mały|240x240px|Jeden z symboli używanych przez antifę z widoczną czarną i czerwoną flagą.Antifa (od „Akcja Antyfaszystowska” i , „Akcja Antyfaszystowska”) – zbiorcze określenie używane wobec zdecentralizowanych środowisk, grup i aktywistów działających przeciwko faszyzmowi i innym formom skrajnej prawicy. Określenie to nie oznacza jednej organizacji ani jednolitego ruchu o wspólnym członkostwie; jego zakres znaczeniowy różni się w zależności od kraju i kontekstu.
Antifa jest zdecentralizowanym i niehierarchicznym ruchem społecznym, składającym się z rozproszonych grup i sieci działających w różnych krajach. W literaturze określana jest również jako subkultura polityczna. Antifa nie stanowi jednolitego nurtu ideologicznego; wśród związanych z nią środowisk występują m.in. anarchiści, socjaliści i inni przedstawiciele radykalnej lewicy.
Współczesne ruchy antify nawiązują do niemieckich organizacji sprzeciwiających się faszyzmowi, które działały w okresie międzywojennym, takich jak Front Żelazny czy . Front Żelazny został założony przez Socjaldemokratyczną Partię Niemiec (SPD) w 1931, a Antifaschistische Aktion przez Komunistyczną Partię Niemiec (KPD) w 1932. Obie inicjatywy miały w założeniu jednoczyć różne grupy polityczne w sprzeciwie wobec nazizmu.
Etymologia Słowo „antifa” wywodzi się od Antifaschistische Aktion, organizacji związanej z KPD, utworzonej w 1932. Jej powstanie było elementem zmiany taktyki KPD wobec rosnącego znaczenia Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP). W maju 1932 kierownictwo KPD wezwało do utworzenia szerokiego ruchu antyfaszystowskiego, określanego jako „jednolity front od dołu”.
Historia
Antifaschistische Aktion mały|Oryginalne logo stworzone w 1932.W Niemczech organizacje antyfaszystowskie zaczęły powstawać w reakcji na rozwój nazizmu i narastającą przemoc polityczną ze strony nazistów. Jedną z pierwszych takich organizacji była anarchistyczna organizacja „Czarni żołnierze” () powołana w 1929.
Dwa lata później, w 1931, w odpowiedzi na stworzenie przez Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP) i inne partie prawicowe Frontu Harzburskiego, powołano do życia Front Żelazny. Front jednoczył kilka różnych organizacji, ale był zdominowany przez niemiecką partię socjaldemokratyczną SPD. W zamierzeniu miał być organizacją paramilitarną, ponadpartyjną, której celem była walka uliczna z nazistami. Około 99 członków organizacji zginęło w starciach z nazistami w przeciągu dwóch miesięcy w 1932. Po przejęciu władzy przez NSDAP organizacja została zdelegalizowana. Symbol Frontu Żelaznego, Trzy Strzały, jest używany przez współczesne grupy antify (zobacz fotografie w zasobach Wikimedia Commons).
Popularność Frontu Żelaznego skłoniła rywalizującą z SPD (KPD) do stworzenia własnej organizacji antyfaszystowskiej. W maju 1932 KPD ogłosiła założenie „Akcji antyfaszystowskiej” (). Początkowo pomysł był odczytywany jako postulat wspólnego frontu pomiędzy komunistami i socjaldemokratami z SPD przeciwko rosnącej wówczas w siłę NSDAP. Dwie flagi znajdujące się w logo niemieckiej Antifaschistische Aktion miały nawiązywać właśnie do SPD i KPD. Do powstania wspólnego lewicowego frontu przeciwko nazistom jednak nie doszło, sprzeciwił się temu Józef Stalin, który uważał, że niemieccy komuniści wyolbrzymiają zagrożenie ze strony nazistów, a nie doceniają zagrożenia ze strony SPD. SPD również była określana przez KPD jako partia faszystowska. SPD nie została więc zaproszona do Antifaschistische Aktion, zaproszeni zostali jedynie indywidualni członkowie partii.
Jednostki Antifaschistische Aktionv w praktyce stały się milicją, których zadaniem była obrona komunistycznych organizacji robotniczych przed nazistowskimi organizacjami paramilitarnymi, takimi jak SA. Pierwszy zjazd Akcji miał miejsce 10 lipca 1932. Po przejęciu władzy przez Adolfa Hitlera i NSDAP w 1933 działalność organizacji komunistycznych i innych organizacji politycznych została zakazana, a ich działacze byli poddawani represjom. Antifaschistische Aktion przestała wówczas funkcjonować jako organizacja działająca legalnie.
Symbolem Antifaschistische Aktion były dwie czerwone chorągwie umieszczone w okręgu. Znak ten został zaprojektowany w 1932 przez grafików i .
Antifa w wybranych krajach
Niemcy mały|Antifa blokująca marsz niemieckich nacjonalistów w Dreźnie w rocznicę zbombardowania miasta. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 działacze KPD, SPD, a także działacze katoliccy wskrzeszali lokalne jednostki antify. Stawiali sobie za cel schwytanie ukrywających się nazistów, usunięcie nazistów z urzędów i konfiskatę majątków zgromadzonych przez nazistów. Powojenne jednostki antify istniały jednak krótko, szybko doszło do podziałów pomiędzy socjaldemokratami a komunistami, alianci zakazali także na pewien czas działalności wszystkich organizacji politycznych w okupowanych Niemczech.
Współczesne środowiska określane jako „antifa” odwołują się do tradycji i symboliki historycznej Antifaschistische Aktion. Nie stanowią jednak ciągłości organizacyjnej organizacji utworzonej przez KPD w 1932. W latach 70. XX wieku symbol Antifaschistische Aktion został ponownie wykorzystany przez część zachodnioniemieckich grup komunistycznych, a następnie przejęty i zmodyfikowany przez środowiska ruchu autonomicznego. mały|Antifa podczas marszu w Hanowerze. Na banerze widać odwołanie do subkultury Red and Anarchist Skinheads (2013) Obecnie środowiska antify zaczęły kształtować się w Niemczech Zachodnich w związku z rozwojem pozaparlamentarnej radykalnej lewicy i ruchu autonomicznego. Od połowy lat 70. w Republice Federalnej Niemiec rozwijały się grupy autonomiczne, wywodzące się m.in. z ruchów społecznych oraz środowisk związanych z okupacją budynków. W ich obrębie powstawały również pierwsze grupy antyfaszystowskie, początkowo w reakcji na działalność neonazistowską i ataki na osoby oraz struktury związane ze sceną alternatywną.
Antyfaszyzm stał się jednym z ważniejszych pól działalności środowisk autonomicznych pod koniec lat 80. i na początku lat 90. Rozwojowi tego środowiska sprzyjały m.in. wzrost aktywności skrajnej prawicy oraz fala przemocy o charakterze prawicowym i rasistowskim, która nasiliła się po 1989. W latach 90. nastąpiło również rozszerzenie spektrum organizacji i inicjatyw określanych jako niezależny antyfaszyzm.
W latach 90. podejmowano również próby ponadlokalnej organizacji środowisk antyfaszystowskich. Jedną z nich była Antifaschistische Aktion/Bundesweite Organisation (AA/BO), która należała do najbardziej znaczących prób koordynacji niezależnego antyfaszyzmu w tym okresie.
Rozwój ruchu nie doprowadził jednak do powstania jednej ogólnokrajowej organizacji posiadającej trwałe centralne kierownictwo. Środowiska antyfaszystowskie pozostawały zróżnicowane pod względem organizacyjnym i ideowym, a ich działalność była prowadzona przede wszystkim przez grupy lokalne i ponadlokalne sieci współpracy.
Za jedną z największych akcji niemieckiej antify uważa się coroczne blokady marszów nacjonalistów w Dreźnie, w rocznice zbombardowania miasta. Marsze w Dreźnie są organizowane przez środowiska neonazistowskie od 1999. Neonaziści porównują bombardowanie miasta z Holokaustem i podkreślają ofiary niemieckiej ludności cywilnej. Od 2004 marsze są blokowane przez antifę. W 2010 w blokadzie wzięło udział 12 tysięcy osób, policja została zmuszona do odwołania marszu. W blokadach w Dreźnie wielokrotnie brali też udział antyfaszyści z PolskiANTIFA. To kłamstwo, że jesteśmy jak kibole, wyborcza.pl, 19-11-2011, [dostęp 2013-10-20]..
Francja We Francji współczesny ruch antify rozwijał się m.in. w odpowiedzi na działalność Frontu Narodowego. W latach 80. powstały środowiska (Sections carrément anti-Le Pen), a w kolejnych dekadach rozwijały się kolejne lokalne grupy i sieci, w tym Réseau No Pasaran. W pierwszej dekadzie XXI wieku francuski ruch antyfaszystowski uległ przemianom, a m.in. w 2010 powstała (AFA). Ruch obejmuje różne środowiska i kolektywy, a jego działalność obejmuje m.in. demonstracje, działania przeciwko organizacjom skrajnej prawicy oraz aktywność antyrasistowską.
Współcześnie jednym z bardziej znanych francuskich środowisk antyfaszystowskich była , założona w Lyonie w 2018. Organizacja określała się jako grupa antyfaszystowska działająca przeciwko skrajnej prawicy. W czerwcu 2025 została rozwiązana decyzją władz francuskich; w kwietniu 2026 Conseil d'État utrzymała tę decyzję w mocy.
Stany Zjednoczone mały|Protestujący w Phoenix trzymają flagę z napisem Good Night White Pride W Stanach Zjednoczonych współczesne środowiska antify zaczęły kształtować się pod koniec lat 80. XX wieku. Na ich rozwój wpływ miały środowiska anarchistyczne, punkowe oraz ruch antyrasistowskich skinheadów. Jednym z najważniejszych przejawów tego środowiska była sieć (ARA), która działała jako zdecentralizowana sieć grup antyfaszystowskich i antyrasistowskich.
ARA powstała w drugiej połowie lat 80. i w kolejnych dekadach skupiała grupy oraz aktywistów przeciwstawiających się organizacjom białej supremacji, neonazistom i innym środowiskom skrajnej prawicy. Sieć nie posiadała centralnej struktury kierowniczej.
Współczesne amerykańskie środowiska określane jako „sntifa” również mają zdecentralizowany charakter. Federalne Biuro Śledcze (FBI) określało antifę jako ruch lub ideologię, a nie pojedynczą organizację. Poszczególne grupy mogą działać niezależnie od siebie i różnić się zarówno poglądami, jak i metodami działania.
Aktywiści związani ze środowiskiem zntify uczestniczyli w demonstracjach i kontrdemonstracjach przeciwko organizacjom skrajnej prawicy. Część środowisk stosowała również konfrontacyjne formy bezpośredniego działania, w tym niszczenie mienia i przemoc fizyczną.
Antifa i protesty w 2020 Śmierć George'a Floyda w maju 2020 doprowadziła do masowych protestów w wielu miastach Stanów Zjednoczonych. Władze federalne i część polityków przypisywały część przemocy podczas protestów działalności antify. Jednocześnie FBI i inne organy ścigania wskazywały, że większość przypadków grabieży i przemocy nie była wynikiem skoordynowanej działalności antify.
W związku z protestami w Seattle powstała strefa protestacyjna określana początkowo jako (CHAZ), a następnie jako Capitol Hill Organized Protest (CHOP). W jej obrębie przebywały osoby o różnych poglądach politycznych, w tym osoby związane ze środowiskami antyfaszystowskimi. Nie ma jednak podstaw do przedstawiania CHAZ/CHOP jako obszaru przejętego lub kontrolowanego przez jedną organizację antify.
W okresie protestów rozpowszechniano również niepotwierdzone informacje dotyczące rzekomej działalności antify w Seattle. Nie potwierdzono m.in. twierdzenia, że członkowie antify mieli chodzić od domu do domu, żądając żywności i zaopatrzenia oraz grożąc mieszkańcom zniszczeniem ich domów.
31 maja 2020 Donald Trump zapowiedział uznanie antify za organizację terrorystyczną. Nie zostały jednak wówczas przez niego podane żadne szczegóły takiej decyzji. We wcześniejszych wpisach na Twitterze, Donald Trump sugerował, że „radykalnie lewicowi anarchiści” pod przewodnictwem antify są odpowiedzialni za zamieszki. Niemniej, Federalne Biuro Śledcze w oficjalnych dokumentach nie potwierdziło uczestnictwa zorganizowanych grup antify w zamieszkach. Tak samo, wśród kilkudziesięciu dokumentów osób oskarżonych na podstawie przepisów federalnych, żadna nie była powiązana z ruchem antyfaszystowskim. Wśród oskarżonych znalazły się natomiast osoby powiązane ze skrajnie prawicowym ruchem Boogaloo.