thumb|La Fortezza thumb|Retimno – stary port wenecki Retimno (gr. Ρέθυμνο) – miasto w Grecji, na północnym wybrzeżu Krety.
Przynależne do w administracji zdecentralizowanej Kreta i regionu Kreta oraz do jednostki regionalnej Retimno. Siedziba gminy Retimno. Po Heraklionie i Chanii trzecie pod względem wielkości miasto na Krecie. W 2011 roku liczyło 32 468 mieszkańcówΑπογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. ΜΟΝΙΜΟΣ Πληθυσμός.
Lokalizacja Miasto leży nad Morzem Kreteńskim, w połowie drogi biegnącej z Heraklionu do Chanii.
Szerokość wyspy (od północnego do południowego wybrzeża) wynosi w tym miejscu zaledwie 24 km. Przewężenie to oddziela dwa wysokie pasma górskie: Lefka Ori na zachodzie od gór Ida (Oros Idi) na wschodzie, zwanych czasem Psiloritis od znajdującego się tam najwyższego szczytu Krety – Psiloritis (2456 m n.p.m.) .
Mimo górskiego charakteru, okolice Retimno są dość gęsto zaludnione. Położone na zboczach górskich wioski sprawiają wrażenie otoczonych sadami owocowymi i gajami oliwnymi.
Historia W okresie popałacowym w historii kultury minojskiej na wschód od obecnej fortecy istniała osada, dowodem na to są odnalezione przez archeologów groby i gliniane naczynia.
W okresie grecko-rzymskim pod nazwą Rithymna było ważnym ośrodkiem handlowym. W czasach bizantyjskich nie miało już tak istotnego znaczenia. W IX i X wieku n.e. było okupowane przez Arabów. Podczas okupacji weneckiej (od XIII wieku) stało się trzecim (po Heraklionie i Chanii) ośrodkiem gospodarczym i kulturalnym Krety pod nazwą Rettimo.
Okresem największej świetności miasta był wiek XVI i początek XVII – Retimno słynęło wówczas jako jeden z głównych ośrodków nauki i sztuki. Z tego okresu pochodzi potężna forteca (La Fortezza) i port z latarnią morską. Twierdzę zbudowali Wenecjanie pod koniec XVI wieku dla obrony przed piratami (słynnym Barbarossą) i wzrastającą siłą państwa Osmanów. Pod koniec tego okresu świetności powstało jeszcze ostatnie dzieło Wenecjan – fontanna Rimondi z początku XVII wieku.
W 1645 roku miasto zajęły wojska tureckie. Wenecjanie wraz z mieszkańcami (ok. 8500) wycofali się do fortecy, gdzie bronili się jeszcze przez 23 dni. Okupacja turecka trwała aż do 1897 roku.
Wygląd miasta w tamtym okresie zmienił się tak bardzo, że nabrało ono cech typowo muzułmańskich. Większość kościołów zburzono lub przekształcono w meczety.
Od 1898 roku Kreta była autonomicznym państwem z własną konstytucją i rządem. W 1913 roku wyspa została przyłączona do Grecji, a w 1923 roku z Retimno i z całej Krety wysiedlono pozostałych tam Turków oraz zislamizowanych Greków. W ich miejsce przybyła ludność grecka (prawosławna) z Azji Mniejszej w ramach dokonanej wtedy wymiany ludności. Rethymnon zaczął się szybko rozwijać intelektualnie i ekonomicznie (z przerwą podczas okupacji hitlerowskiej w latach 1941-1944).
Szczególnemu dla Greków epizodowi dziejów miasta w przełomowych latach 1898-1923 poświęcił Kronikę pewnego miastaW przekładzie Janusza Strasburgera, wydawnictwo „Czytelnik”, Warszawa 1975.. Pandelis Prewelakis – urodzony w Retimno jeden z najwybitniejszych prozaików greckich.
Walory i obiekty turystyczne W kierunku wschodnim ciągnie się wzdłuż wybrzeża 12-kilometrowa piaszczysta plaża, przy której znajdują się liczne hotele. Miasto ma starówkę z wąskimi uliczkami, licznymi budowlami z czasów tureckich i weneckich wraz z górującymi nad miastem pozostałościami weneckiej twierdzy (Fortezza) na wzgórzu Paleokastro. Najciekawsze zabytki skupione są w trójkącie pomiędzy twierdzą, weneckim portem (dziś przystanią rybacką i jachtową) i katedrą. Należą do nichWiesława Rusin: Kreta i Santorini. Przewodnik ilustrowany. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2015, s. 101-106, .: fontanna Rimondi – okazały pomnik „małej architektury” z 1626 r. oraz okoliczne rezydencje weneckie arystokratycznej dzielnicy miasta; wenecka Loggia – XVI-wieczne miejsce spotkań arystokratycznej elity, w sąsiedztwie fontanny; meczet Nerandzes – nieco dalej, na południe od fontanny (dawna wenecka świątynia maryjna przy klasztorze augustianów), z najwyższym w mieście minaretem z 1890 r.; Porta Guora – miejska brama z fragmentem murów miejskich na południowym krańcu starówki; kościół św. Franciszka – pobliska bazylika renesansowa z czasów weneckich; meczet Valide sultan – położony między Porta Guora i katedrą, dedykowany matce tureckiego zdobywcy miasta, sułtana Ibrahima; meczet Kara Musa Paszy (przebudowany wenecki klasztor św. Barbary); latarnia morska – wzniesiona przez Turków w XVII wieku, zamykająca kamienny falochron wenecki.
Dla pragnących bliższego zapoznania się z historią i kulturą miasta i wyspy, Retimno prezentuje zbiory w następujących placówkach muzealnych: muzeum archeologicznym (budynek d. więzienia twierdzy), sztuki sakralnej (obok katedry), historyczno-folklorystycznym (w d. rezydencji weneckiej), niewielkim muzeum morskim (z kolekcją muszli i gąbek) oraz w najnowszym, paleontologicznym (w potureckim meczecie) z otaczającym go ogrodem botanicznym. Miejska galeria sztuki im. L. Kanakakisa eksponuje prace współczesnych malarzy greckich.
Obiekty okoliczne Retimno może być również wygodną bazą turystyczną jako punkt wypadowy do pobliskich miejscowości i okolicznych miejsc historycznych na północnym wybrzeżu wyspy, takich jakWiesława Rusin: Kreta i Santorini. Przewodnik ilustrowany, dz. cyt., s. 107-116.: jaskinia Melidoni – jedna z pięciu najbardziej znanych (z mitologii i historii XIX w.) jaskiń kreteńskich, położona na wschód od Retimno, odległa o niespełna 2 km na północny zachód od wioski Melidoni; Moni Arkadiu – najsławniejszy monaster Krety, znany z desperackiej obrony i masakry ludności podczas antytureckiego powstania w 1866 r., oddalony o 23 km na południowy wschód od Retimno; Argirúpoli – wioska położona na południowy zachód od Retimno, z ruinami antycznego miasta Lapa i skalnym rzymskim grobowcem „pięciu dziewic” zgładzonych w III w. n.e.; Eleftherna – pozostałości starożytnego miasta rozrzucone na północnych zboczach gór Psiloritis (resztki hellenistycznych osad, rzymskie skalne cysterny, wieża strażnicza, kamienny most, szczątki rzymskich dróg i budynków), usytuowane na południowy wschód od Retimno, nieopodal Moni Arkadiu; monaster Préweli – jeden z największych i najbogatszych na wyspie, kompleks budowli (Kato Moni Preweli i Piso Moni Preweli) rozbudowywanych za panowania weneckiego i tureckiego, w 1941 r. zniszczony przez Niemców w odwecie za współdziałanie mnichów z żołnierzami alianckimi broniącymi Krety (położony najdalej od Retimno, na południowym wybrzeżu).
Miasta partnerskie Puszkin (Rosja)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Miasta na Krecie