thumb|Polskie logo filmu stosowane w wydaniach rynku kina domowego i w mediach strumieniowych. Poszukiwacze zaginionej Arki () – amerykański film przygodowy z 1981 r. w reżyserii Stevena Spielberga, wyprodukowany przez George’a Lucasa.
Sztandarowe dzieło Kina Nowej Przygody i najbardziej dochodowy film 1981 roku. Łącznie zarobił 384 miliony dolarów wobec 20 mln kosztów produkcjiBoxOfficeMojo: Raiders of the Lost Ark (1981). Przy uwzględnieniu inflacji jest to obecnie 21. najbardziej dochodowy film w historii kinaAll Time Box Office, BoxOfficeMojo, data dostępu: 2019-02-17. Jeden z najpopularniejszych filmów zagranicznych okresu PRL; w kinach obejrzało go blisko 9 mln widzów. W postać Indiany Jonesa, archeologa i poszukiwacza przygód, wcielił się Harrison Ford, który, walcząc z nazistami, próbuje odnaleźć Arkę Przymierza. Film doczekał się czterech kontynuacji: Indiana Jones i Świątynia Zagłady (1984), Indiana Jones i ostatnia krucjata (1989), Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki (2008) Indiana Jones i artefakt przeznaczenia (2023), oraz serialu telewizyjnego Kroniki młodego Indiany Jonesa oraz serii filmów Przygody młodego Indiany Jonesa.
Film kręcono od czerwca do września 1980 roku w La Rochelle, Tunezji, na Hawajach i w Kalifornii. W roku 1999 Biblioteka Kongresu USA uznała film za znaczący kulturowo. Oznacza to jego szczególną ochronę jako dziedzictwa kulturowego i przechowywanie w amerykańskim Narodowym Rejestrze Filmowym.
Fabuła mały|lewo|Mapa podróży Indiany Jonesa. Kolorem czerwonym zaznaczono podróże odbyte w Poszukiwaczach zaginionej arki Akcja filmu osadzona jest w 1936 roku i rozpoczyna się w Peru. Amerykański archeolog znany jako Indiana Jones wraz z dwoma przewodnikami – Satipo i Barrancą – wędruje po amazońskiej dżungli w poszukiwaniu starożytnego grobowca i znajdującego się tam złotego bożka. Zmęczony Barranca próbuje zabić archeologa, ale nie udaje mu się to, po czym ucieka. Wkrótce Indy, któremu towarzyszy już tylko Satipo odkrywa grobowiec, gdzie znajduje złotego bożka. Satipo jednak zdradza archeologa i próbuje uciec z bożkiem, lecz ginie wpadając w pułapkę. Indiana zmierzając wraz z bożkiem do wyjścia ucieka przed wielką kamienną kulą (scena ta jest jedną z najbardziej charakterystycznych scen filmowych). Na zewnątrz grobowca czeka na niego jego rywal – francuski archeolog René Belloq z grupą Indian. Jones ponownie traci skarb, ale udaje mu się uciec do pozostawionego na rzece samolotu swojego przyjaciela.
Jakiś czas później Jones i jego przyjaciel, angielski muzealnik Marcus Brody, dowiadują się, że w Egipcie odnaleziono miejsce, w którym ponoć spoczywa biblijna Arka Przymierza. Szukają jej także niemieccy naziści, którzy dzięki jej nadnaturalnym właściwościom chcą zdobyć władzę nad światem. Archeolog otrzymuje misję uprzedzenia nazistów.
Jones rusza do Nepalu, by odnaleźć swoją dawną przyjaciółkę Marion Ravenwood, która odziedziczyła po zmarłym ojcu – byłym mentorze Indiany – medalion niezbędny do określenia dokładnego miejsca spoczynku Arki. Ta jednak nie zamierza mu pomagać, gdyż wiele lat wcześniej złamał jej serce. Nieoczekiwanie pojawia się oddział nazistów pod przywództwem agenta Gestapo – Arnolda Ernsta Tohta, który próbuje ukraść medalion. Dochodzi do konfrontacji Jonesa i Marion z nazistami w wyniku czego dom Marion staje w płomieniach. Podczas pożaru Toht dotyka rozgrzanego medalionu i parzy się, powodując tym samym odbicie kształtu i znaków medalionu na swojej dłoni. Indiana ratuje Marion, a ta po utracie majątku, postanawia mu towarzyszyć i wspólnie z nim odnaleźć Arkę.
Po uzyskaniu porozumienia Jones i Marion wyruszają do Kairu w Egipcie, gdzie spoczywa Arka. Indiana spotyka tam swego starego przyjaciela – Sallaha, który zgodził się mu pomóc w poszukiwaniu Arki. Sallah ujawnia, że dla nazistów pracuje Belloq. Naziści zatrudniają miejscowego bandytę – człowieka z małpką, aby śledził Jonesa i Marion. Wkrótce wspomniana dwójka zostaje zaatakowana przez arabskich rozbójników pracujących dla hitlerowców. Jones każe Marion uciekać, samemu stając do walki z kilkoma napastnikami. Ścigana Marion chowa się w jednym ze straganowych koszy, który niestety trafia w ręce nieprzyjaciół. Przed głównym bohaterem pojawia się Arab z bułatem, do którego zmęczony Indy strzela od niechcenia. Po pokonaniu rozbójników Jones udaje się w pogoń za porywaczami swojej towarzyszki. Podczas dalszych poszukiwań jest świadkiem eksplozji ciężarówki w której miała znajdować się Marion.
Naziści wraz z Belloqiem rozpoczynają wykopaliska archeologiczne w celu odnalezienia Arki, jednak jak doszli do wniosku Jones i Sallah – szukają jej w niewłaściwym miejscu. Indiana i Sallah docierają do Studni Dusz gdzie Jonesowi udaje się prawidłowo zlokalizować dokładne miejsce ukrycia Arki Przymierza. Chwilę później, po wyjściu ze Studni Dusz Jones w jednym z niemieckich namiotów, ku swojej uciesze odnajduje związaną Marion, która – jak się okazuje – nie zginęła w wybuchu. Indiana postawia jednak jej nie uwalniać, aby naziści nie zdali sobie sprawy z tego, iż ich rywale również znajdują się na terenie wykopalisk w celu odnalezienia Arki.
Jonesowi udaje się odnaleźć komnatę z Arką Przymierza. Wspólnie z Sallahem wynosi ją na zewnątrz, jednak przy wyjściu napotyka nazistów, którym przewodzi Rene Belloq, a wraz z nimi – Herman Dietrich, Toht i uprowadzona Marion. Oddział Belloqa przejmuje Arkę, a także zamyka Marion i Jonesa w komnacie wypełnionej jadowitymi wężami. Uwięzionym udaje się jednak odnaleźć wyjście i wydostać się na zewnątrz.
Indiana i Marion atakują obóz nazistów, próbując odbić Arkę. Wspólnie usiłują przejąć znajdujący się tam samolot, którym hitlerowcy zamierzają przetransportować Arkę do Berlina. W ucieczce przeszkadza im jednak olbrzymi nazista, który wyzywa Jonesa do walki. Marion udaje się zasiąść za sterami samolotu po czym najeżdża śmigłem samolotu na twarz walczącego z Indym nazisty, zabijając go. Jones zaczyna ścigać nazistów, którzy po eksplozji samolotu planują wywieźć Arkę ciężarówką. Chwilę później ma miejsce efektowny pościg samochodów, w którym Indianie udaje się przechwycić ciężarówkę z Arką i uciec.
Sallah załatwia Indianie i Marion statek powrotny do Europy, lecz w czasie rejsu naziści za pomocą U-boota doganiają statek pod dowództwem Belloqa i Tohta, którzy porywają Marion i kradną Arkę. Kapitan statku, chcąc ratować Jonesa mówi, że go zabił. Naziści odpływają na małą wyspę niedaleko Krety. Jones przedtem jednak w brawurowy sposób dostaje się na ich okręt. Indy ogłusza niemieckiego żołnierza i przebiera się w jego mundur. Po dotarciu na miejsce naziści wraz z Arką podążają przez kanion na wyspie. W trakcie przeprawy Jones ujawnia się hitlerowcom i grozi, że zniszczy Arkę pancerfaustem jeśli nie wypuszczą Marion. Belloq jednak uświadamia go, iż tak naprawdę nie chce niszczyć historycznych reliktów takich jak Arka, na których szukanie poświęcił całe życie, w wyniku czego Jones się poddaje. Nocą docierają do miejsca, w którym planowali rytualnie otworzyć Arkę – do dziwnie ukształtowanego wąwozu ze swego rodzaju skalną półką. Hitlerowcy związują Jonesa i Marion, po czym na postumencie ustawiają Arkę. Stają na nim także Belloq, Toht i Dietrich, natomiast armia pozostaje w wąwozie. Po odmówieniu przez Belloqa modlitwy naziści otwierają Arkę. Początkowo w Arce jest tylko piasek, jednak chwilę później ze środka zaczynają wydobywać się dziwne szepty. Indiana słysząc je mówi do Marion żeby zamknęła oczy i nie otwierała ich bez względu na to, co się będzie działo. Marion zamyka oczy, podobnie jak Jones. Nagle z Arki wydobywają się początkowo przypominające piękne anioły zjawy, które po chwili zmieniają się w demony. Z Arki wydobywają się oślepiające płomienie, które przeszywają nazistowską armię. Po chwili Dietrich i Toht za sprawą Mocy Arki rozpuszczają się, a Belloq pęka. Po tym zdarzeniu Arka promieniem światła wystrzeliwuje pokrywę w powietrze do nieba, by po chwili wrócić z powrotem na ziemię zamykając Arkę. Gdy hałas cichnie Marion z Indianą otwierają oczy i uświadamiają sobie, że Moc Arki spaliła wszystkich obecnych w wąwozie oprócz ich dwojga (a także sznur, którym byli związani), po czym obejmują się.
W Waszyngtonie Jones przekazuje skarb władzom, które zapewniają go, iż mistyczna moc Arki zostanie zbadana przez „najlepszych specjalistów”.
W końcowej scenie rząd amerykański umieszcza Arkę w skrzyni, a skrzynię w gigantycznym magazynie.
Obsada mały|Harrison Ford jako Indiana Jones mały|Karen Allen mały|John Rhys-Davies
Harrison Ford gra Indianę Jonesa, profesora archeologii, który często opuszcza uniwersytet w poszukiwaniu rzadkich artefaktów. Twierdzi, że nie wierzy w zjawiska paranormalne. Na zaangażowanie Forda naciskał Steven Spielberg, ale przeciwny temu był George Lucas, który nie chciał, aby Ford został jego Bobby De NiroOkreślenie to jest jednoznacznym odniesieniem w kierunku wieloletniego związku artystycznego pomiędzy Martinem Scorsese a Robertem De Niro, który zagrał u Scorsese aż dziewięciokrotnie., czyli „kolesiem, który gra we wszystkich jego filmach”(DVD) Indiana Jones: Making the Trilogy. Paramount Pictures, 2003. Zorganizowano casting, a do roli rozważano angaż m.in. Petera Coyote, Johna Shea, Tima Mathesona czy Toma Sellecka. Ten ostatni otrzymał rolę, ale na występ nie pozwoliły mu zobowiązania wobec producentów serialu Magnum. Na trzy tygodnie przed rozpoczęciem zdjęć Spielberg przekonał producentów filmu, Kathleen Kennedy i Franka Marshalla, a w dalszej kolejności Lucasa, w efekcie czego rolę otrzymał Harrison FordMarcus Hearn (2005). The Cinema of George Lucas. New York: Harry N. Abrams Inc, Publishers. str. 80, 112–115, 122–123, 127-134. .. Karen Allen wystąpiła jako Marion Ravenwood, pełna animuszu i twarda właścicielka baru w Nepalu, która niegdyś była związana uczuciowo z głównym bohaterem. Jest córką Abnera Ravenwooda, mentora Indiany. Allen otrzymała rolę w drodze castingu. Spielberg był nią zainteresowany, ponieważ zauważył ją w Menażerii z 1978 roku. Do roli kandydowała także Sean Young, a wcześniej odrzuciła ją Debra Winger Paul Freeman wcielił się w René Belloqa, który jest podobny do Indiany Jonesa, także zajmuje się poszukiwaniem Arki, ale pracuje dla nazistów. Zamierzał wykorzystać moc Arki dla własnych potrzeb, zanim odda ją w ręce Hitlera, ale zostaje zabity przez moce uwolnione podczas otwarcia Arki; jego głowa ulega eksplozji. Ronald Lacey wystąpił jako Arnold Ernst Toht, śledczy Gestapo w stopniu majora, który próbuje torturować Marion, by uzyskać od niej informacje niezbędne do odtworzenia Laski Ra. Umiera, podobnie jak Belloq, z ręki mocy wyzwolonych przez Arkę; jego twarz się topi. Lacey otrzymał angaż, ponieważ przypominał Spielbergowi Petera Lorre. Propozycję zagrania tej roli otrzymał także Klaus Kinski, ale odrzucił ją, gdyż nie spodobał mu się scenariuszKinski, Klaus; Joachim Neugröschel (translator) (1996). Kinski Uncut. London: Bloomsbury. str. 294. .. John Rhys-Davies gra Sallaha, „najlepszego kopacza w Kairze”, który został zatrudniony przez nazistów przy wykopaliskach w Tanis. Boi się mocy arki i jako stary przyjaciel Indiany, pomaga mu. Początkowo rolę tę miał zagrać Danny DeVito, ale odpadł z powodu zobowiązań względem innej produkcji. Rhys-Davies otrzymał angaż po tym, jak Spielberg zauważył go w Szogunie. Denholm Elliott wystąpił jako dr Marcus Brody, kurator muzeum, który kupuje od Indiany większość artefaktów, które uda mu się pozyskać. Marcus Brody jest łącznikiem pomiędzy rządem a Indianą Jonesem, gdyż to do niego zwraca się wywiad amerykański w związku ze sprawą arki. Spielberg zatrudnił Elliota, ponieważ uważa się za wielkiego fana tego aktora. Alfred Molina w swoim debiucie filmowym zagrał Satipo, jednego z przewodników Indiany podczas jego podróży do Ameryki Południowej w poszukiwaniu statuetki bożka. Postanawia jednak przechytrzyć Jonesa, kradnąc statuetkę, ale zostaje zabity przez jedną z pułapek ukrytych w tunelu prowadzącym do wyjścia ze świątyni.