Mistrzostwa świata w hokeju na lodzie mężczyzn – coroczny międzynarodowy turniej w hokeju na lodzie mężczyzn, organizowany przez Międzynarodową Federację Hokeja na Lodzie (IIHF) dla reprezentacji krajowych, mający na celu wyłonienie najlepszej z nich. Najważniejszy z dorocznych turniejów hokejowych na świecie. Za inauguracyjną edycję uznaje się turniej podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich 1920 w Antwerpii, natomiast premierowa edycja mistrzostw świata, jako zmagań nieolimpijskich, odbyła się w 1930 we Francji, Austrii i Rzeszy Niemieckiej.
W 1908 r. powstał podmiot zajmujący się organizacją mistrzostw świata w hokeju – Międzynarodowa Federacja Hokeja na Lodzie (dalej IIHF). Prekursorem mistrzostw świata były mistrzostwa Europy, które po raz pierwszy odbyły się w 1910 r. Za pierwsze mistrzostwa świata w hokeju na lodzie uważa się turniej, który został przeprowadzony podczas letnich igrzysk olimpijskich w 1920 w Antwerpii. W latach 1920–1968 hokejowy turniej olimpijski również był utożsamiany z mistrzostwami świata w tym sporcie. Pierwsze mistrzostwa świata niezależne od igrzysk olimpijskich odbyły się w 1930 r. W turnieju brało udział dwanaście reprezentacji. Rok później, w 1931, w zawodach wzięło udział dziesięć drużyn, które w fazie początkowej turnieju rywalizowały w rundzie kwalifikacyjnej rozegranej systemem kołowym. Z rundy kwalifikacyjnej wyłonione zostały drużyny, które następnie walczyły ze sobą w rundzie medalowej. Końcowa klasyfikacja w tej rundzie decydowała o przyznaniu medali. Taką formułę turnieju wykorzystywano do 1992 r., chociaż w tym czasie wprowadzono kilka niewielkich zmian. W 1951 r. trzynaście reprezentacji zostało podzielonych na dwie grupy. Najlepszych siedem (grupa A) rywalizowało o mistrzostwo świata. Pozostałych sześć (grupa B) grało wyłącznie dla poprawienia swoich pozycji w rankingu. Podczas kongresu w 1990 r. IIHF wdrożyła system play-offów. Wraz z powiększaniem się IIHF coraz więcej państw brało udział w mistrzostwach świata, przez co wprowadzono większą liczbę grup (później ich nazwę zmieniono na dywizje).
Obecna formuła mistrzostw świata przewiduje udział 16 zespołów w grupie mistrzowskiej (elita), 12 zespołów w I Dywizji oraz 12 zespołów w II Dywizji. Jeśli w turnieju weźmie udział większa niż 40 liczba drużyn, rywalizują one w III Dywizji. Reprezentacje na mistrzostwach świata elity najpierw rywalizują podzielone na dwie grupy, z których wyłonione zostają po cztery najlepsze drużyny. Kolejnym etapem jest faza pucharowa (play-off), której zwycięska reprezentacja zostaje mistrzem świata. Na przestrzeni lat dochodziło do kilku zmian zasad dotyczących przebiegu turniejowej rozgrywki. W 1969 r. dopuszczono bodiczkowanie we wszystkich trzech strefach lodowiska. Na początku lat 70. wprowadzono wymóg noszenia kasków przez zawodników i masek przez bramkarzy, a w 1992 r. do rozgrywki włączono rzuty karne. Obecnie zasady stosowane w rozgrywkach organizowanych przez IIHF nieco odbiegają od zasad wykorzystywanych w NHL. Od 1977 r. mistrzostwa świata są otwarte dla wszystkich zawodników, zarówno amatorów jak i zawodowców. IIHF wymaga, by każdy zawodnik reprezentujący dane państwo na mistrzostwach był jego obywatelem, a w przypadku zmiany obywatelstwa wymaga występowania w lidze tego kraju przez określony czas.
Kanada była pierwszą drużyną, która zdominowała turnieje mistrzostw świata, wygrywając je między 1930 r. a 1952 r. dwanaście razy. W tym okresie również liczącymi się zespołami były reprezentacje Stanów Zjednoczonych, Czechosłowacji, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Reprezentacja Związku Radzieckiego w turnieju zadebiutowała w 1954 r. i szybko stała się równorzędnym rywalem dla Kanady. Od 1963 r. do rozpadu ZSRR w 1991 r. tylko trzy inne państwa zdobywały medale: Kanada, Czechosłowacja i Szwecja. Rosja po raz pierwszy wystartowała w mistrzostwach świata w 1992 r., a Czechy i Słowacja w 1993 r. W XXI wieku rywalizacja stała się bardziej otwarta, ponieważ zespoły „wielkiej szóstki” – Kanada, Czechy, Finlandia, Rosja, Szwecja i Stany Zjednoczone – jak również Słowacja były bardziej wyrównane.
Jako że mistrzostwa świata odbywają się w tym samym czasie, co rozgrywki play-off o Puchar Stanleya w NHL, wielu z czołowych zawodników reprezentacji nie bierze udziału w mistrzostwach, gdyż północnoamerykańscy zawodnicy i kibice uważają je za drugorzędne względem Pucharu Stanleya. Zawodnicy występujący w NHL biorą udział w meczach reprezentacji w przypadku wyeliminowania ich klubowej drużyny z walki o Puchar Stanleya.
Największą frekwencją cieszyły się 79. Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie rozgrywane w 2015 r. w Pradze i Ostrawie.
Tło mały|Reprezentacja Czech – mistrzowie Europy w 1911 Zarządzająca międzynarodowym hokejem Międzynarodowa Federacja Hokeja na Lodzie, pierwotnie działająca pod nazwą Ligue Internationale de Hockey sur Glace (LIHG), została założona 15 maja 1908 w czasach, gdy zorganizowany hokej wciąż dopiero się tworzył. Pierwszy mecz hokeja na lodzie w hali odbył się 3 marca 1875 w Victoria Skating Rink w Montrealu. W 1887 r. cztery kluby z Montrealu utworzyły Amateur Hockey Association of Canada (AHAC) i wdrożyły zorganizowany harmonogram rozgrywek. Lord Stanley podarował Puchar Stanleya, który osoby zarządzające AHAC postanowiły przyznać najlepszej drużynie w rozgrywkach. Eastern Canada Amateur Hockey Association (ECAHA) został zawiązany w 1905, w którego zespołach występowali zarówno hokeiści zawodowi, jak i amatorzy. Ostatecznie ECAHA został rozwiązany, w wyniku czego został utworzony National Hockey Association (NHA).
Prekursorem mistrzostw świata były mistrzostwa Europy w hokeju na lodzie, po raz pierwszy zorganizowane w szwajcarskiej wiosce Les Avants w styczniu 1910 r.. Był to pierwszy oficjalny turniej przeznaczony dla drużyn narodowych. Udział w nim wzięły: Wielka Brytania, Niemcy, Belgia i Szwajcaria. Wraz z rozwojem profesjonalnego hokeja w Ameryce Północnej, w 1917 r. powstała tam największa profesjonalna liga na świecie, National Hockey League (NHL). Mistrzostwa Europy rozgrywano przez pięć kolejnych lat, natomiast między 1915 r. a 1920 r. nie odbywały się one z powodu I wojny światowej.
Historia 1920–1928: igrzyska olimpijskie mały|Reprezentujący Kanadę zawodnicy Winnipeg Falcons (na zdjęciu w drodze na Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920) – pierwsi mistrzowie olimpijscy w hokeju na lodzie
Za pierwsze mistrzostwa świata w hokeju na lodzie IIHF uznaje turniej, który odbył się podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich 1920 w Antwerpii. Jego organizatorem był komitet, którego członkiem był przyszły prezydent IIHF Paul Loicq. Turniej odbywał się w dniach 23–29 kwietnia; wzięło w nim udział siedem drużyn: Kanada, Czechosłowacja, Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Szwecja, Francja i Belgia. Kanadę reprezentowała drużyna Winnipeg Falcons, która zdobyła złoto, deklasując rywali ze stosunkiem bramek 27–1. Amerykanie i Czechosłowacy kolejno zdobyli srebrny i brązowy medal. W 1921 w Lozannie decyzją kongresu olimpijskiego pierwsze zimowe igrzyska olimpijskie zostały zorganizowane w 1924 w Chamonix, aczkolwiek jako zimowe igrzyska olimpijskie w tamtym czasie zostały uznane tylko przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl). Oficjalnie za takie zostały one uznane w 1926 podczas 25. sesji MKOl w Lizbonie.
Każdy kolejny turniej olimpijski w hokeju na lodzie do igrzysk w 1968 włącznie jest uznawany za mistrzostwa świata w tej dyscyplinie. Kanada zdobyła złoty medal na igrzyskach w 1924 i 1928. W 1928 Szwedzi i Szwajcarzy zdobyli swoje pierwsze medale – kolejno srebrny i brązowy. Zadebiutowała reprezentacja Niemiec, która zakończyła turniej na dziewiątym miejscu.
1930–1953: kanadyjska dominacja thumb|Złoty medal zdobyty przez Czechosłowację (1947) Pierwsze mistrzostwa świata zorganizowane niezależnie od igrzysk olimpijskich odbyły się w 1930 w trzech europejskich miastach: Chamonix, Wiedniu i Berlinie. Reprezentowana przez drużynę Toronto CCMs Kanada w meczu o złoto pokonała reprezentację Niemiec, a Szwajcarzy zdobyli brąz. Kolejne dwa turnieje ponownie wygrała drużyna kanadyjska – w 1931 reprezentowana przez Manitoba Grads, a w kolejnym turnieju olimpijskim w 1932 przez Winnipeg Winnipegs. Na mistrzostwach świata w 1933 w Pradze złoto przypadło reprezentacji Stanów Zjednoczonych, która została pierwszą niekanadyjską drużyną w historii wygrywającą ten turniej. Do 2016 był to jedyny złoty medal Stanów Zjednoczonych na turnieju mistrzostw świata niebędącym jednocześnie turniejem na igrzyskach olimpijskich. Dwa dni przed Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi 1936 w Garmisch-Partenkirchen kanadyjscy oficjele złożyli protest dotyczący dwóch graczy brytyjskiego zespołu – Jamesa Fostera i Alexa Archera, którzy grali w Kanadzie, ale przenieśli się bez zgody do klubów występujących w English National League. Dawało im to możliwość występowania w barwach Wielkiej Brytanii podczas igrzysk. IIHF przyznała rację Kanadyjczykom, ale reprezentacja Wielkiej Brytanii zagroziła wycofaniem się z turnieju w przypadku wykluczenia dwójki zawodników. Na krótko przed rozpoczęciem igrzysk Kanadyjczycy wycofali protest. Wielka Brytania jako pierwsza drużyna w historii igrzysk była lepsza od Kanady i zdobyła olimpijskie złoto. Kanadyjczycy zdobyli srebro, a Amerykanie brąz. W pozostałych mistrzostwach świata rozgrywanych w latach 30. za każdym razem triumfowała Kanada. W mistrzostwach świata w 1939 po raz pierwszy wystąpiła drużyna reprezentująca Finlandię. II wojna światowa zmusiła do rezygnacji z organizowania igrzysk w 1940 i 1944 oraz mistrzostw świata w latach 1941–1946.
Po II wojnie światowej reprezentacja Czechosłowacji szybko stawała się jedną z czołowych drużyn świata. Byli najlepsi podczas mistrzostw świata w 1947, aczkolwiek nie uczestniczyła w nich reprezentacja Kanady. W 1949 reprezentacja Czechosłowacji stała się trzecią drużyną, która zdobyła złoto w mistrzostwach świata, w których udział brali również Kanadyjczycy. Niedługo przed igrzyskami w Sankt Moritz w 1948 światło dzienne ujrzał konflikt między dwoma amerykańskimi związkami hokejowymi – American Hockey Association (AHA) i Amateur Athletic Union (AAU). AAU, który zarządzał amatorskim hokejem w Stanach Zjednoczonych od 1930, został wykluczony przez IIHF w 1947, kiedy odmówił wsparcia drużyny składającej się z graczy z AHA. AAU stał na stanowisku, że pensje zawodników zrzeszonych w AHA są jawne, a w tamtym czasie igrzyska olimpijskie były przeznaczone wyłącznie dla amatorów (zarabianie na grze wykluczało amatorskość). Osiągnięto kompromis, dzięki czemu drużyna AHA została dopuszczona do turnieju, jednak nie była uznawana za oficjalnego uczestnika. Ostatecznie zajęła czwarte miejsce, ale po zakończeniu turnieju została zdyskwalifikowana. Zarówno Czechosłowacja, jak i reprezentująca Kanadę drużyna RCAF Flyers, wygrały po siedem spotkań, a w meczu bezpośrednim padł remis. Złoto przyznano na podstawie stosunku bramek zdobytych do straconych w trakcie turnieju – Kanadyjczycy (bramki 69:5 – stosunek bramek 13,8) zdobyli złoto; Czechosłowakom (bramki 80:18 – stosunek bramek 4,4) przyznano srebrny medal.