Turnieje pretendentów FIDE stanowią trzeci i najwyższy szczebel eliminacji (po turniejach strefowych i międzystrefowych) wyłaniających przeciwnika dla mistrza i mistrzyni świata w szachach. Projekt turniejów pretendentów powstał na Kongresie FIDE w Winterthur w 1946 roku.
Turnieje pretendentów W historii FIDE rozegrano dwanaście turniejów pretendentów (pięć w latach 1950–1962 oraz siedem w latach 1985 i 2013-2024), z których zwycięzca turnieju kwalifikował się bezpośrednio do meczu o mistrzostwo świata. Wyjątkiem był turniej z roku 1985, który jako jedyny stanowił pośrednią eliminację do meczów pretendentów (awansowało wówczas czterech zawodników). W latach 1965–1995 przeciwnika dla mistrza świata wyłaniano drogą meczów, rozgrywanych systemem pucharowym.
Formuła turniejów pretendentów zmieniała się wielokrotnie, natomiast od 2013 jest niezmieniona. Wszystkie turnieje rozegrano systemem kołowym (w formule jedno-, dwu- lub czterokołowej). Udział w turniejach pretendentów przysługiwał zawodnikom pokonanym w meczach o mistrzostwo świata oraz (w zależności od regulaminu danego cyklu) od 6 do 9 najlepszym szachistom z turnieju międzystrefowego. Wyjątkowo w roku 1953 dopuszczono również do startu zawodników, którzy w poprzedniej edycji zajęli w turnieju pretendentów miejsca od 2 do 5. Od 2013 r. uczestników wyłaniano również poprzez inne eliminacje (np. finaliści Pucharu Świata lub cyklu Grand Prix, jak również zawodnicy zakwalifikowani na podstawie list rankingowych).
Obsada turniejów wahała się od 8 do 16 zawodników.
Budapeszt 1950 Turniej dwukołowy, 18 rund Dogrywka o I miejsce: D.Bronstein – I.Bolesławski 7½ – 6½
MiejsceZawodnicyPunkty1 Izaak Bolesławski122 Dawid Bronstein123 Wasilij Smysłow104 Paul Keres9½5 Miguel Najdorf96 Aleksandr Kotow8½7 Gideon Ståhlberg88 Salomon Flohr79 Andor Lilienthal710 László Szabó7
Zurych 1953 Turniej dwukołowy, 28 rund MiejsceZawodnicyPunkty1 Wasilij Smysłow182 Dawid Bronstein163 Paul Keres164 Samuel Reshevsky165 Tigran Petrosjan156 Jefim Geller14½7 Miguel Najdorf14½8 Aleksandr Kotow149 Mark Tajmanow1410 Jurij Awerbach13½11 Izaak Bolesławski13½12 László Szabó1313 Svetozar Gligorić12½14 Max Euwe11½15 Gideon Ståhlberg8
Amsterdam 1956 Turniej dwukołowy, 18 rund MiejsceZawodnicyPunkty1 Wasilij Smysłow11½2 Paul Keres103 Dawid Bronstein9½4 Jefim Geller9½5 Tigran Petrosjan9½6 Boris Spasski9½7 László Szabó9½8 Miroslav Filip89 Óscar Panno810 Herman Pilnik5
Jugosławia 1959 Rozegrany w trzech miastach: Bled, Zagrzeb i Belgrad Turniej czterokołowy, 28 rund MiejsceZawodnicyPunkty1 Michaił Tal202 Paul Keres18½3 Tigran Petrosjan15½4 Wasilij Smysłow155 Bobby Fischer12½6 Svetozar Gligorić12½7 Friðrik Ólafsson108 Pál Benkő8
Curaçao 1962 Turniej czterokołowy, 28 rund M.Tal wycofał się po 21 rundach MiejsceZawodnicyPunkty1 Tigran Petrosjan17½2 Jefim Geller173 Paul Keres174 Bobby Fischer145 Wiktor Korcznoj13½6 Pál Benkő127 Miroslav Filip78 Michaił Tal7
Montpellier 1985 Turniej kołowy, 15 rund W meczu dodatkowym pomiędzy J. Timmanem a M. Talem padł remis 3 – 3, dający awans Timmanowi lepszą punktacją dodatkową. MiejsceZawodnicyRankingPunkty1 Artur Jusupow260092 Rafael Waganian262593 Andriej Sokołow255594 Jan Timman26408½5 Michaił Tal25658½6 Boris Spasski259087 Ołeksandr Bielawski264088 Wasilij Smysłow25957½9 Aleksander Czernin25607½10 Yasser Seirawan2570711 Nigel Short2575712 Lajos Portisch2625713 Wiktor Korcznoj26306½14 Zoltán Ribli26056½15 Jesus Nogueiras2545616 Kevin Spraggett25505
Londyn 2013 Turniej dwukołowy, 14 rund W turnieju zwyciężyli Magnus Carlsen i Władimir Kramnik, jednak prawo do gry z mistrzem świata Viswanathanem Anandem zdobył Carlsen, który miał lepszą punktacją dodatkową (odniósł więcej zwycięstw – 5 [Kramnik – 4])Candidates 2013 – leaders lose, Carlsen qualifies. MiejsceZawodnicyRankingPunkty1 Magnus Carlsen28728½2 Władimir Kramnik28108½3 Piotr Swidler274784 Lewon Aronian280985 Aleksander Griszczuk27646½6 Boris Gelfand27406½7 Wasyl Iwanczuk275768 Tejmur Radżabow27934
Chanty-Mansyjsk 2014 Turniej dwukołowy, 14 rund MiejsceZawodnicyRankingPunkty1 Viswanathan Anand27708½2 Siergiej Kariakin27667½3 Władimir Kramnik278774 Szachrijar Mammedjarow275775 Dmitrij Andriejkin270976 Lewon Aronian28306½7 Piotr Swidler27586½8 Weselin Topałow27856
Moskwa 2016 Turniej dwukołowy, 14 rund MiejsceZawodnicyRankingPunkty1 Siergiej Kariakin27608½2 Fabiano Caruana27947½3 Viswanathan Anand27627½4 Piotr Swidler275775 Lewon Aronian278676 Anisz Giri279377 Hikaru Nakamura279078 Weselin Topałow27804½
Berlin 2018 Turniej dwukołowy, 14 rund MiejsceZawodnicyRankingPunkty1 Fabiano Caruana278492 Szachrijar Mammedjarow280983 Siergiej Kariakin276384 Ding Liren27697½5 Władimir Kramnik28006½6 Aleksandr Griszczuk27676½7 Wesley So279968 Lewon Aronian27944½
Jekaterynburg 2020/2021 Turniej dwukołowy, 14 rundZe względu na pandemię COVID-19, turniej został wstrzymany od marca 2020 do kwietnia 2021.
Wyniki MiejsceZawodnicyRankingPunkty1 Jan Niepomniaszczij27748½2 Maxime Vachier-Lagrave276783 Anisz Giri27637½4 Fabiano Caruana28427½5 Ding Liren280576 Aleksandr Griszczuk277777 Kirill Alekseenko26985½8 Wang Hao27625
Madryt 2022 Turniej dwukołowy, 14 rundWyniki MiejsceZawodnicyRankingPunkty1 Jan Niepomniaszczij27669½2 Ding Liren280683 Teymur Rəcəbov27537½4 Hikaru Nakamura27607½5 Fabiano Caruana27836½6 Alireza Firouzja279367 Jan-Krzysztof Duda27505½8 Richard Rapport27645½
Turnieje pretendentek Moskwa 1952 Turniej kołowy, 16 uczestniczek MiejsceZawodniczkiPunkty1 Jelizawieta Bykowa11½2 Fenny Heemskerk10½3 Olga Ignatiewa10½4 Walentina Borisienko105 Kira Zworykina106 Edith Keller-Herrmann107 Eileen Tranmer98 Olga Rubcowa8
Moskwa 1955 Turniej kołowy, 20 uczestniczek MiejsceZawodniczkiPunkty1 Olga Rubcowa152 Łarisa Wolpert14½3 Edith Keller-Herrmann144 Kira Zworykina13½5 Walentina Borisienko136 Verica Nedeljković12½7 Milunka Lazarević128 Antonia Iwanowa11½9 Fenny Heemskerk1010 Olga Ignatiewa9½
Płowdiw 1959 Turniej kołowy, 15 uczestniczek MiejsceZawodniczkiPunkty1 Kira Zworykina11½2 Verica Nedeljković10½3 Łarisa Wolpert9½4 Salme Rootare95 Edith Keller-Herrmann96 Milunka Lazarević87 Éva Karakas7½8 Walentina Borisienko79 Olga Rubcowa6½10 Květa Eretová6
Vrnjačka Banja 1961 Turniej kołowy, 17 uczestniczek MiejsceZawodniczkiPunkty1 Nona Gaprindaszwili132 Walentina Borisienko113 Kira Zworykina104 Verica Nedeljković9½5 Milunka Lazarević9½6 Tatiana Zatułowska9½7 Alexandra Nicolau98 Łarisa Wolpert99 Éva Karakas910 Elisabeta Polihroniade811 Henryka Konarkowska7
Suchumi 1964 Turniej kołowy, 18 uczestniczek Dogrywka o I miejsce: 1. A.Kusznir, 2. M.Lazarević, 3. T.Zatułowska MiejsceZawodniczkiPunkty1 Milunka Lazarević12½2 Ałła Kusznir12½3 Tatiana Zatułowska12½4 Kira Zworykina115 Katarina Jovanović116 Maaja Ranniku10½7 Walentina Borisienko108 Henryka Konarkowska109 Verica Nedeljković910 Květa Eretová8½
Subotica 1967 Turniej kołowy, 18 uczestniczek MiejsceZawodniczkiPunkty1 Ałła Kusznir13½2 Walentina Kozłowska12½3 Tatiana Zatułowska12½4 Tereza Štadler125 Aleksandra Kisłowa116 Verica Nedeljković10½7 Nana Aleksandria108 Milunka Lazarević109 Alexandra Nicolau1010 Waltraud Nowarra8
Malmö 1986 Turniej dwukołowy, 14 rund MiejsceZawodniczkiRankingPunkty1 Jelena Achmyłowska23059½2 Nana Aleksandria231093 Marta Lityńska227584 Pia Cramling240075 Lidia Siemionowa226076 Agnieszka Brustman22206½7 Irina Lewitina234068 Wu Mingqian21453
Ckaltubo 1988 Turniej dwukołowy, 14 rund Dogrywka o I miejsce: N.Ioseliani – J.Achmyłowska 3 – 2 MiejsceZawodniczkiRankingPunkty1 Nana Ioseliani2455102 Jelena Achmyłowska2400103 Irina Lewitina235584 Marta Lityńska241585 Nana Aleksandria24156½6 Agnieszka Brustman23955½7 Nona Gaprindaszwili24854½8 Ketevan Arachamia24203½
Bordżomi 1990 Turniej kołowy Dogrywka o I miejsce: Xie Jun – A.Marić 4½ – 2½ MiejsceZawodniczkiRankingPunkty1 Xie Jun23604½2 Alisa Marić23054½3 Alisa Gallamowa237044 Nana Ioseliani248045 Nona Gaprindaszwili24353½6 Jelena Donaldson243037 Ketino Kachiani23302½8 Eliska Klimova23402
Szanghaj 1992 Turniej dwukołowy, 16 rund Finałowy mecz kandydatek: N.Ioseliani – Z.Polgar 6 – 6, Ioseliani awansowała w wyniku losowania. MiejsceZawodniczkiRankingPunkty1 Zsuzsa Polgár254012½2 Nana Ioseliani24459½3 Maja Cziburdanidze25059½4 Alisa Marić239085 Qin Kanying231586 Irina Lewitina24156½7 Peng Zhaoqin237068 Nona Gaprindaszwili243569 Wang Pin23706
Tilburg 1994 Turniej dwukołowy, 16 rund Dogrywka o I miejsce: Z.Polgar – M.Cziburdanidze 5½ – 1½ MiejsceZawodniczkiRankingPunkty1 Zsuzsa Polgár255010½2 Maja Cziburdanidze252010½3 Pia Cramling25258½4 Alisa Gallamowa247585 Alisa Marić240086 Peng Zhaoqin23707½7 Nana Ioseliani243578 Cristina-Adela Foişor240579 Ketevan Arachamia24505
Groningen 1997 Turniej dwukołowy, 18 rund Ketino Kachiani wycofała się po 10 rundach MiejsceZawodniczkiRankingPunkty1 Alisa Gallamowa244513½2 Xie Jun249512½3 Nana Ioseliani2520114 Maja Cziburdanidze2525115 Peng Zhaoqin240096 Alisa Marić246097 Ketevan Arachamia243098 Pia Cramling25208½9 Nino Gurieli2370510 Ketino Kachiani24151½
Kazań 2019 Turniej dwukołowy, 14 rund MiejsceZawodniczkiRankingPunkty1 Aleksandra Goriaczkina25229½2 Anna Muzyczuk253983 Tan Zhongyi251374 Kateryna Łahno255475 Marija Muzyczuk25636½6 Nana Dzagnidze25106½7 Aleksandra Kostieniuk254668 Walentina Gunina25065½
Zobacz też szachowe mecze pretendentów szachowe turnieje międzystrefowe
Przypisy
Bibliografia W.Litmanowicz, J.Giżycki, Szachy od A do Z, Warszawa 1987, str. 956-977 The World Chess Championship The World Chess Championship for Women