Wielka Synagoga w Łodzi – łódzka synagoga zbudowana z funduszy łódzkich fabrykantów, m.in. Izraela Poznańskiego, Joachima Silbersteina i Karola Scheiblera przy ulicy Spacerowej 2 (obecnie al. Tadeusza Kościuszki 2). Była największą i najpiękniejszą synagogą przedwojennej Łodzi.

Projekt wykonał Adolf Wolff ze Stuttgartu, znany projektant i budowniczy obiektów sakralnych, między innymi: (1876–1881) i (1859–1861). Będąc architektem niemieckim nie mógł wówczas swobodnie wykonywać swojego zawodu w Polsce, dlatego przedkładane władzom plany sygnował architekt miejski Hilary Majewski. Synagoga była wyraźnie wyższa od otaczających ją budynków, a efekt potęgował cokół pod budynkiem. Ogrodzenie i zieleń wokół synagogi wyodrębniały ją z otoczenia.

Na czele komitetu budowy świątyni (najpierw tymczasowego, a później właściwego) stanął Izrael K. Poznański, a sama budowa rozpoczęła się w maju 1881 roku. Kamień węgielny pod budowlę uroczyście wmurowano 5 czerwca tego samego roku. Budowę ostatecznie ukończono w 1887, a jej całkowity koszt wyniósł 225 tys. rubli. Uroczystego otwarcia dokonał gubernator piotrkowski Aleksandr Komarow.

Świątynia uchodziła za postępową i była określana mianem reformowanej, a w jidysz była nazywana dajcze szil, co miało oznaczać niemiecki rytuał i w ten sposób nawiązywać do Żydów postępowych. Synagoga była przeznaczona dla żydowskiej burżuazji, zasymilowanej z polską kulturą. Wstęp do świątyni umożliwiały tylko specjalne przepustki, wydawane najbogatszym Żydom, przede wszystkim tym, którzy sponsorowali jej budowę. W okresie międzywojennym kazania były w języku polskim, a w narodowe święta polskie odbywały się uroczystości patriotyczne.

Podpaloną przez Niemców z 10 na 11 listopada 1939 budowlę rozebrano w 1940. Po wojnie nie została odbudowana – na jej miejscu znajduje się parking z pamiątkowym kamieniem.

Architektura Podobieństwo Wielkiej Synagogi do świątyń chrześcijańskich spowodowało, że do opisu jej wyglądu stosuje się tę samą co w ich przypadku terminologię, zwykle nie pasującą do opisu miejsc kultu judaizmu.

Świątynia była trzynawową orientowaną pseudobazyliką z transeptem od wschodu i ryzalitami od frontu na zachodzie. Od wschodu nawy zakończono apsydami – centralną dużą, półkolistą, natomiast bocznymi mniejszymi i wielokątnymi. Dominantą fasady był ryzalit części środkowej mieszczący podwójny, arkadowy otwór drzwiowy wieńczący szerokie schody. Nad drzwiami widniała inskrypcja w języku hebrajskim Przybytek mój jest domem modlitwy wszystkich nacji.

Galeria

Zobacz też Synagogi w Łodzi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Zniszczone budynki w Polsce