecał 5000 grzywien srebra rocznie w zamian za poparcie. Sojusz z Jarosławem Ośmiomysłem, księciem halickim, umocniły zaręczyny córki tego ostatniego ze Stefanem III. Nastąpiło zacieśnienie współpracy z Władysławem II, królem Czech.

W 1165 znowu wybuchła wojna węgiersko-bizantyjska. Wiosną tego roku Stefan III zajął część Sirmium i rozpoczął oblężenie Zimony (Zemun). Działań wojennych nie przerwała nawet śmierć Stefana IV, który zmarł 11 kwietnia 1165. Według bizantyjskich historyków Jana Kinnamosa i Niketasa Choniatesa został otruty na polecenia Stefana III. Zemun padł, a całe Sirmium znalazło pod władzą węgierską. W 1166 wojska węgierskie najechały Dalmację i zajęły kilka tamtejszych miast. 6 lub 8 lipca 1167 Węgrzy zostali rozbici w bitwie pod Zemunem; mimo to zdołali utrzymać Dalmację i Chorwację.

Stefan III nawiązał przyjazne stosunku z Wenecją; jego siostra stryjeczna - córka Władysława II - została wydana za mąż za Mikołaja, syna doży Vitale Michiele.

Tymczasem w Konstantynopolu uległa zmiana sytuacja Beli. W 1169 roku Manuelowi urodził się syn Aleksy; w efekcie zerwano zaręczyny węgierskiego królewicza z Marią Komneną i dano mu za żonę Agnieszkę-Marię de Chatillon, księżniczkę antiocheńską i szwagierkę cesarza. W 1170 nastąpiła stabilizacja stosunków węgiersko-bizantyjskich na zasadzie status quo z 1167 roku: Sirmium pozostało w rękach bizantyjskich, zaś Dalmacja w węgierskich.

W 1170 na Węgry zbiegł Biedrzech (Fryderyk), syn czeskiego króla Władysława II, co oznaczało zapewne pogorszenie stosunków czesko-węgierskich.

Małżeństwo i potomstwo Stefan III zaręczył się z nieznaną z imienia córką Jarosława Ośmiomysła, księcia halickiego. Zaręczyny zostały zerwane w 1166 roku. Pod koniec 1166 poślubił Agnieszkę, najstarszą córkę Henryka II Jasomirgotta.

Polska literatura historyczna podaje, że Stefan III zmarł bezpotomnieW. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 84; W. Swoboda, Stefan III, s. 576: "małżeństwo to [Agnieszki i Stefana III] pozostało bezdzietne"; S. A. Sroka, Historia Węgier do 1526 roku, s. 34: "nie pozostawił po sobie dzieci".. Z kolei zdaniem innych Agnieszka i Stefan III doczekali się syna Beli, zmarłego jeszcze za życia ojcaMiroslav Marek, Arpad 2, Genealogy.euweb.cz (ostatni dostęp 3.05.2007)..

Bibliografia Dworzaczek Włodzimierz, Genealogia, Warszawa 1959, tablica 84. Sroka Stanisław A., Historia Węgier do 1526 roku, Bydgoszcz 2000, s. 32-34. Swoboda Wincenty, Stefan III, (w:) Słownik Starożytności Słowiańskich, s. 576-577.

Linki zewnętrzne Michał Kozłowski, Węgier na tronie w Konstantynopolu?

Przypisy

Kategoria:Arpadowie Kategoria:Władcy Węgier Kategoria:Urodzeni w 1147 Kategoria:Zmarli w 1172 Kategoria:Ludzie urodzeni w Ostrzyhomiu