Zasady wymiaru kary – zasady wyznaczające ramy dla konkretnego wymiaru kary, określone w Konstytucji oraz w Kodeksie karnym. Wynikają głównie z funkcji gwarancyjnej prawa karnego. Dzieli się je na zasady ogólnoustrojowe i zasady kodeksowe.
Zasady ogólnoustrojowe Zasada poszanowania godności człowieka Sprawcy przestępstwa nie wolno traktować przedmiotowo ani w sposób poniżający.
Zasada humanitaryzmu polityki karnej Sąd przy wymiarze kary lub innych środków ma szanować godność osoby karanej. Wiąże się z nią nakaz traktowania kary pozbawienia wolności jako . Z zasadą humanitaryzmu związany jest zakaz stosowania tortur i okrutnego traktowania.
Zasada równości wobec prawa W przypadku przestępstw popełnionych we współdziałaniu zakazuje bezzasadnego różnicowania sytuacji współdziałających (wyjątek: jeżeli zróżnicowanie wynika z odmiennej zawartości bezprawia popełnionych czynów lub okoliczności związanych z osobą sprawcy).
Zasada proporcjonalności Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i jedynie wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie prawnym dla jego bezpieczeństwa, porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Każda kara, nie tylko pozbawienia wolności, ma być traktowana jako .
Zasady kodeksowe Zasada swobodnego uznania sędziowskiego w granicach określonych w ustawie Zasada ściśle związana z zasadą niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów. Kodeks karny przyznaje sędziemu swobodne uznanie w wymiarze kary lub środka karnego w granicach przewidzianych przez ustawę. Sąd może poruszać się w granicach oznaczonych dolną i górną granicą zagrożoną sankcją. Ograniczony jest okolicznościami jak w szczególności: motywacja i sposób zachowania się sprawcy, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, dążenie do naprawienia szkody lub zadośćuczynienia w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, zachowanie się pokrzywdzonego.
Zasada winy Okoliczności wpływające na stopień winy: możliwość rozpoznania znaczenia czynu warunkowana poziomem rozwoju intelektualnego, emocjonalnego i społecznego sprawcy, jego stanem wiedzy i doświadczeniem życiowym, możliwość podjęcia decyzji zgodnego z prawem zachowania, możliwość faktycznego sterowania swoim postępowaniem w wykonaniu podjętej decyzji.
Czynniki zwiększające winę sprawcy: bezwzględność lub podstęp, użycie intensywnej przemocy lub niebezpiecznego przedmiotu, znaczna brutalność lub okrucieństwo albo szczególna zuchwałość, działanie wspólnie z nieletnim lub publicznie, uporczywe dążenie do osiągnięcia przestępczego celu, brak jakichkolwiek skrupułów moralnych w przestępnym działaniu.
Okoliczności zmniejszające stopień winy sprawcy: ograniczona poczytalność sprawcyWyjątkiem jest ograniczona poczytalność spowodowana wprawieniem się przez sprawcę w stan odurzenia lub nietrzeźwości., niepatologiczne zakłócenia czynności psychicznych (jak np. stres czy brak snu) wykluczające na możliwość rozpoznania czynu i pokierowania przez sprawcę swoim postępowaniem, działanie w warunkach zaskoczenia, stan silnego wzburzenia usprawiedliwiony okolicznościami, niekiedy niedoświadczenie sprawcy, choroba alkoholowa, uzależnienie się od środków odurzających, negatywny wpływ środowiska.
Zasada społecznej szkodliwości Szkodliwość społeczną czynu ustala się osobno w każdym przypadku. Oceniając społeczną szkodliwość, sąd bierze pod uwagę: rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.
Zasada oznaczoności kar i środków karnych Sąd orzekając karę lub środek karny ma obowiązek wyznaczyć dokładnie rodzaj kary (środka) oraz jej wysokość (wymiar).
Uwagi
Bibliografia Prawo karne. Repetytorium, red. E. Blaski, Zakamycze 2005, , s. 208-213.
Kategoria:Prawo karne