Zdzisław Kozień

Zdzisław Kozień (ur. 4 grudnia 1924 w Krakowie, zm. 25 marca 1998 w Rzeszowie) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny.

thumb|240px|Grobowiec rodzinny Zdzisława Kozienia thumb|240px|Tablica upamiętniająca Zdzisława Kozienia na Starym Cmentarzu w Rzeszowie thumb|240px|Mural z podobizną Zdzisława Kozienia w Rzeszowie autorstwa Arkadiusza Andrejkowa

Życiorys Urodził się i wychował w Krakowie, gdzie występował w dziecięcym chórze. W czasie II wojny światowej rozpoczął występy amatorskie. W latach 1945–1947 odbywał zasadniczą służbę wojskową, podczas której występował w teatrze 4 Dywizji Piechoty. W latach 1948–1952 występował w Teatrze Kolejarza w Krakowie.

Od roku 1953 był związany z Teatrem im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, gdzie zadebiutował rolą Fadinarda w Eugène'a Labiche'a. W 1955 zdał aktorski egzamin eksternistyczny, wiążąc się ze sceną rzeszowską na 19 lat. Stworzył tam wiele wybitnych kreacji aktorskich, m.in. gnuśnego Spodka, jednej z najzabawniejszych postaci Snu nocy letniej, Cześnika Raptusiewicza w Zemście, Czepca w Weselu, Grabca w Balladynie, Antonia w Weselu Figara, Brabancja w Otellu, majora Wołdemara Hawryłowicza w Fantazym, Piotra w Wojnie i pokoju czy Wojewody w Mazepie.

Swoją zawodową pozycję budował na scenach wrocławskich, gdzie w latach 1972–1982 pracował w Teatrze Polskim i Współczesnym grając w takich spektaklach jak Popiół i diament, Anna Livia, Kartoteka, Iwona, księżniczka Burgunda i Ambasador, a za swoje kreacje wrocławska publiczność kilkukrotnie go nagradzała Złotą Iglicą (1977, 1978) i Srebrną Iglicą (1982). W 1975 za rolę epizodyczną w Księżniczce Turandot w reż. Henryka Tomaszewskiego otrzymał nagrodę Towarzystwa Miłośników Wrocławia.

Od 1983 ponownie występował w Rzeszowie, gdzie pracował także w Estradzie, gdzie zetknął się m.in. z Anną German. Powrócił na rzeszowską scenę Siemaszkowej w takich spektaklach jak Turoń Żeromskiego, Pieszo Mrożka i Porwanie Sabinek Tuwima.

Po epizodzie jako Ulek w nagrywanym w Bieszczadach westernie Rancho Texas (1958) na wiele lat filmowcy o nim zapomnieli. Sukcesem okazała się rola nieuleczalnie chorego trenera boksu w Skazanym (1976) Andrzeja Trzosa Rastawieckiego u boku Wojciechowi Pszoniaka, za którą zdobył nagrodę aktorską na MFF w San Sebastian, pokonując m.in. Gregory’ego Pecka; nagrody nie odebrał w Hiszpanii, dopiero po zakończonym festiwalu mógł zgłosić się po nią do Warszawy.

Ważnym epizodem była rola ojca Agnieszki, zadającego córce istotne pytania o sens jej poczynań i mobilizującego ją do dalszych działań w Człowieku z marmuru (1976) Andrzeja Wajdy. W komedii Andrzeja Kondratiuka Big Bang (1986) o lądujących na zapadłej wsi kosmitach, których mieszkańcy chcą godnie i po staropolsku przywitać wystąpił jako naukowiec.

Na srebrnym ekranie telewidzowie polubili Kozienia przede wszystkim jako porucznika Antoniego Zubka w popularnym serialu kryminalnym 07 zgłoś się (1978–1981) oraz w roli króla Zygmunta Starego w serialu historycznym Królowa Bona (1980) Janusza Majewskiego. Na koncie Zdzisława Kozienia znajduje się około czterdziestu filmów, nawet najmniejsze role to popis aktorstwa realistycznego, opartego na psychologicznie pogłębionym warsztacie.

W Teatrze im. Wandy Siemaszkowej znajduje się popiersie aktora, a Mała Scena nosi jego imię. W Rzeszowie na osiedlu Nowe Miasto znajduje się również ulica nazwana imieniem artysty.

Odznaczenia Odznaczony został m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem 40-lecia Polski Ludowej, Medalem za Odrę, Nysę, Bałtyk oraz Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, str. 611.. W lipcu 1986 wyróżniony wpisem do „Księgi zasłużonych dla województwa rzeszowskiego”.

Życie prywatne Był dwukrotnie żonaty, z Janiną, a po jej śmierci z Moniką, którą poznał podczas pracy w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie (ślub w 1988). Zmarł w wyniku choroby nowotworowejTygodnik Życie na Gorąco nr 38, 17 września 2015, s. 35.. Został pochowany na cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie (sektor 38, rząd 10, grób nr 2).

Filmografia 1958: Rancho Texas – Ulek 1973: Droga – szef komitetu przeciwpowodziowego 1976: Skazany – Zygmunt Bielczyk 1976–1981: 07 zgłoś się – porucznik Antoni Zubek (odc. 1-14) 1976: Człowiek z marmuru – ojciec Agnieszki 1976: Kradzież – ojciec Mirosława Maciejewskiego 1976: Romans prowincjonalny 1976: Zanim nadejdzie dzień – porucznik Stelmach 1976: Znaki szczególne – członek kierownictwa budowy portu (odcinek 2, 3 i 5) 1977: Czysta chirurgia – chirurg 1977: Wesołych świąt – dygnitarz 1978: Sto koni do stu brzegów – Zdanowicz 1978: Wśród nocnej ciszy – lekarz 1979: Janek – dyrektor szkoły 1979–1981: Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy – książę Antoni Henryk Radziwiłł, namiestnik Wielkiego Księstwa Poznańskiego (odcinek 1 i 2) 1979: Niewdzięczność – ordynator 1979: Wściekły – oficer Komendy Głównej MO 1980: Królowa Bona – Zygmunt I Stary 1980: Kto za? 1980: Misja – republikanin (odcinek 6) 1980: Pałac – ksiądz 1980: Polonia Restituta – ksiądz wygłaszający kazanie na ambonie 1980: Smak wody – Józef Szary 1981: Karabiny – Zdanowicz 1981: Okolice spokojnego morza – kadrowiec Polskiej Żeglugi Morskiej 1981: Przypadki Piotra S. 1981: Wolny strzelec – Stolarek 1982: Dom – dyrektor FSO 1982: Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny – Zygmunt I Stary 1982: Polonia Restituta – Augustyn Łosiński, biskup kielecki (odcinek 1) 1982: Popielec – Mateusz 1982: Przeklęta ziemia – proboszcz 1983: Dzień kolibra – dyrektor szkoły 1983: Piętno – stary Bolesław Mazur 1983: Szaleństwa panny Ewy – Stanisław Mudrowicz 1984: 1944 1984: Alabama – ojciec Bożeny 1984: Baryton – detektyw podsłuchujący Taviatiniego 1984: Pan na Żuławach – Bronisław Klimowicz 1984: Porcelana w składzie słonia – Pan Bóg 1984: Szaleństwa panny Ewy – Stanisław Mudrowicz 1984: Trzy młyny – biskup (odcinek 3) 1984: Trzy stopy nad ziemią – brygadzista Ewald Zyman 1985: Sezon na bażanty – ojciec Pawła 1985: Temida – obrońca Rumienia 1986: Big Bang – naukowiec 1986: Kino objazdowe – leśniczy 1986: Republika nadziei – hrabia Szembek 1986: W zawieszeniu – ksiądz Kambroń 1986: Złota mahmudia – rybak Georgi 1987: Dorastanie – robotnik Henryk Zabielski 1987: Sonata marymoncka – Orzechowski 1987: Zdaniem obrony – Markiewicz, dyrektor Teatru Polskiego w Cieszynie 1988: Akwen Eldorado – dyrektor PGR 1988: Gwiazda Piołun – pop

Nagrody 1976: Nagroda za rolę męską w filmie Skazany na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku 1976: Nagroda aktorska na MFF w San Sebastián za rolę w filmie Skazany

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Aktorzy i aktorki teatrów krakowskich Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Polskiego we Wrocławiu Kategoria:Aktorzy i aktorki Wrocławskiego Teatru Współczesnego Kategoria:Aktorzy związani z Wrocławiem Kategoria:Laureaci Srebrnej Muszli dla najlepszego aktora Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Najlepsi aktorzy pierwszoplanowi na FPFF Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem za Odrę, Nysę, Bałtyk Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Zmarli w 1998