thumb|Plan Warszawy z 1831 z zaznaczoną na czerwono linią okopów Lubomirskiego thumb|Rogatki Marymonckie na rysunku Aleksandra Majerskiego (1818)
Okopy Lubomirskiego, także wał Lubomirskiego – wały ziemne wzniesione wokół Warszawy i na Pradze z rozkazu marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego w 1770. Częściowo zastąpiły wał Zygmuntowski usypany w latach 1621–1624.
Historia Wały i okopy „powietrzne”, które miały zatrzymać zarazę („powietrze“) znano już w średniowieczu. Okopy Lubomirskiego powstały jako wały o charakterze kontrolno-sanitarnym. Ich zadaniem było zmniejszenie zagrożenia szerzącą się jesienią 1770 epidemią dżumy poprzez kontrolę osób wjeżdżających do miasta.
5 października 1770 marszałek wielki koronny Stanisław Lubomirski wydał następujące obwołanie:
Do budowy wału zatrudniono prawdopodobnie dużą liczbę wyrobników, kopaczy warszawskich oraz chłopów pańszczyźnianych z okolic miasta. Od nazwiska marszałka zaczął być nazywany okopami Lubomirskiego.
Na lewym brzegu Wisły wał miał długość 12,8 km i otoczył teren o powierzchni 1469 hektarów. Ruch odbywał się przez sześć wjazdów, późniejsze rogatki: Czerniakowskie, Mokotowskie (pl. Unii Lubelskiej), Jerozolimskie (róg Alej Jerozolimskich i ul. Grójeckiej), Wolskie (zbieg ulic: Wolskiej, Chłodnej, Towarowej i Okopowej), Powązkowskie (ul. Dzika), Marymonckie (wieś Pólków).
Pod naciskiem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wał w południowej części objął należące do niego nieruchomości (magazyn na Solcu, Ujazdów z prawie całymi Łazienkami, Belweder i folwark Koszyki).
Na prawym brzegu trzykilometrowe wały okalały cyrkuł Praga (165 ha): Pragę Biskupią i Książęcą, Skaryszew i Golędzinów. Zostały wzmocnione przed szturmem Pragi w czasie powstania kościuszkowskiego 1794, jednak nie odegrały większej roli w czasie szturmu i rzezi Pragi 4 listopada 1794. Rogatki praskie to: Grochowskie (róg ulic Grochowskiej i Lubelskiej) Ząbkowskie (ul. Ząbkowska) Golędzinowskie (ul. Jagiellońska) Wileńskie (ul. Wileńska).
Epidemia dżumy nie dotarła jednak do Warszawy, gdyż w 1771 zakończyła ją ostra zima.
Okopy Lubomirskiego na wiele lat wyznaczyły granice rozwoju miasta. Przyczyniły się także do jego scalenia (w tamtym czasie były to Stara i Nowa Warszawa wraz z należącymi do nich gruntami oraz luźno związane ze sobą jurydyki). W 1794 okopy Lubomirskiego zostały wzmocnione dziełami zewnętrznymi i wewnętrznymi, przez co nabrały charakteru militarnego i odegrały pewną rolę w czasie insurekcji kościuszkowskiej (podczas pierwszego oblężenia Warszawy).
Wał został odnowiony w 1825 jako wał celny z przesunięciem z ulicy Koszykowej na ul. Nowowiejską. Uległy likwidacji w 1875, po zniesieniu opłat od wwozu towarów do miasta. W ich linii wytyczono nowe ulice: Polną, Towarową i Okopową. Okopy Lubomirskiego wyznaczały jednak na znacznej długości granice Warszawy aż do kwietnia 1916, kiedy to na podstawie rozporządzenia generała-gubernatora Hansa von Beselera do miasta przyłączono znaczne tereny na przedmieściach.
Okopy we współczesnym nazewnictwie Warszawy Od Okopów Lubomirskiego pochodzi nazwa ulicy Przyokopowej (pierwotna nazwa Przy Okopach). Przypisy
Linki zewnętrzne Okopy Lubomirskiego na portalu Warszawa 1939 Historia ulicy Lwowskiej – Okopy Lubomirskiego
Kategoria:Umocnienia Warszawy i okolic Kategoria:Historia Warszawy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Konfederacja barska